Opel Aks Mili Arızasının Titreşim Üzerindeki Etkisi

Titreşim şikâyetiyle gelen müşterilerin neredeyse hepsinin ilk cümlesi aynıdır: "Balans yaptırdım ama geçmedi." Geçen hafta Meriva B ile gelen bir müşterimiz de üç farklı yerde balans ve rot ayarı yaptırmıştı. Titreşim yalnızca gaz verirken, özellikle ikinci ve üçüncü viteste hızlanırken çıkıyor, gaz bırakıldığında kayboluyordu. Bu, balansla ilgisi olmayan, klasik bir aks mili titreşimiydi. Bu yazıda Opel'lerde aks mili arızasının titreşim üzerindeki etkisini ve bu titreşimi diğer kaynaklardan nasıl ayırdığımızı anlatacağım.

Aks mili nasıl çalışır?

Önden çekişli Opel'lerde her ön tekerleğe bir aks mili gider. Her aks milinin iki ucunda birer homokinetik mafsal, yani aks kafası bulunur. Şanzıman tarafındaki iç aks kafası, süspansiyon yukarı aşağı hareket ettikçe aksın boyunun değişmesine izin verir. Tekerlek tarafındaki dış aks kafası ise direksiyon döndüğünde açılı çalışabilmeyi sağlar.

Bazı modellerde motor ile şanzımanın konumu nedeniyle iki aks farklı uzunluktadır. Uzun aks tarafında, aksın dengeli dönmesi için bir ara mil ve ara rulman kullanılabilir. Ayrıca bazı akslarda titreşimi bastırmak için mil üzerine bir titreşim sönümleyici ağırlık yerleştirilir.

Aks mili kaynaklı titreşimin karakteri

Aks milinden gelen titreşimin bazı ayırt edici özellikleri vardır:

• Yük altında ortaya çıkar: Gaz verip hızlanırken belirginleşir, gaz bırakıldığında ya da sabit hızda azalır veya kaybolur.
• Vitese ve hıza bağlıdır: Genellikle belirli bir hız aralığında ve düşük-orta viteslerde daha belirgindir.
• Taban ve koltuktan hissedilir: Direksiyondan çok, tabandan ve koltuktan gelen bir sarsıntı şeklindedir.
• Kalkışta yalpalama: İç aks kafası aşınmışsa kalkışta aracın hafifçe yalpaladığı ya da sallandığı hissedilir.
• Dar dönüşlerde tıkırtı: Dış aks kafası aşınmışsa titreşime ek olarak ritmik tıkırtı duyulur.

Titreşime yol açan aks arızaları

İç aks kafası aşınması

Yük altındaki titreşimin en yaygın kaynağı iç aks kafasıdır. İç kafanın içindeki makaralar veya bilyeler ile yuvası aşındığında, aks her turda düzensiz bir kuvvet iletir. Bu düzensizlik gaz yükü altında titreşime dönüşür. Aks körüğü yırtılmış ve gres kaybolmuşsa aşınma çok hızlanır.

Eğilmiş aks mili

Kaldırıma çarpma, çukura sert girme ya da kaza sonrası aks mili eğilebilir. Eğilmiş bir mil, yük olsun olmasın, hıza bağlı bir titreşim yapar. Bu tür titreşim hız arttıkça şiddetlenir.

Ara rulman arızası

Ara mil kullanılan modellerde ara rulman aşındığında aks dengesini kaybeder ve titreşim oluşur. Aynı zamanda belirli hızlarda uğultu da duyulabilir.

Kayıp ya da hasarlı titreşim sönümleyici

Aks üzerindeki sönümleyici ağırlık kayarsa ya da kauçuk kısmı yırtılırsa, aksın doğal titreşim frekansı değişir ve belirli hızlarda rezonans oluşur.

Uyumsuz ya da kalitesiz aks

Değiştirilmiş bir aksın boyu, kafa açısı ya da balansı orijinal parçayla uyumlu değilse, aks yeni olsa bile titreşim yapabilir.

Titreşimi diğer kaynaklardan ayırmak

Titreşimin kaynağı aks dışında da olabilir. Doğru teşhis için şu eleme yapılır:

Lastik ve jant: Balans bozukluğu, deforme jant ya da lastik içindeki ayrılma hıza bağlı titreşim yapar ve genellikle direksiyonda hissedilir. Gaz yüküyle değişmez. Balans ve lastik kontrolü ilk elenmesi gereken adımdır.

Motor ve şanzıman kulakları: Yorgun kulaklar da kalkışta ve hızlanırken titreşim yapar. Ancak kulak kaynaklı titreşimde genellikle vites değişimlerinde ve gaz verip kesince vuruntu da eşlik eder. Rölantide de titreşim hissedilebilir.

Fren diskleri: Eğilmiş diskler frenleme sırasında titreşim yapar; hızlanırken değil.

Ön düzen parçaları: Salıncak burçları ya da rotil boşluğu da yük altında titreşimi artırabilir. Bu parçalar lift üzerinde kontrol edilir.

Ustanın teşhis süreci

Önce kontrollü bir yol testi yapıyoruz. Titreşimin hangi hızda, hangi viteste ve gaz yükünün nasıl olduğu durumda çıktığını not ediyoruz. Gaz verirken titreşim var, sabit hızda azalıyor ve gaz bırakınca kayboluyorsa şüphe aksa yönelir.

Lift üzerinde aks körükleri incelenir. Yırtık körük, etrafa sıçramış gres ve körük içine girmiş kir aks kafası aşınmasının güçlü işaretleridir. Aks iki elle tutulup döndürülerek ve eksenel olarak itilip çekilerek boşluk kontrol edilir. Aks motor çalışırken ve tekerlekler boşta dönerken gözlemlenir; eğilmiş bir aks gözle görülür bir yalpalama yapar.

Son olarak motor ve şanzıman kulakları kontrol edilir. Aks ve kulak arızaları sıklıkla birlikte görülür, çünkü yorgun kulaklar aksın çalışma açısını değiştirir ve aks kafalarını zorlar. Hangi tarafın titreştiğini bulmak için bazen iki aksın körükleri sırayla kontrol edilir; yağlanmış, ısınmış ya da şişmiş görünen körük çoğu zaman sorunlu tarafı gösterir. Uzun bir yol testinden hemen sonra aks kafalarına elle dokunmak da faydalı bir yöntemdir; aşınmış kafa, sağlam olana göre belirgin şekilde daha sıcaktır.

Parça seçimi

Aks milleri Opel'lerde motor tipine, şanzımana, sağ ya da sol tarafa ve ABS sensör halkası olup olmamasına göre farklılık gösterir. Bazı aksların dış kafasında ABS halkası bulunur; yanlış aks takılırsa ABS uyarısı yanabilir. Bu yüzden parça seçerken şasi numarası ile sorgulama yapmak zorunludur.

Bazen yalnızca aks kafası, bazen de komple aks değişimi yapılır. Aks kafası değişiminde körük, kelepçe ve uygun gres de yenilenmelidir. Aracınıza uygun aks ve aks kafalarını Opel yedek parça kategorimizde bulabilirsiniz. Crossland sahipleri modele özel parçalar için Opel Crossland yedek parça sayfasına da göz atabilir.

Değişimde dikkat edilecekler

• Aks göbek somunu üretici tavsiyesindeki sıkma değerine göre sıkılmalı ve emniyete alınmalıdır. Bazı modellerde somun tek kullanımlıktır.
• Aks şanzımana takılırken aks keçesine zarar verilmemelidir.
• Aks körük kelepçeleri doğru aparatla sıkılmalıdır.
• Değişimden sonra şanzıman yağ seviyesi kontrol edilmeli, eksikse tamamlanmalıdır.
• Kulaklar yorgunsa aks değişimiyle birlikte yenilenmelidir; aksi hâlde yeni aks da kısa sürede zorlanır.

Sık yapılan hatalar

Her titreşimi balansla çözmeye çalışmak en yaygın hatadır. Balans, yalnızca tekerlek kaynaklı titreşimi giderir. Gaz yüküyle değişen titreşimde balans tekrar tekrar yapılsa da sonuç değişmez.

İkinci hata, yırtık körüğü görüp sadece körüğü değiştirmek. Körük uzun süredir yırtıksa kafanın içine kum ve su girmiştir; körük değişimi aşınmayı durdurmaz. Kafanın durumu mutlaka değerlendirilmelidir.

Üçüncü hata, aks değişiminde ucuz ve uyumsuz parça kullanmak. Balansı ve ölçüleri tutmayan bir aks, eski aksın yaptığı titreşimin aynısını yapabilir.

Sık sorulan sorular

Aks titreşimi tehlikeli midir?

Başlangıçta konfor sorunudur ama ilerledikçe aks kafası dağılabilir ve araç hareket edemez hâle gelebilir. Ayrıca titreşim, kulak ve şanzıman gibi diğer parçalara ek yük bindirir.

İki aks birden değişmeli mi?

Zorunlu değildir. Arızalı taraf değiştirilir, ama diğer aksın körükleri ve kafaları da kontrol edilmelidir.

Aks titreşimi sadece hızlanırken mi olur?

Çoğunlukla evet. Ama eğilmiş aks ya da ara rulman arızasında sabit hızda da titreşim olabilir.

Yenilenmiş (revizyonlu) aks kullanılabilir mi?

Kaliteli bir revizyon iş görebilir, ancak balans ve kafa kalitesi değişkenlik gösterir. Mümkünse yeni ve uyumlu bir aks tercih etmek daha güvenlidir. Diğer seçenekler için Opel yedek parçaları bölümümüze göz atabilirsiniz.

Akılda tutulacak

Opel'inizde gaz verirken artan, gaz bırakınca kaybolan bir titreşim varsa, balans yerine aks millerine bakmanın zamanı gelmiştir. İç aks kafası aşınması, eğilmiş mil, ara rulman ve kulaklar bu titreşimin başlıca kaynaklarıdır. Doğru teşhis ve uyumlu parçayla titreşim tamamen giderilir, araç ilk günkü sessizliğine kavuşur.