Opel Astra H V Kayışı Gergi Rulmanı Arızasının Belirtileri

Servisimizin önünden sabah sekizde geçen bir Astra H'nin sesini duyunca dışarı çıkmıştık. Sahibi tanıdık bir müşteriydi; arabayı park etti ve gülerek "Bu sesi sizin için getirdim" dedi. Motorun ön tarafından gelen kesik kesik bir cırlama ve altında sürekli bir hırıltı vardı. Kaputu açtığımızda kayışın bir yandan diğer yana titrediğini, gergi kolunun ise sabit durması gerekirken hafifçe zıpladığını gördük. Gergi rulmanı ve gergi mekanizması ömrünü tamamlamıştı. V kayışı sistemi, Astra H'de alternatörü, klima kompresörünü ve versiyona göre diğer yardımcı üniteleri çalıştırır; gergi rulmanı ise bu sistemin sessiz bekçisidir. Bu yazıda gergi arızasının nasıl kendini gösterdiğini anlatıyoruz.

Gergi rulmanı ne iş yapar?

V kayışı, ya da daha doğru adıyla kanallı kayış, krank kasnağından aldığı hareketi yardımcı ünitelere iletir. Bu kayışın sürekli doğru gerginlikte kalması gerekir. Çok gevşek kayış kasnaklarda kayar ve ses yapar; çok gergin kayış ise rulmanları ve yatakları aşırı yükler. Gergi mekanizması, içindeki yay ya da amortisör sayesinde kayışı sürekli doğru gerginlikte tutar ve motor devrindeki ani değişimlerde oluşan titreşimleri sönümler.

Gergi rulmanı, bu mekanizmanın kayışa temas eden dönen makarasıdır. Gergi kolunun ucunda bulunur ve kayışla birlikte sürekli döner. Astra H'de motor tipine göre, sisteme bir ya da daha fazla avare (yönlendirme) makarası da eklenmiş olabilir. Bu makaralar kayışın kasnaklar etrafında doğru açıyla dolaşmasını sağlar.

En sık görülen belirtiler

• Soğuk çalıştırmada motorun ön tarafından gelen cırlama ya da ötme sesi
• Rölantide sürekli bir hırıltı, uğultu ya da sürtünme sesi
• Klima açıldığında ya da direksiyon çevrildiğinde sesin artması
• Motor çalışırken kayışın yana doğru titremesi ya da dalgalanması
• Gergi kolunun sabit durmak yerine zıplaması veya titremesi
• Kayış kenarlarında aşınma, kanallarda çatlama ya da parçalanma
• Akü şarj uyarı lambasının zaman zaman yanması

Akü lambası belirtisi göz ardı edilmemelidir. Gergi zayıfladığında kayış alternatör kasnağında kayar ve alternatör yeterli şarj üretemez. Bu da aküyü zamanla boşaltır ve özellikle kış aylarında aracın çalışmamasına yol açabilir.

Kayış mı, gergi mi, makara mı?

Motorun ön tarafından gelen her ses gergi rulmanı arızası değildir. Doğru teşhis için sesin karakterini ve kaynağını ayırt etmek gerekir.

Kayış kaynaklı sesler

Kısa ve keskin bir ötme sesi, genellikle kayışın kasnak üzerinde kaymasından kaynaklanır. Bu ses, ıslak havalarda, soğuk sabahlarda ve klima ya da yüksek elektrik yükü devreye girdiğinde artar. Kayış yaşlanıp sertleştiğinde ya da kanalları aşındığında kayma kolaylaşır. Ancak kayışın kayması çoğu zaman zayıflamış bir gerginin sonucudur. Sadece kayışı değiştirmek sesi kısa süreliğine geçirebilir, ama gergi zayıfsa ses geri döner.

Rulman kaynaklı sesler

Rulman sesi daha sürekli, metalik bir hırıltı ya da uğultudur ve motor devriyle birlikte tonu değişir. Kuru ya da aşınmış rulman, kayış çıkarıldığında elle döndürüldüğünde pürüzlü ve sesli döner, bazen boşluk yapar.

Mekanizma kaynaklı sorunlar

Gergi kolunun içindeki yay ya da sönümleyici yorulduğunda, gergi kayışı yeterince tutamaz ve kol zıplamaya başlar. Bu durum kayış titremesine ve düzensiz seslere yol açar. Mekanizmanın pivot noktasında aşınma varsa makara eğik çalışır ve kayış kenarı aşınır.

Ustanın kontrol adımları

Bizim izlediğimiz yöntem şöyledir. Önce motor çalışırken kayış ve gergi kolu gözlemlenir. Kayışın titreyip titremediği, gergi kolunun sabit durup durmadığı ve sesin nereden geldiği dinlenir. Ses kaynağını ayırmak için usta stetoskobu kullanılabilir; bu alet gergi, alternatör ve diğer makaraların gövdesine dokundurularak sesin hangisinden geldiğini net şekilde gösterir.

Ardından motor durdurulur ve kayış sökülür. Gergi rulmanı ve avare makaralar elle döndürülür. Sağlam bir makara sessiz ve pürüzsüz döner, belirgin bir boşluk yapmaz. Pürüzlü dönüş, ses ya da yana doğru oynama, rulmanın bittiğini gösterir. Gergi kolu da hareket ettirilerek yay kuvvetinin yeterli olup olmadığı ve kolun takılmadan döndüğü kontrol edilir.

Son olarak kayışın kendisi incelenir. Kanallarda çatlak, parça kopması, sertleşme ya da parlak, camsı yüzeyler değişim gerektiğini gösterir. Kayış yüzeyinde yağ ya da antifriz kalıntısı varsa, kaçağın kaynağı da bulunmalıdır; aksi halde yeni kayış da kısa sürede bozulur.

Neden set halinde değiştirilmeli?

Gergi rulmanı arızalandığında genellikle sadece rulmanı değil, kayış, gergi mekanizması ve avare makaraları birlikte değiştirmeyi öneririz. Bunun birkaç nedeni vardır. Birincisi, bu parçalar aynı süre boyunca aynı koşullarda çalışmıştır ve benzer yıpranma düzeyindedir. Birini değiştirip diğerlerini bırakmak, kısa süre sonra yeniden sökme işlemi anlamına gelir. İkincisi, yeni bir kayış eski ve zayıf bir gergiyle doğru gerginliğe ulaşamaz. Üçüncüsü, bitmiş bir avare makara kopma riski taşır ve kopan makara kayışı da beraberinde götürür.

Bazı Astra H motorlarında V kayışı sistemi, devirdaim pompasını da çalıştırabilir. Böyle bir motorda kayışın kopması, soğutma suyunun dolaşımını durdurarak motorun kısa sürede hararet yapmasına yol açar. Bu durumda gergi ve kayış bakımının önemi daha da artar. Aracınızda bu yapının olup olmadığını motor tipine göre ustanıza teyit ettirmenizi öneririz.

Parça seçimi

Astra H'de V kayışı sistemi, motor tipi ve klima donanımına göre farklılık gösterir. Klimalı ve klimasız araçlarda kayış uzunluğu ve kayış güzergâhı değişebilir. Benzinli ve dizel motorların gergi mekanizmaları da birbirinden farklıdır. Bu yüzden kayış ve gergi seti şasi numarasına ve motor koduna göre seçilmelidir. Kalitesiz gergi rulmanları ilk günlerde sessiz çalışsa da kısa sürede ses yapmaya başlar. Tanınmış üreticilerin set halindeki ürünleri, hem uyum hem de ömür açısından daha güvenilirdir. Astra H'ye uygun V kayışı, gergi ve makaraları Opel yedek parça kategorimizde bulabilirsiniz.

Değişimde dikkat edilecekler

• Sökmeden önce kayış güzergâhının fotoğrafını çekin ya da şemasını not edin.
• Gergi kolunu uygun anahtarla yavaşça hareket ettirin; aniden bırakmak mekanizmaya zarar verebilir.
• Yeni kayışın tüm kanallarının kasnaklara tam oturduğundan emin olun.
• Gergi ve makara cıvatalarını servis kitapçığında belirtilen değerde sıkın.
• Kasnakların yüzeyini kontrol edin; aşınmış ya da hasarlı bir kasnak yeni kayışı da bozar.
• Değişimden sonra motoru çalıştırıp kayışın düzgün döndüğünü ve gergi kolunun sabit durduğunu gözlemleyin.

Sık sorulan sorular

Kayış sesi için sprey kullanmak işe yarar mı?

Kayış spreyleri sesi kısa süreliğine bastırabilir, ama asıl sorunu çözmez. Hatta bazı spreyler kayışın kayma özelliğini bozarak sorunu daha da kötüleştirebilir.

Gergi rulmanı koparsa ne olur?

Kayış gevşer ya da kasnaklardan çıkar. Alternatör şarj üretmez, varsa direksiyon ve soğutma sistemi etkilenir. Kayış motor bölmesinde başka parçalara dolanarak hasar verebilir.

V kayışı ile triger kayışı aynı şey mi?

Hayır. Triger kayışı ya da zinciri, motorun iç zamanlamasını sağlar. V kayışı ise dışarıdaki yardımcı üniteleri çalıştırır. Her ikisinin bakımı ayrı ayrı takip edilmelidir.

Özetle

Astra H'de motor önünden gelen cırlama ve hırıltı, çoğu zaman V kayışı gergi rulmanının ya da gergi mekanizmasının yorulduğunu gösterir. Sesi doğru kaynağa bağlamak için usta stetoskobu ve elle kontrol önemlidir. Değişim gerekiyorsa kayış, gergi ve makaraları set halinde yenilemek en mantıklı yoldur. İhtiyacınız olan parçalar için Opel yedek parçaları sayfamıza göz atabilirsiniz.