Opel Astra H Debriyaj Seti Seçiminde Volan Uyumluluğu

Bir müşterimiz Astra H dizel aracı için internetten uygun fiyatlı bir debriyaj seti almış, mahalle ustasına takdırmış. İki hafta sonra bize geldi: kalkışta araç titriyor, rölantide de şanzıman tarafından bir takırtı geliyor. Kapağı açınca gördük ki aldığı set tek kütleli volan için tasarlanmış bir dönüşüm kitinin parçası değil, sıradan bir benzinli set baskısıydı; araçta ise yıpranmış bir çift kütleli volan duruyordu. Debriyaj ile volan arasındaki uyum, çoğu sürücünün hiç düşünmediği ama faturayı en çok kabartan konulardan biri. Bu yazıda Astra H'de debriyaj seti seçerken volan uyumluluğunu nasıl değerlendireceğinizi konuşalım.

Volan ve Debriyaj Birlikte Çalışan Bir Sistemdir

Debriyaj seti genellikle üç ana parçadan oluşur: debriyaj diski (balata), baskı plakası (debriyaj baskısı) ve debriyaj rulmanı. Astra H'nin bazı versiyonlarında mekanik rulman yerine hidrolik çalışan merkezi rulman (konsantrik silindir) kullanılır. Bu parçaların hepsi volanın yüzeyine karşı çalışır. Volan ise krank miline bağlı, motorun dönüşünü depolayan ve debriyaj diskinin sürtünme yüzeyini oluşturan ağır bir disktir.

Debriyaj diski ne kadar kaliteli olursa olsun, yüzeyi bozuk, çizik ya da yamulmuş bir volana karşı düzgün çalışamaz. Benzer şekilde baskı plakasının bağlantı ölçüleri volanın civata deliklerine ve merkezleme pimlerine tam uymalıdır. Yani debriyaj seti seçmek aslında volana uyumlu set seçmek demektir.

Tek Kütleli ve Çift Kütleli Volan Farkı

Astra H geniş bir motor yelpazesine sahip olduğu için volan tipi de motora göre değişir.

Tek kütleli volan

Tek parça dökümden oluşur. Titreşim sönümleme görevini büyük ölçüde debriyaj diskindeki yaylar üstlenir. Astra H'nin benzinli motorlarının çoğunda bu tip volan kullanılır. Sağlamdır, yüzeyi aşınırsa bazen torna ile düzeltilebilir.

Çift kütleli volan

İki ayrı kütleden ve aralarındaki yay-sönümleme mekanizmasından oluşur. Dizel motorların düşük devirdeki titreşimlerini emerek şanzımanı ve aktarma organlarını korur. Astra H'nin dizel versiyonlarının önemli bir kısmında ve bazı güçlü benzinli versiyonlarda çift kütleli volan bulunur. Çift kütleli volanlar tornalanamaz; yıprandıklarında değişmeleri gerekir. Bu volanla çalışan debriyaj diskleri genellikle yaysız ya da az yaylı tasarlanır, çünkü sönümleme işini volan yapar.

Burada kritik nokta şu: çift kütleli volanlı bir araca tek kütleli volan için tasarlanmış bir disk takarsanız, ya da tersini yaparsanız titreşim, ses ve erken arıza kaçınılmaz olur. Set alırken aracın hangi volana sahip olduğunu kesin olarak bilmek gerekir.

Aracınızdaki Volan Tipini Nasıl Öğrenirsiniz?

• Şasi numarasıyla sorgulama: En güvenilir yöntem budur. Parça kataloğu motor koduna ve donanıma göre doğru volanı gösterir.
• Motor kodu: Motor bloğundaki etiket ya da ruhsattaki bilgilerle motor versiyonunu belirlemek ilk adımdır.
• Önceki servis kayıtları: Daha önce debriyaj değişimi yapıldıysa faturada volanın tipi yazıyor olabilir.
• Fiziksel kontrol: Şanzıman söküldüğünde volanın tek parça mı yoksa iki katmanlı, aralarında boşluk olan bir yapıda mı olduğu net şekilde görülür.

Bazı araçlarda önceki sahipler çift kütleli volanı tek kütleli dönüşüm kitiyle değiştirmiş olabilir. Bu durumda orijinal katalog bilgisi ile araçtaki gerçek durum farklı çıkar. İkinci el araçlarda bu ihtimali unutmamak gerekir.

Volan Değişmeli mi? Ustanın Kontrol Adımları

Şanzıman indirildiğinde yapılması gereken kontroller debriyaj işinin kalitesini belirler. Biz şu sırayla ilerleriz:

• Volan yüzeyinde ısı çatlakları, mavi yanık lekeleri ve derin çizikler aranır.
• Çift kütleli volanda iki kütle arasındaki dönme boşluğu ve eksenel boşluk kontrol edilir. Üretici, bu boşluklar için sınır değerler belirler; sınırı aşan volan değişmelidir.
• Volanı elle çevirince yaylardan gelen tıkırtı ya da sürtünme sesleri dinlenir.
• Arka krank keçesinden yağ sızıntısı var mı bakılır. Yağlanmış bir volan ve disk kısa sürede patinaj yapar; keçe aynı işte değiştirilmelidir.
• Şanzıman giriş milinin dişlileri ve debriyaj çatalı ya da merkezi rulman kontrol edilir.

Çift kütleli volanın bozulduğunu gösteren belirtiler

Kontak kapatırken ya da açarken motordan gelen sert vuruntu, rölantide takırtı, düşük devirde kalkışta titreme ve vites değişimlerinde vuruntu, çift kütleli volanın yıprandığını gösteren işaretlerdir. Bu belirtilerle birlikte debriyaj değişimine gidiyorsanız volanı da mutlaka listeye ekleyin.

Set Seçiminde Seçenekler

Astra H debriyaj işi için piyasada genel olarak üç yol vardır:

• Sadece debriyaj seti: Volan sağlamsa ve tolerans içindeyse tercih edilir. Disk, baskı ve rulman birlikte değişir.
• Debriyaj seti + çift kütleli volan: Volan yıpranmışsa orijinal yapıyı koruyarak yapılan değişimdir. En pahalı ama araca en uygun çözümdür.
• Tek kütleli volan dönüşüm kiti: Çift kütleli volanlı araçlar için hazırlanmış, kendine özel yaylı diski olan kitlerdir. Maliyeti düşürür ama rölantide ve düşük devirde bir miktar daha fazla titreşim ve şanzıman sesi duyulabilir. Bu kitler yalnızca araç için özel tasarlanmış komple set olarak kullanılmalıdır; parçalar başka setlerden karıştırılmamalıdır.

Hangi yolu seçerseniz seçin, rulman tipinin aracınıza uygun olmasına dikkat edin. Merkezi hidrolik rulmanlı araçlarda debriyaj değişirken bu rulmanın da yenilenmesi önerilir; eski rulman sızdırırsa şanzımanı tekrar indirmek gerekir.

Astra H için parça ararken sitede ayrı bir model kategorisi yerine genel Opel yedek parça kategorisi üzerinden ilerlemeniz gerekir. Opel yedek parça siparişi verirken şasi numaranızı paylaşırsanız volan tipine uygun set seçimini birlikte netleştirebiliriz.

Değişim Sonrası Dikkat Edilecekler

• İlk birkaç yüz kilometre ani ve sert kalkışlardan kaçının; disk yüzeyinin volan ve baskıya alışması gerekir.
• Debriyaj pedalının kavrama noktasını not edin. Çok yukarıdan ya da çok aşağıdan kavrıyorsa hidrolik sistemde hava kalmış olabilir.
• Debriyaj hidroliği ile fren hidroliği aynı hazneyi paylaşıyorsa seviyesini kontrol edin.
• Kalkışta titreme devam ediyorsa motor ve şanzıman takozları da gözden geçirilmelidir. Yıpranmış takozlar yeni debriyajda bile titreme hissi yaratabilir.

Sık Yapılan Hatalar

Volanı kontrol etmeden sadece seti değiştirmek, farklı setlerden parça karıştırmak, çift kütleli volanı tornaya vermek, arka krank keçesini atlamak ve volan civatalarını tekrar kullanmak serviste en sık gördüğümüz hatalar. Volan civataları çoğu motorda tek kullanımlıktır ve üreticinin öngördüğü sıkma yöntemiyle takılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Debriyaj seti değişirken volanı da değiştirmek zorunlu mu?

Hayır. Volan ölçü ve görünüm olarak tolerans içindeyse değiştirmek gerekmez. Ancak şanzıman zaten inmişken sınırda olan bir volanı bırakmak, kısa süre sonra işçiliği tekrar ödemek anlamına gelebilir.

Tek kütleli dönüşüm kiti motora zarar verir mi?

Araç için tasarlanmış kaliteli bir kit doğru takıldığında motora doğrudan zarar vermez. Ancak titreşim ve ses karakteri değişir; konfora önem veriyorsanız orijinal yapıyı korumak daha doğru olur.

Debriyaj ömrü neye bağlı?

Sürüş tarzına, trafiğe ve yüke bağlıdır. Yarım debriyajla uzun süre beklemek, ayağı pedalın üzerinde dinlendirmek ve yüksek devirde kalkış yapmak ömrü belirgin şekilde kısaltır.

Toparlarsak

Astra H'de debriyaj seti seçimi, volan tipini doğru tespit etmekle başlar. Tek kütleli mi çift kütleli mi olduğunu şasi numarasıyla doğrulayın, şanzıman indiğinde volanı mutlaka ölçtürün ve parçaları karıştırmadan uyumlu bir set kullanın. Böylece hem titreşimsiz bir kalkışa kavuşursunuz hem de aynı işçiliği kısa süre sonra yeniden ödemekten kurtulursunuz.