Opel Astra J Direksiyon Kutusu Boşluğu Nasıl Anlaşılır?

Uzun yıllardır direksiyon ve ön takım işi yapan bir usta olarak söyleyebilirim ki, müşterilerin en zor tarif ettiği şikâyet "direksiyonda boşluk" hissidir. Kimisi "araba yolda yüzüyor" der, kimisi "direksiyonu biraz çeviriyorum, araba hemen tepki vermiyor" der, kimisi de "bozuk yolda ayaklarımın altından tık tık ses geliyor" diye anlatır. Geçen ay 2011 model, 1.3 CDTI motorlu bir Astra J sahibi, iki kez rot başı değiştirdiği halde direksiyonun ortasındaki boşluğun geçmediğinden yakınarak geldi. Ön takımı ayrıntılı incelediğimizde rot başları yeni ve sağlamdı; boşluk direksiyon kutusunun içindeydi. Bu yazıda Astra J'de direksiyon kutusu boşluğunu nasıl anlayacağınızı ve gereksiz parça değişimlerinden nasıl kaçınacağınızı anlatacağım.

Astra J'nin Direksiyon Sistemi Hakkında Kısa Bilgi

Astra J'de kremayer tipi direksiyon kutusu kullanılır. Direksiyon simidinin dönme hareketi, direksiyon mili ve ara mil (kardan) üzerinden kutunun içindeki pinyon dişliye, oradan da kremayer dişli çubuğa aktarılır. Kremayer sağa sola hareket ederek rot milleri ve rot başları aracılığıyla tekerlekleri çevirir. Astra J'nin büyük bölümünde direksiyon yardımı elektriklidir; elektrik motoru, versiyona göre kolon üzerinde ya da kutunun üzerinde yer alabilir. Bu yapı, hidrolik direksiyondaki pompa ve hortum arızalarını ortadan kaldırsa da kutunun içindeki mekanik aşınmayı ortadan kaldırmaz.

Direksiyon Kutusu Boşluğu Neden Oluşur?

Kutunun içinde pinyon ile kremayer dişlisi sürekli birbirine baskı altında çalışır. Bu baskıyı, kremayerin arkasında yer alan ve yayla desteklenen bir baskı pabucu (ayar pabucu) sağlar. Zamanla dişliler, pabucun sürtünme yüzeyi ve kremayerin taşındığı burçlar aşınır. Aşınma ilerledikçe dişliler arasında boşluk oluşur ve kremayer, direksiyon simidi hareket etmeden hafifçe ileri geri oynayabilir hale gelir.

Bu süreci hızlandıran bazı etkenler vardır: bozuk yollarda sık kullanım, çukura sert girişler, kaldırıma tekerlek çarptırma, yırtık kremayer körükleri nedeniyle içeri giren su ve toz, aracın uzun süre direksiyon tam kilitteyken bekletilmesi. Özellikle körük yırtığı, kutunun içine giren kirle birlikte aşınmayı birkaç kat hızlandırır.

Belirtiler

• Orta noktada boşluk: Düz giderken direksiyonu hafifçe sağa sola oynattığınızda araç tepki vermeden önce belirgin bir serbest hareket hissedilir.
• Bozuk yolda takırtı: Özellikle düşük hızda, parke taşlı ya da çukurlu yolda ayak altından gelen tok bir "tık tık" sesi.
• Direksiyonda titreşim ve vuruntu: Tekerleğe gelen darbeler direksiyon simidine vuruntu olarak iletilir.
• Aracın yolda kendini sürekli düzeltmek istemesi: Düz yolda sürekli küçük düzeltmeler yapma ihtiyacı.
• Park manevrasında "klonk" sesi: Direksiyon yön değiştirirken kutudan gelen bir boşluk sesi.
• Lastiklerde düzensiz aşınma: Boşluk rot ayarının korunmasını zorlaştırır.

Rot Başı, Rotil, Ara Mil mi, Yoksa Kutu mu?

Direksiyon boşluğu hissi, ön takımdaki pek çok parçanın ortak belirtisidir. Rot başları, rot milleri (iç rot), rotiller, salıncak burçları, teker rulmanları ve direksiyon ara milindeki kardan mafsalı da benzer şikâyetler yaratabilir. Bu yüzden sadece hisse dayanarak karar vermek doğru değildir. Asıl ayrım, sistematik bir kontrolle yapılır.

Ustanın kontrol yöntemi

Atölyede en çok kullandığımız yöntem iki kişilik kontroldür. Araç tekerlekleri yerdeyken ya da tekerlekler döner tablalar üzerindeyken bir kişi direksiyonu kısa ve hızlı hareketlerle sağa sola oynatır. Diğer kişi önce rot başlarına, sonra rot mili körüğünün içinden iç rot mafsalına, ardından direksiyon kutusunun gövdesine ve son olarak kabin içinde ara mil mafsalına elini koyar. Boşluk nerede hissediliyorsa kaynak orasıdır.

Direksiyon kutusundan kaynaklanan boşlukta, direksiyon hareket ettiği halde kremayer bir an geride kalır; bu, kutunun gövdesinde tok bir tıkırtı olarak hissedilir. Rot başı boşluğunda ise kutu ve rot mili hareket ederken rot başı mafsalında oynama görülür. Kutunun bağlantı burçları da kontrol edilmelidir; kutunun kendisi sağlam olsa bile şasiye bağlandığı burçlar yıpranmışsa kutu gövdesi komple hareket eder.

Araç kaldırılmışken her tekerlek saat 3-9 ve 12-6 pozisyonlarından ayrı ayrı zorlanır. 3-9 pozisyonunda boşluk varsa rot tarafı, 12-6 pozisyonunda boşluk varsa rotil ya da teker rulmanı öne çıkar. Bu basit test, gereksiz kutu değişimlerinin önüne geçer.

Ayar mı, Tamir mi, Değişim mi?

Bazı direksiyon kutularında baskı pabucu ayarlanabilir yapıdadır ve hafif boşluklarda ayar yapılarak sorun geçici olarak giderilebilir. Ancak bu ayar dikkatle yapılmalıdır. Aşırı sıkılan bir pabuç, direksiyonun merkeze dönmesini zorlaştırır, direksiyon ağırlaşır ve dişlilerin aşınmasını hızlandırır. Ayrıca elektrikli direksiyonlu versiyonlarda kutunun ayara açık olup olmadığı tasarıma göre değişir.

Aşınma ileri derecedeyse çözüm, kutunun revizyonu ya da komple değişimidir. Revizyonda burçlar, keçeler, baskı pabucu ve gerekirse dişliler yenilenir. Değişimde ise yeni ya da fabrika standartlarında yenilenmiş bir kutu takılır. Elektrikli direksiyonun motoru kutunun üzerindeyse, değişim sonrası direksiyon açı sensörü kalibrasyonu ve sistemin uygun bir cihazla öğretilmesi gerekebilir.

Parça Seçimi

Astra J'de direksiyon kutusu, sağdan ya da soldan direksiyon, elektrikli yardımın konumu, motor tipi ve bazen donanım paketine göre farklılık gösterir. Bu yüzden parça numarası ve şasi numarası ile uyumluluk kontrol edilmeden kutu siparişi verilmemelidir. Yenilenmiş kutu tercih edilecekse, yenileme işleminin hangi parçaları kapsadığı ve garanti koşulları mutlaka sorulmalıdır.

Kutu ile birlikte rot milleri, rot başları ve körüklerin de kontrol edilip gerekirse yenilenmesi iyi bir pratiktir. Astra J'nize uygun direksiyon kutusu, rot başı, rot mili ve körük seçeneklerini Opel yedek parça sayfamızda inceleyebilirsiniz. Ön takım için diğer parçalara ihtiyacınız olursa Opel parça kategorisi de işinizi kolaylaştıracaktır.

Değişim Sonrası Yapılması Gerekenler

• Rot ayarı: Direksiyon kutusu veya rot parçalarına müdahale edildikten sonra mutlaka yapılmalıdır. Aksi halde lastikler hızla aşınır ve araç bir tarafa çeker.
• Direksiyon simidinin merkezlenmesi: Düz giderken direksiyon simidi ortada olmalıdır. Kayık simit, açı sensörünün yanlış okumasına neden olabilir.
• Elektronik kalibrasyon: Elektrikli direksiyonlu versiyonlarda açı sensörü ve son durdurma noktaları cihaz ile öğretilmelidir. Bu yapılmazsa direksiyon uyarı lambası yanabilir ya da direksiyon yardımı dengesiz çalışabilir.
• Bağlantı cıvataları: Kutu bağlantı cıvataları ve ara mil cıvatası servis kitapçığında belirtilen değerde sıkılmalıdır.
• Yol testi: Düz yolda, virajda ve bozuk zeminde direksiyonun davranışı kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Direksiyon kutusu boşluğu tehlikeli mi?

Hafif boşluk acil bir tehlike oluşturmasa da hassasiyeti azaltır ve ani manevralarda tepkiyi geciktirir. İleri derecedeki boşluk ise güvenlik riski taşır ve ertelenmemelidir.

Rot ayarı boşluğu giderir mi?

Hayır. Rot ayarı açıları düzeltir; mekanik boşluğu gidermez. Boşluklu sistemde yapılan rot ayarı da uzun süre korunmaz.

Yırtık körük kutuya zarar verir mi?

Evet. Körük yırtıldığında içeri su ve toz girer, kremayer paslanır ve burçlar hızla aşınır. Körük yırtığını fark ettiğiniz anda değiştirmek, kutuyu kurtarmanın en ucuz yoludur.

Araçta elektrikli direksiyon uyarısı da yanıyorsa ne yapmalı?

Bu durumda boşluk sorunu ile birlikte elektronik bir arıza da olabilir. Arıza hafızası okunarak sensör, motor ve beslemeye ait kayıtlar incelenmelidir.

Son Not

Astra J'de direksiyon boşluğu hissediyorsanız ilk iş rot başı almak olmasın. İki kişilik bir kontrolle boşluğun nereden geldiğini netleştirin. Kaynak direksiyon kutusuysa, durumuna göre ayar, revizyon ya da değişim seçeneklerini değerlendirin ve işlemi mutlaka rot ayarı ve gerekli kalibrasyonlarla tamamlayın. Hassas ve güven veren bir direksiyon, sürüş keyfinin olduğu kadar güvenliğin de temelidir.