Opel Arka Fren Balatası Değişiminde Dikkat Edilecekler

"Arka balatayı ben değiştiririm usta, ön balatayla aynı iş değil mi?" Bu cümleyi tezgâhın başında kaç kez duyduğumu hatırlamıyorum. Kâğıt üzerinde öyle görünür; dört cıvata, iki balata, biraz gres. Ama arka frenlerde işin içine el freni mekanizması, bazı modellerde vidalı piston, bazılarında elektronik park freni motoru, eski modellerde ise kampana ve otomatik ayar sistemi girer. Opel'de de bu çeşitlilik oldukça fazladır. Bu yazıda arka balata değişiminde en çok nerede hata yapıldığını ve işi ilk seferde doğru yapmak için nelere dikkat etmek gerektiğini, atölyede gördüğüm örneklerle anlatacağım.

Önce Aracınızın Arka Fren Tipini Bilin

Opel'in modelleri ve donanım seviyeleri arasında arka fren yapısı belirgin biçimde değişir. Küçük motorlu bazı Corsa versiyonlarında arka tarafta kampana fren bulunurken, daha güçlü versiyonlarda ve Astra, Insignia, Zafira gibi modellerde genellikle arka disk tercih edilir. Yeni nesil modellerin bir kısmında ise el freni kolu yerini elektronik park freni düğmesine bırakmıştır. Parça siparişinden önce bu ayrımı netleştirmek gerekir, çünkü aynı model adı altında birden fazla balata ölçüsü bulunabilir.

• Kampana fren: Pabuçlar, yaylar ve otomatik boşluk ayar mekanizması birlikte değerlendirilir.
• Mekanik el frenli arka disk: Kaliper pistonu genellikle döndürülerek geri alınır, düz itilmez.
• Elektronik park frenli arka disk: Kaliper üzerindeki motor, teşhis cihazı ya da aracın kendi servis prosedürüyle açık konuma alınmadan piston geri itilmemelidir.

Şasi numarasıyla sipariş vermek bu karışıklığı büyük ölçüde ortadan kaldırır. Sitemizdeki Opel yedek parça kategorisinde modele göre filtreleme yapabilir, emin olamadığınız durumlarda şasi numaranızla destek isteyebilirsiniz.

Arka Balatanın Bittiği Nasıl Anlaşılır?

Arka balatalar öndekilere göre daha yavaş aşınır, çünkü frenleme kuvvetinin büyük kısmını ön aks taşır. Bu yüzden sürücüler arka tarafı çoğu zaman unutur. Oysa yavaş aşınmak hiç aşınmamak demek değildir. Şu işaretler arka balatanın kontrol edilmesi gerektiğini gösterir:

• Arka taraftan gelen metalik sürtünme ya da cızırtı sesi.
• El freninin eskisinden daha fazla çekilmesi gerekmesi veya rampada aracı tutmakta zorlanması.
• Gösterge panelinde balata aşınma uyarısı (sensörlü versiyonlarda).
• Arka jantlarda alışılmadık derecede fazla ya da tam tersine hiç olmayan balata tozu; hiç toz yoksa arka frenler belki de hiç çalışmıyordur.
• Elektronik park frenli araçlarda park freni hata mesajı ya da uzun süren kapanma sesi.

Değişim Öncesi Hazırlık

İyi bir arka fren işi, kaliperi sökmeden önce başlar. Aracı düz zemine alıp ön tekerlekleri takozlamak, vitesi uygun konuma almak ve elektronik park frenli araçlarda sistemi servis moduna geçirmek ilk adımdır. Elektronik park freni kapalı konumdayken kaliperi zorlamak, motor dişlilerine zarar verebilir ve oldukça pahalı bir hataya dönüşür.

Hazırlık aşamasında fren hidroliği deposuna da bakmak gerekir. Pistonlar geri alındığında hidrolik depoya geri döner; depo zaten üst sınırdaysa taşabilir. Fren hidroliği boyaya zarar verdiği için çevreyi bezle korumak iyi bir alışkanlıktır. Bu sırada hidroliğin rengine de bakın; koyulaşmışsa balata işinin ardından hidrolik değişimini de planlamak mantıklıdır.

Değişim Sırasında Ustaların Dikkat Ettiği Noktalar

Pistonu Doğru Şekilde Geri Almak

Mekanik el frenli arka kaliperlerin çoğunda piston içinde bir vida mekanizması bulunur. Bu tip pistonlar uygun bir geri alma aparatıyla saat yönünde döndürülerek içeri alınır. Düz bir mengene ile zorlamak pistonun iç mekanizmasını bozar ve kaliper el frenini tutmaz hale gelir. Pistonun üzerindeki çentiklerin, balatanın arkasındaki pimle uyumlu konumda bırakılması da unutulmamalıdır.

Kızaklar ve Lastik Körükler

Arka kaliper kızakları, ön tarafa göre daha az hareket ettiği için paslanmaya ve sıkışmaya daha yatkındır. Kızaklar sökülüp temizlenmeli, uygun fren gresiyle ince bir tabaka halinde yağlanmalıdır. Yırtık körük varsa değiştirilmelidir; aksi halde su girer ve kısa sürede kızak yine sıkışır. Sıkışmış kızak, balatanın tek tarafının hızlıca bitmesine neden olur.

Balata Yuvaları ve Yaylar

Balatanın oturduğu yuvalardaki pas tabakası temizlenmezse yeni balata yuvasına tam oturmaz, sıkışır veya ses yapar. Varsa sabitleme yayları ve klipsler yenileriyle değiştirilmelidir. Birçok kaliteli balata setinde bu küçük parçalar pakete dahildir.

Disk ve Kampananın Durumu

Yeni balata, aşınmış ya da kenarında belirgin bir set oluşmuş diske takılırsa tam temas sağlanmaz ve frenleme verimi düşer. Diskin üzerinde yazılı minimum kalınlık değeri kontrol edilmeli, sınırın altındaysa ya da çarpılma varsa diskler çift olarak değiştirilmelidir. Kampanalı sistemlerde iç çap ölçüsü ve yüzey durumu benzer şekilde kontrol edilir.

Kampana Fren Değişiminde Ayrı Bir Dikkat

Kampanalı sistemlerde iş biraz daha sabır ister. Pabuçlar, geri çekme yayları, tutucu yaylar ve otomatik ayar mekanizması belli bir düzende monte edilir. Bir tarafı sökmeden önce diğer tarafın fotoğrafını çekmek ya da bir tarafı tamamen bitirmeden diğerine geçmemek basit ama işe yarayan bir yöntemdir. Yorulmuş yaylar yeni pabuçla bile ses ve düzensiz frenleme yaratabileceği için montaj seti ile birlikte değiştirilmesi tavsiye edilir. Fren silindirinde nem veya sızıntı varsa onu da aynı anda yenilemek gerekir.

Değişim Sonrası Yapılması Gerekenler

Montaj bittiğinde aracı hemen yola çıkarmak en sık yapılan hatalardan biridir. Önce fren pedalına birkaç kez basarak pistonların balataya oturması sağlanmalıdır; aksi halde ilk frenlemede pedal boşa gidebilir. Elektronik park frenli araçlarda servis modundan çıkılıp sistemin kendi kalibrasyonunu yapması beklenmelidir. Mekanik el frenli araçlarda el freni teli ayarı kontrol edilmeli, kol birkaç diş içinde tutmalıdır.

Ardından alıştırma dönemi gelir. Yeni balatalar ilk birkaç yüz kilometre boyunca diske tam uyum sağlamaz. Bu sürede ani ve sert frenlemelerden kaçınmak, orta şiddette ve kademeli frenlemeler yapmak balata ömrünü ve fren performansını olumlu etkiler.

Sık Yapılan Hatalar

• Vidalı pistonu döndürmeden düz itmek.
• Elektronik park freni servis moduna alınmadan kaliper sökmek.
• Yalnızca bir tarafın balatasını değiştirmek; balatalar daima aks bazında çift değişir.
• Gresi balata yüzeyine ya da diske bulaştırmak.
• El freni teli ayarını kontrol etmemek ve aracı rampada test etmemek.
• Sıkışmış kızakları temizlemeden yeni balata takmak.

Sık Sorulan Sorular

Arka balatayı ön balatayla birlikte mi değiştirmeliyim?

Zorunlu değil. Ön ve arka balatalar farklı hızda aşınır. Her bakımda ikisinin de kalınlığına bakılır, hangisi sınıra yaklaştıysa o aks değiştirilir.

Elektronik park freni olan araçta balatayı evde değiştirebilir miyim?

Bazı araçlarda servis moduna geçiş için teşhis cihazı gerekir. Doğru prosedürü bilmiyorsanız işi ekipmanı olan bir servise bırakmak daha güvenlidir.

Yeni balata taktım ama ses yapıyor, neden?

Genellikle yuva temizliğinin eksik yapılması, yayların takılmaması ya da aşınmış diskle çalışılması sebeptir. Alıştırma döneminde hafif ses normal olabilir ama devam ediyorsa kontrol ettirin.

Arka balata neden bazen öndekinden önce bitiyor?

Yeni nesil araçlarda stabilite sistemleri bazı durumlarda arka frenleri daha aktif kullanabilir. Bunun yanında sıkışmış kızak ya da tam geri bırakmayan el freni de arka balatayı erken bitirir. Böyle bir durumda sadece balata değil, nedeni de araştırılmalıdır.

Kapanış

Arka balata değişimi küçük bir iş gibi görünse de doğru fren tipi, doğru piston geri alma yöntemi ve titiz bir temizlikle yapıldığında uzun ömürlü olur. Aracınızın modeline uygun balata, disk ve montaj setlerini Opel yedek parçaları kategorisinden inceleyebilirsiniz.