Opel Astra H Eksantrik Sensörü Arızası Nasıl Anlaşılır?

Bazı arızalar müşteriyi değil, ustayı yorar. Eksantrik sensörü arızası da bunlardan biridir. Geçen ay bir Astra H 1.6 benzinli aracı, sahibi "bazen marşa basınca hemen çalışıyor, bazen beş altı saniye çeviriyor" şikâyetiyle getirdi. Biz aracı aldığımızda üç gün boyunca her seferinde ilk marşta çalıştı. Dördüncü gün, sabah soğukta, nihayet uzun marş yaptı ve arıza tespit cihazı kam mili sinyaliyle ilgili bir kayıt gösterdi. Aralıklı arızalar sabır ister; bu yazıda Astra H'de eksantrik sensörünün nasıl arıza yaptığını ve bunu nasıl yakaladığımızı anlatıyoruz.

Eksantrik sensörü ne iş yapar?

Eksantrik sensörü, yani kam mili pozisyon sensörü, kam milinin hangi konumda olduğunu motor beynine bildirir. Krank mili sensörü motorun devrini ve pistonların konumunu söyler, ama bir pistonun ateşleme zamanında mı yoksa egzoz zamanında mı üst ölü noktada olduğunu tek başına ayırt edemez. İşte bu ayrımı kam mili sensörü yapar. Motor beyni iki sinyali birleştirerek enjektörleri doğru sırayla ve doğru zamanda açar, ateşlemeyi doğru silindire gönderir.

Astra H'nin değişken supap zamanlaması bulunan benzinli motorlarında sensörün bir görevi daha vardır: Motor beyni, kam milinin istenen açıya gerçekten gelip gelmediğini bu sensör üzerinden takip eder. Yani sensör, supap zamanlama sisteminin geri bildirim kaynağıdır. Bu motorlarda emme ve egzoz tarafı için ayrı sensörler bulunabilir.

Arızanın belirtileri

Eksantrik sensörü tamamen bozulduğunda motor beyni çoğu zaman yedek bir stratejiye geçer; motor çalışabilir ama ideal şekilde çalışmaz. Aralıklı arızalarda ise belirtiler gelip gider. Sahada en sık gördüğümüz işaretler şunlardır:

• Marşa basıldığında motorun her zamankinden uzun süre dönmesi, geç çalışması
• Motor arıza lambasının yanması
• Rölantide düzensizlik, hafif sarsıntı
• Çekiş kaybı, özellikle ara devirlerde gaza geç tepki
• Seyir halinde ya da rölantide nadiren de olsa stop etme
• Yakıt tüketiminde artış
• Değişken supap zamanlaması olan motorlarda performansın belirgin şekilde düşmesi

Belirtilerin sıcak ya da soğuk motorda farklılaşması önemli bir ipucudur. Sensör içindeki elektronik çatlak ya da lehim sorunları genellikle sıcaklık değişiminde kendini gösterir. Motor ısındıkça sinyal kesiliyorsa ya da soğukken hiç çalışmıyorsa sensörün iç yapısından şüphelenmek gerekir.

Eksantrik mi, krank mı, kablo mu?

Bu ayrım teşhisin en kritik noktasıdır. Krank sensörü arızası genellikle çok daha sert sonuç verir: Motor ya hiç çalışmaz ya da seyir halinde aniden stop eder ve sıcakken tekrar çalışmaz. Eksantrik sensörü arızasında ise motor çoğu zaman bir şekilde çalışır, ama geç çalışma ve performans kaybı ön plandadır. Ancak bu genel bir kuraldır; kesin teşhis için ölçüm şarttır.

Kablo ve soket sorunları da en az sensör kadar sık görülür. Sensör soketinin içine yağ sızması, pinlerde oksitlenme, kablo demetinin sıcak motor parçalarına sürtünerek yıpranması aralıklı arızalara yol açar. Sensörü değiştirip eski soketi aynen bırakmak, sorunun tekrarlamasının en yaygın sebebidir.

Bir başka ihtimal de mekaniktir. Triger kayışı bir diş atlamışsa ya da kam mili dişlisi kaymışsa, sensör sapasağlam olsa bile krank ile kam sinyali arasındaki ilişki bozulur ve motor beyni bunu sensör arızası gibi kaydeder. Bu yüzden, özellikle triger değişiminden kısa süre sonra başlayan sensör arızalarında önce zamanlama kontrol edilmelidir.

Ustanın kontrol adımları

Hata kayıtları ve canlı veri

İlk adım her zaman arıza tespit cihazıyla hata kodlarının okunmasıdır. Kam mili sensör devresi, sinyal uyumsuzluğu ya da kam mili zamanlaması ile ilgili kayıtlar sorunu daraltır. Canlı veride krank ve kam sinyalinin senkronizasyon durumu izlenir. Değişken supap zamanlaması olan motorlarda, istenen kam açısı ile gerçekleşen açı karşılaştırılır.

Görsel kontrol

Sensör soketi çıkarılır, pinlerde oksit ya da yağ olup olmadığına bakılır. Sensörün ucunda metal talaş birikmişse bu hem sinyal kalitesini bozar hem de motor içinde aşınma olduğunu gösterir. Kablo demeti boyunca sürtünme ve erime izleri aranır.

Elektriksel ölçüm

Sensörün besleme voltajı ve şasi bağlantısı multimetreyle ölçülür. En sağlıklı test ise sinyal hattına osiloskop bağlayarak motor çalışırken ya da marş sırasında sinyalin şekline bakmaktır. Düzgün bir sensör, belirli aralıklarla tutarlı ve temiz kare dalga üretir. Kesik, gürültülü ya da düzensiz sinyal sensörün veya bağlantının sorunlu olduğunu kesinleştirir.

Sensör neden arızalanır?

Astra H'de eksantrik sensörlerinin arızalanmasında birkaç ortak neden görüyoruz. Motorun yaşla birlikte terlemesi ve sensör bölgesindeki contalardan sızan yağ, sensör soketine kadar ulaşabilir. Yağ, soketin içine girdiğinde zamanla bağlantıyı bozar; hatta kablonun içinden ilerleyerek motor beyni soketine kadar gidebilir. Bu yüzden sensörü değiştirirken yağ kaçağının kaynağını da çözmek gerekir.

Sürekli ısınıp soğuma döngüsü, sensörün içindeki elektronik bileşenlerin lehim noktalarını yorar. Sensörü tutan contanın sertleşmesi de yağ sızıntısına yol açar. Bunlara ek olarak, motor yıkama sırasında yüksek basınçlı suyun doğrudan sensör ve soket bölgesine tutulması da sık karşılaştığımız bir arıza nedenidir.

Değişimde dikkat edilecekler

Eksantrik sensörü değişimi genellikle kısa süren bir işlemdir; sensör çoğu motorda bir cıvatayla sabitlenir. Ancak birkaç noktaya dikkat etmek gerekir:

• Sensör sökülmeden önce çevresi temizlenmeli, motor içine kir düşmesi engellenmelidir.
• Yeni sensörün o-ringi ya da contası mutlaka yenilenmeli, montaj öncesi temiz motor yağıyla hafifçe nemlendirilmelidir.
• Sensör yuvasına zorlanmadan oturtulmalı, cıvata aşırı sıkılmamalıdır.
• Soket içi kontak spreyiyle temizlenmeli, oksitlenme varsa soket yenilenmelidir.
• Değişimden sonra hata kayıtları silinmeli ve yol testiyle arızanın tekrar edip etmediği kontrol edilmelidir.

Bazı durumlarda motor beyninin yeni sensörle senkronizasyonu tam oturtması için birkaç çalıştırma ve kısa bir sürüş gerekebilir. Değişimin hemen ardından ilk çalıştırmada küçük bir gecikme olursa bu her zaman bir sorun anlamına gelmez.

Parça seçimi

Astra H'de eksantrik sensörü motor tipine göre değişir. Benzinli Ecotec motorlarda, değişken supap zamanlamalı versiyonlarda ve dizel CDTI motorlarda farklı sensörler kullanılır. Bazı motorlarda emme ve egzoz kam milleri için ayrı sensörler bulunur ve bunlar birbirine benzese de karıştırılmamalıdır. Soket tipi ve gövde ölçüsü aynı görünen ama farklı sinyal üreten sensörler de vardır. Bu yüzden parça, motor kodu ve şasi numarasıyla doğrulanarak seçilmelidir.

Elektronik sensörlerde kalite farkı belirgindir. Ucuz sensörler ilk bakışta çalışır, ama sinyal kalitesi zayıf olabilir ve ısı değişimlerine dayanıksızdır. Bu da arızanın kısa sürede geri dönmesine yol açar. Astra H motorunuza uygun sensörleri Opel yedek parça kategorimizde, motor tipine göre listelenmiş şekilde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Eksantrik sensörü arızalıyken araç kullanılabilir mi?

Çoğu durumda motor çalışmaya devam eder, ama performans düşer, yakıt tüketimi artar ve aralıklı stop etme riski vardır. Özellikle yoğun trafikte ya da otoyolda ani stop tehlikeli olabilir. Bu yüzden ertelenmemesi gerekir.

Sensörü temizlemek işe yarar mı?

Ucunda talaş birikmiş bir sensörü temizlemek bazen sinyali düzeltebilir. Ancak iç elektroniği bozulmuş bir sensörde temizlik işe yaramaz.

Akü sökülüp takılınca arıza geçti, sorun çözüldü mü?

Akü sökülünce hata kayıtları silinir ve arıza lambası söner, ama sorun ortadan kalkmaz. Aralıklı bir arızaysa belirtiler kısa süre sonra geri döner.

Sensör arızası triger kayışıyla ilgili olabilir mi?

Evet. Kayış diş atlamışsa sensör zamanlama uyumsuzluğu bildirir. Yeni triger değişimi yapılmış araçlarda zamanlamanın doğru ayarlandığı kontrol edilmelidir.

Akılda tutulacak birkaç nokta

Astra H'de eksantrik sensörü arızası, çoğu zaman aralıklı ve yanıltıcı belirtilerle kendini gösterir. Doğru teşhis için sadece hata koduna bakmak yetmez; soket, kablo, yağ sızıntısı ve gerekirse triger zamanlaması da kontrol edilmelidir. Kaliteli sensör, temiz soket ve giderilmiş yağ kaçağı, sorunun kalıcı olarak çözülmesini sağlar. Motor elektroniği ve diğer ihtiyaçlarınız için Opel yedek parçaları sayfamıza göz atabilirsiniz.