Opel Corsa D Alternatör Arızasının Akü Üzerindeki Etkileri

Dükkâna gelen müşterilerin önemli bir kısmı akü almak için gelir ama bazılarına akü satmadan önce birkaç soru sorarız. "Akü ne zaman takıldı? Daha önce de bitti mi?" Geçen ay bir Corsa D sahibi, altı ay içinde ikinci aküsünü almaya gelmişti. Ölçüm yaptığımızda yeni sayılabilecek akünün sorunsuz olduğunu, asıl suçlunun şarj etmeyen alternatör olduğunu gördük. Bu hikâye o kadar yaygın ki, Corsa D'de alternatör ile akü arasındaki ilişkiyi ayrıntılı anlatmanın faydalı olacağını düşündüm.

Alternatör ve Akü: Birbirine Bağlı İki Parça

Akü, motoru çalıştırmak için gereken ilk enerjiyi sağlar. Motor çalıştıktan sonra ise elektrik yükünün neredeyse tamamını alternatör üstlenir: farlar, fan, radyo, cam ısıtıcıları ve elektronik üniteler alternatörden beslenir. Alternatör aynı zamanda marş sırasında harcanan enerjiyi aküye geri yükler.

Alternatörün içindeki voltaj regülatörü, akü voltajını belirli bir aralıkta tutmakla görevlidir. Bu dengenin iki yönde bozulması mümkündür: alternatör yeterince şarj etmeyebilir ya da gereğinden fazla şarj edebilir. İki durumun da akü üzerinde farklı ama ciddi etkileri vardır.

Corsa D, benzinli ve dizel pek çok motor seçeneğiyle üretildi. Alternatörün gücü, kasnak yapısı ve bağlantı tipi motor ile donanıma göre farklılık gösterebilir. Klimalı ve klimasız araçlarda, ya da ağır elektrik yükü olan versiyonlarda farklı alternatörler kullanılmış olabilir.

Senaryo 1: Yetersiz Şarj

En sık karşılaştığımız durum budur. Alternatörün kömürleri aşındığında, diyot tablası arızalandığında ya da regülatör voltajı düşük tuttuğunda akü yeterince dolmaz. Araç bir süre çalışmaya devam eder çünkü eksik enerjiyi akü karşılar. Ama akü her gün biraz daha boşalır.

Belirtiler

• Gösterge panelinde akü şarj lambasının yanması ya da yanıp sönmesi.
• Sabahları marşın ağır basması, sonunda hiç çalışmaması.
• Farların ve iç aydınlatmanın sönük kalması, rölantide titremesi.
• Elektrikli camların yavaş çalışması.
• Yolda giderken elektronik uyarıların art arda yanması.

Aküye etkisi

Sürekli yarı boş halde çalışan akünün plakalarında sülfatlaşma başlar. Sülfatlaşmış akü, sonradan tam şarj edilse bile eski kapasitesine dönemez. Yani alternatör arızası tamir edilse bile, uzun süre şarjsız kalmış akü kalıcı olarak zarar görmüş olabilir. Bu yüzden şarj sorununu ne kadar erken tespit ederseniz akünüzü kurtarma şansınız o kadar artar.

Senaryo 2: Aşırı Şarj

Daha az görülür ama daha sinsi bir durumdur. Regülatör arızalandığında alternatör, aküye olması gerekenden yüksek voltaj gönderir. Sürücü çoğu zaman bunu fark etmez çünkü araç sorunsuz çalışıyor gibidir.

Belirtiler

• Akünün aşırı ısınması, kasasında şişme.
• Akü çevresinde keskin, kükürtlü bir koku.
• Akü kutup başlarında hızlı oksitlenme, beyaz-yeşil birikinti.
• Ampullerin sık yanması.
• Bazı elektronik ünitelerde açıklanamayan hatalar.

Aküye etkisi

Aşırı şarj, akü içindeki elektrolitin buharlaşmasına ve plakaların hızla yıpranmasına yol açar. Akü kısa sürede şişer ve ömrünü tamamlar. Daha da önemlisi, yüksek voltaj aracın elektronik ünitelerine de zarar verebilir. Bu nedenle aşırı şarj şüphesi ciddiye alınmalıdır.

Ustanın Ölçüm ve Kontrol Adımları

Alternatör ve akü sorununu ayırt etmenin en net yolu ölçümdür. Atölyede izlediğimiz sıra şöyle:

• Akü sağlık testi: Akü test cihazıyla aküdeki gerçek kapasite ve iç direnç ölçülür. Sadece voltaja bakmak yanıltıcı olabilir.
• Rölantide şarj voltajı: Motor çalışırken akü kutuplarından voltaj ölçülür. Değerin genellikle kabul edilen şarj aralığında olup olmadığına bakılır.
• Yük altında test: Farlar, fan, arka cam ısıtıcısı gibi tüketiciler açılarak voltajın ne kadar düştüğü izlenir.
• Kayış ve kasnak kontrolü: Kayış kayıyorsa alternatör yeterince dönmez. Gergi ve kayış durumu incelenir.
• Kablo ve şase bağlantıları: Oksitlenmiş ya da gevşek bir şase kablosu, alternatör arızası gibi görünebilir.
• Kaçak akım testi: Araç kapalıyken aküden çekilen akım ölçülür. Bazen akü boşalmasının sebebi alternatör değil, kapalıyken çalışmaya devam eden bir ünitedir.

Bu son madde çok önemli. Akünün gece boşalması her zaman alternatör arızası anlamına gelmez. Bagaj lambası, yanlış bağlanmış bir aksesuar ya da uykuya geçmeyen bir ünite de aynı sonucu doğurur.

Arızanın gürültüyle gelen habercisi

Alternatör arızası her zaman elektriksel belirtiyle başlamaz. Rulmanları yıpranmış bir alternatör, motor çalışırken ön taraftan gelen bir uğultu ya da ıslık sesiyle kendini belli edebilir. Bu ses genellikle devir arttıkça yükselir ve klima ya da farlar açıldığında, yani alternatöre yük bindiğinde belirginleşir. Bazen de soğuk sabahlarda kısa süreli bir cıyaklama duyulur; bu çoğunlukla kayışın kaydığını gösterir. Sesi fark ettiğinizde alternatörün henüz şarj ediyor olması, sorunun olmadığı anlamına gelmez. Rulman tamamen dağıldığında kasnak sıkışabilir, kayış kopabilir ve aynı kayışla çalışan diğer aksesuarlar da devre dışı kalabilir.

Arızaya Yol Açan Sebepler

Corsa D gibi yaşını almış araçlarda alternatör arızasının en yaygın sebebi doğal aşınmadır: kömürler ve rulmanlar zamanla yıpranır. Bunun yanında motordan gelen yağ ya da antifriz sızıntısı alternatörün içine girerse arıza hızlanır. Yıkama sırasında motor bölmesine tazyikli su tutulması da alternatöre zarar veren alışkanlıklar arasındadır. Kayış gerginliğinin bozuk olması, kasnağın serbest dönüş mekanizmasının (bazı uygulamalarda bulunur) kilitlenmesi ve kalitesiz akü takviyesi sırasında yapılan ters bağlantılar da diyot tablasını yakabilir.

Onarım mı, Değişim mi?

Alternatör arızalarında revizyon sık başvurulan bir yoldur. Kömür, regülatör, rulman ya da diyot tablası değiştirilerek alternatör yeniden kullanılabilir. Gövde ve sargılar sağlamsa bu ekonomik bir çözümdür. Sargılar yanmışsa ya da gövde hasarlıysa değişim daha mantıklıdır. Değişimde yeni ya da garantili revizyonlu alternatör tercih edilebilir.

Seçim yaparken amper değerinin ve kasnak tipinin araca uygun olmasına dikkat edin. Aracınıza yanlış güçte bir alternatör takılırsa ya akü yeterince dolmaz ya da kayış ve kasnak zorlanır. Parça araştırmasına sitemizdeki Opel yedek parça sayfasından başlayabilirsiniz. Corsa D için ayrı bir model kategorimiz bulunmadığından, Opel parça kategorisi içinde arama yapmanız ya da şasi numaranızı paylaşarak destek almanız en sağlıklı yol olur.

Değişim Sonrası Dikkat Edilecekler

Alternatör değiştikten sonra akünün durumu mutlaka yeniden test edilmelidir. Uzun süre şarjsız kalmış ya da aşırı şarjla yorulmuş bir akü, yeni alternatörle bile sorun çıkarabilir. Akü zayıf çıktıysa birlikte değiştirmek, kısa süre sonra yolda kalmayı önler. Kayışın ve gerginin durumu da kontrol edilmeli; yıpranmış bir kayış yeni alternatörü de verimsiz çalıştırır. Kutup başları temizlenmeli, şase bağlantıları sıkılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Akü bittiğinde şarj sistemini test etmeden yeni akü takmak.
• Şarj lambası yandığında "nasılsa çalışıyor" deyip yola devam etmek.
• Akü takviyesi sırasında kutupları ters bağlamak ya da kabloları rastgele sökmek.
• Alternatörü değiştirip zayıflamış aküyü olduğu gibi bırakmak.
• Kaçak akım ihtimalini hiç değerlendirmemek.

Sık Sorulan Sorular

Şarj lambası yanarken ne kadar yol gidebilirim?

Bu tamamen akünün doluluğuna ve elektrik tüketimine bağlıdır. Lamba yandığında gereksiz tüketicileri kapatıp en yakın servise gitmek en doğrusudur.

Akü yeni ama sürekli bitiyor, neden?

Ya alternatör yeterince şarj etmiyordur ya da araç kapalıyken bir yerden kaçak akım vardır. İkisinin de ölçümle ayrılması gerekir.

Akü takviyesi alternatöre zarar verir mi?

Doğru yapıldığında hayır. Ancak ters bağlantı ya da kontak açıkken kablo sökmek gibi hatalar diyotlara zarar verebilir.

Kapanış

Corsa D'de akü sorunları çoğu zaman sadece akünün değil, şarj sisteminin bütününün meselesidir. Alternatör yetersiz şarj ettiğinde akü yavaş yavaş ölür, aşırı şarj ettiğinde ise hızla bozulur. Akü almadan önce şarj sistemini ölçtürmek hem paranızı hem de yolda kalma ihtimalinizi azaltır.