Opel Astra J Motor Takozu Arızasının Şanzımana Etkileri

Motor takozu deyince çoğu kişinin aklına sadece titreşim gelir. Oysa yıllar içinde atölyemize "vites zor giriyor", "debriyaj bıraktığımda araba sarsılıyor", "geri vitese takarken kütük sesi geliyor" şikâyetiyle gelen pek çok Astra J'de, sorunun kaynağını şanzımanda değil, motoru ve şanzımanı yerinde tutan takozlarda bulduk. Hatırladığım bir örnek var: 1.6 benzinli bir Astra J, iki farklı serviste vites kablosu ve debriyaj seti değiştirildiği halde vites geçişleri hâlâ sertti. Araca kaldırdığımızda sağ motor takozu tamamen ayrılmış, arka tork takozu ise lastiğinden yırtılmıştı. Takozlar değişti, vites geçişleri ilk günkü gibi oldu. Bu yazıda motor takozu arızasının şanzımana nasıl yansıdığını ve bu zinciri nasıl kıracağınızı anlatacağım.

Astra J'de Takoz Düzeni

Önden çekişli Astra J'de motor ve şanzıman enine yerleştirilmiş tek bir blok halinde çalışır ve bu blok genellikle üç noktadan taşınır. Sağ tarafta motor takozu, sol tarafta şanzıman takozu ve aşağıda, motorun öne arkaya yalpalamasını sınırlayan tork takozu (halk arasında "köpek kemiği" de denir) bulunur. Bazı motor versiyonlarında sağ takoz hidrolik yapıdadır; içinde titreşimi daha iyi sönümleyen bir sıvı odası bulunur. Hangi tip takozun takılı olduğu motora göre değişir.

Bu üç takoz bir ekip gibi çalışır. Biri yorulduğunda diğerleri daha fazla yük alır ve motor-şanzıman bloğu tasarlandığından fazla hareket etmeye başlar. Şanzımana yansıyan sorunların temelinde de bu fazla hareket yatar.

Takoz Arızası Şanzımanı Nasıl Etkiler?

Vites geçişlerinde zorlanma

Astra J'nin manuel şanzımanlarında vites kolu, kablolarla şanzıman üzerindeki vites seçici mekanizmaya bağlıdır. Motor bloğu fazla hareket ettiğinde, özellikle hızlanma ve yavaşlama anlarında şanzıman vites kolu konumuna göre yer değiştirir. Bu da kabloların gerginliğini anlık olarak değiştirir. Sonuç olarak vitesler zaman zaman zor girer, kol "takılıyor" gibi hissedilir ya da vites kolu sürüş sırasında titrer. Pek çok kişi bunu vites kablosu veya senkromeç arızası sanar.

Kalkışta sarsıntı ve debriyaj titremesi

Kalkış anında motor tork üretmeye başladığında blok geriye doğru yatar. Sağlıklı takozlar bu hareketi sınırlar. Yorgun takozlarda ise blok fazla yatar, ardından geri yaylanır ve bu salınım debriyaj titremesi gibi hissedilir. Çoğu zaman yeni debriyaj takılmasına rağmen kalkış titremesinin geçmemesinin sebebi budur.

Aks ve aks körüklerine ek yük

Şanzıman çıkışından tekerleklere gücü taşıyan akslar, belirli açılarda çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Blok fazla hareket ettiğinde aksların çalışma açısı da sürekli değişir. Bu, aks başlarının daha hızlı aşınmasına ve körüklerin erken yırtılmasına yol açabilir. Virajda gelen tıkırtıların bir kısmı da bu zincirin halkasıdır.

Şanzıman bağlantı noktalarında zorlanma

Uzun süre yorgun takozlarla kullanılan araçlarda şanzıman gövdesinin takoz bağlantı noktaları, vites seçici mekanizma ve kablo uçları da ek gerilim altında kalır. Nadiren de olsa şanzıman takoz braketinde çatlak gördüğümüz araçlar oldu. Ayrıca egzoz bağlantı esnekleri ve hortumlar da fazla hareketten nasibini alır.

Belirtiler: Takoz Kaynaklı mı, Şanzıman Kaynaklı mı?

• Vitese takarken ya da debriyajı bırakırken motor bölmesinden tok bir "küt" sesi geliyorsa takozdan şüphelenin.
• Rölantide direksiyon, koltuk ve vites kolunda belirgin titreşim varsa, özellikle klima açıldığında artıyorsa takoz akla gelmelidir.
• Gaz verip kestiğinizde aracın ileri geri sarsılması takozların tipik belirtisidir.
• Vites geçişi sadece hareket halindeyken zorlanıyor, araç dururken rahatsa takoz ihtimali yüksektir. Durarak da zorlanıyorsa debriyaj ayırma sorunu ya da şanzıman içi sorun ön plandadır.
• Hidrolik takozlarda takozun altında yağlı bir iz görülebilir; bu, iç sıvının sızdığını gösterir.

Ustanın Kontrol Adımları

Takoz kontrolü basit ama dikkat isteyen bir iştir. Önce kaput açılır ve motor çalışırken bir kişi el freni çekili ve frene basılı halde önce birinci vitese, sonra geri vitese takıp debriyajı hafifçe bırakır. Bu sırada diğer kişi motor bloğunun hareketini gözlemler. Sağlıklı takozlarda motor hafifçe esner; yorgun takozlarda ise belirgin şekilde kalkar veya yatar. Bu test dikkatli yapılmalıdır; aracın önünde kimse durmamalıdır.

Ardından araç kaldırılır ve takozlar levyeyle zorlanarak kauçuk kısımda yırtık, ayrılma, çökme ya da metal-metal temas izi aranır. Tork takozunun burçları özellikle dikkatle incelenir; bu burçlar Astra J'de sık yıpranan parçalardır. Hidrolik takozlarda sızıntı izi kontrol edilir. Son olarak vites kablolarının uçları, burçları ve ayar durumu da kontrol edilir; takoz değişiminden sonra kablo ayarı gerekebilir.

Değişim Sırası ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Takoz değişiminde motor bloğu uygun bir motor askısı veya kriko ile alttan desteklenir. Takozlar tek tek değiştirilir; aynı anda hepsini sökmek bloğun hizasını kaybetmeye sebep olur. Cıvatalar başlangıçta tam sıkılmaz, blok kendi doğal konumuna oturduktan sonra servis kitapçığında belirtilen değerlere göre son sıkma yapılır. Bu, takozların gerilimsiz şekilde çalışması için önemlidir. Gerilim altında sıkılan yeni bir takoz, kısa sürede yeniden titreşim iletmeye başlar.

Takozlardan biri yırtılmışsa diğerleri de büyük ihtimalle yorulmuştur. Tek takoz değiştirmek, yeni takozun diğerlerinin eksiğini kapatmaya çalışırken hızla yıpranmasına yol açabilir. Bu yüzden genellikle en azından bozuk olan takozla birlikte tork takozunu da değiştirmeyi öneririz.

Doğru Parça Seçimi

Astra J'de takozlar motor, şanzıman tipi (manuel ya da otomatik) ve bazen model yılına göre farklılık gösterir. Dizel ve benzinli versiyonların takozları birbirinin yerine kullanılamaz; ayrıca hidrolik ve normal takozlar da birbirinin yerine geçmez. Şasi numarası ile sorgulama yapılması bu nedenle şarttır.

Kalite konusunda ise net bir tavsiyem var: takozlarda kauçuk karışımı ve metal-kauçuk yapışma kalitesi her şeydir. Çok ucuz takozlar ilk günlerde iyi görünse de kısa sürede çöker ya da sertleşir. Orijinal ya da orijinal üretici kalitesindeki ürünleri tercih edin. Astra J'ye uygun motor, şanzıman ve tork takozlarını Opel yedek parça sayfamızda inceleyebilirsiniz. Vites kablosu ve aks körüğü gibi tamamlayıcı ürünleri de Opel parça kategorisi altında bulmanız mümkün.

Sık Yapılan Hatalar

• Vites zor giriyor diye önce şanzıman ya da debriyaj işine girmek, takozları kontrol etmemek.
• Sadece en görünür takozu değiştirip tork takozunu ihmal etmek.
• Cıvataları motor havadayken son torka sıkmak.
• Hidrolik takoz yerine ucuz diye normal takoz takmak; titreşim kabine daha fazla geçer.
• Takoz değişiminden sonra vites kablosu ayarını kontrol etmemek.

Sık Sorulan Sorular

Takoz arızası şanzımanı bozar mı?

Doğrudan şanzıman içini bozması nadirdir. Ancak vites mekanizmasını, kabloları, aksları ve bağlantı noktalarını yıpratarak dolaylı hasara ve gereksiz masraflara yol açar.

Takoz ömrü ne kadardır?

Sabit bir ömrü yoktur. Kullanım tarzı, yol koşulları, motorun yağ sızdırıp sızdırmadığı ve iklim etkilidir. Yağa maruz kalan kauçuk daha hızlı bozulur.

Otomatik şanzımanlı Astra J'de de aynı etkiler görülür mü?

Evet. Otomatik versiyonlarda özellikle D veya R konumuna alırken gelen sarsıntı ve vuruntu, takozların en belirgin belirtisidir.

Son Değerlendirme

Astra J'de vites geçişlerindeki zorlanma, kalkıştaki sarsıntı ve rölantideki titreşim her zaman şanzıman ya da debriyaj sorunu değildir. Motor ve şanzımanı taşıyan takozlar, bu sistemin sessiz ama kritik oyuncularıdır. Şanzıman ya da debriyaj işine girmeden önce takozları mutlaka kontrol ettirin; çoğu zaman çok daha az masrafla, çok daha kalıcı bir çözüm elde edersiniz.