Opel Crossland Motor Takozu Arızası ve Kabin Titreşimi

Bir sabah servis kapısını açtığımda bekleyen ilk araç beyaz bir Crossland'dı. Sahibi, kırmızı ışıkta beklerken bardaklıktaki suyun dalgalandığını, koltuğun hafifçe titrediğini söyledi. "Bujiler mi, enjektörler mi bilmiyorum ama araba eskisi gibi yumuşak değil" dedi. Arıza tespit cihazında herhangi bir ateşleme hatası yoktu, motor düzgün çalışıyordu. Sorun, motoru gövdeye bağlayan takozlardan birinin içindeki kauçuğun ayrılmış olmasıydı. Bu yazıda Crossland'da motor takozu arızasını, kabin titreşimiyle ilişkisini ve ustanın bunu nasıl tespit ettiğini anlatacağım.

Motor Takozları Ne İşe Yarar?

Motor ve şanzıman, çalışırken titreşim üreten ağır bir bütündür. Bu bütünü doğrudan şasiye cıvatalasaydık her titreşim kabine, direksiyona ve koltuklara aktarılırdı. Takozlar, metal bağlantıların arasına yerleştirilmiş kauçuk ya da hidrolik sönümleyicili parçalardır ve hem motoru yerinde tutar hem de titreşimi emer.

Crossland'da motor ve şanzıman genellikle üç ana noktadan taşınır: bir tarafta motor takozu, diğer tarafta şanzıman takozu ve altta motorun ileri geri yalpalamasını sınırlayan bir tork kolu ya da alt takoz. Bazı versiyonlarda motor tarafındaki takoz hidrolik yapıdadır; içinde sıvı bulunan bu tip takozlar titreşimi daha iyi sönümler ama sıvı kaçırdığında etkisini hızla kaybeder.

Takoz Arızasının Belirtileri

Takozun görevini yapamadığını gösteren belirtiler genellikle sürüş tarzına ve motor tipine göre biraz değişir. 1.2 turbo benzinli üç silindirli motorlar yapısı gereği rölantide dört silindirlilere göre biraz daha fazla titreşim üretir; bu nedenle takozlardaki yorgunluk bu motorlarda kabine daha çabuk yansır. Dikkat etmeniz gereken işaretler:

• Rölantide, özellikle klima açıkken koltuğa, direksiyona ve vites koluna yayılan titreşim
• Araç vitesteyken frende beklerken titreşimin belirgin şekilde artması
• Kalkışta ya da gaz verip kesmede motor bölmesinden gelen tok vuruntu
• Geri vitese takarken ya da manevrada hissedilen sarsıntı
• Vites geçişlerinde motorun yerinden oynadığı hissi
• Motor kapağının ya da hortumların başka parçalara sürtündüğüne dair izler

Titreşimin Kaynağını Doğru Bulmak

Kabin titreşimi şikâyetinde ilk iş titreşimin motorun çalışmasından mı yoksa motorun hareketinden mi kaynaklandığını ayırt etmektir. Ateşleme bobini, buji ya da enjektör sorunu motorun düzensiz çalışmasına yol açar ve bu da titreşim yapar. Bu durumda takozlar sağlam olsa bile kabin sarsılır. Bu nedenle atölyede önce arıza tespit cihazıyla silindir bazında tekleme sayaçlarına bakarız. Motor düzgün çalışıyorsa takozlara geçeriz.

Takoz kontrolünde kullandığımız birkaç pratik yöntem var. Birincisi gözle muayene: kauçukta çatlak, metal kısımdan ayrılma, hidrolik takozlarda yağ sızıntısı aranır. İkincisi yük testi: araç sağlam bir zeminde, el freni çekili ve ayak frendeyken bir kişi önce ileri sonra geri viteste kısa süre gaz verir; diğeri motorun ne kadar hareket ettiğini kaputun açık tarafından izler. Sağlam takozlarda motor hafifçe esner, yorgun takozlarda ise belirgin şekilde sıçrar ya da yan yatar. Bu testin dikkatli ve kontrollü yapılması gerekir; kesinlikle aracın önünde durulmamalıdır.

Üçüncü yöntem levyeyle kontrol. Araç lifteyken alt tork kolu ve takozlar uygun bir levyeyle hafifçe zorlanır, boşluk olup olmadığına bakılır. Alt takozdaki burçların ayrılması, kalkış vuruntusunun en yaygın nedenlerinden biridir.

Takozlar Neden Yorulur?

Kauçuk zamanla ısı, yağ, ozon ve sürekli yük altında esnekliğini kaybeder. Motor bölmesindeki sıcaklık takozları yavaş yavaş sertleştirir, sonra da çatlatır. Motor yağı ya da başka sıvı sızıntıları kauçuğu yumuşatıp dağıtabilir. Ani kalkışlar, sert vites geçişleri ve kaldırımlara tırmanmak takozlara ekstra yük bindirir. Şehir içinde sürekli dur kalk yapan araçlarda da takoz ömrü kısalır.

Otomatik şanzımanlı araçlarda durum biraz daha farklıdır. Araç D konumunda frende beklerken motor sürekli hafif bir tork altında kalır ve takozlar bu yükü uzun süre taşır. Trafikte saatlerce bu şekilde bekleyen araçlarda takoz yorgunluğu daha erken hissedilebilir. Ayrıca start-stop sistemi olan araçlarda motor gün içinde çok kez durup yeniden çalışır; her çalışmada motor kısa bir sarsıntıyla yerine oturur. Bu da takozlar için ek bir yük demektir.

Hangi Takoz Değişmeli, Hepsi mi?

Bu, müşterilerin en çok sorduğu sorulardan biri. Teknik olarak yalnızca arızalı takozu değiştirmek mümkündür. Ancak bir takoz yorulduğunda yükün bir kısmı diğerlerine biner ve onlar da hızla yorulur. Ayrıca yeni bir takozun sertliği ile eski takozların sertliği arasındaki fark bazen titreşimi tamamen gidermez. Benim tavsiyem, diğer takozları da kontrol edip sınıra yakın olanları aynı anda değiştirmektir.

Parça seçiminde motor tipi ve şanzıman tipi belirleyicidir. Manuel ve otomatik şanzımanlı versiyonlarda, benzinli ve dizel motorlarda takozlar farklı olabilir. Hidrolik takoz yerine düz kauçuk muadil takmak titreşimi artırabilir. Bu nedenle şasi numarasıyla doğru parçayı bulmak gerekir. Aracınıza uygun takozları Opel Crossland yedek parça kategorisinde inceleyebilir, markanın genel ürün yelpazesine Opel yedek parça sayfasından ulaşabilirsiniz.

Değişimde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Takoz değişimi sırasında motor alttan uygun bir krikoyla ya da üstten motor askı aparatıyla desteklenir. Takozların hepsi aynı anda sökülmez; motor dengesiz kalmasın diye tek tek değiştirilir. Cıvatalar üretici tavsiyesindeki tork değerinde sıkılmalıdır. Bazı bağlantılarda tek kullanımlık cıvatalar bulunur ve bunların yenilenmesi önerilir.

Bir püf noktası: Cıvatalar son sıkılmadan önce motorun doğal konumuna oturması beklenir. Motor gerilim altındayken sıkılan bir takoz, yeni olmasına rağmen titreşim iletebilir. Bu yüzden bazı ustalar cıvataları önce hafif sıkar, motoru birkaç kez çalıştırıp durdurur, ardından son torku uygular.

Değişimden sonra kısa bir yol testi yapılmalı, rölantide ve vitesteyken titreşim yeniden değerlendirilmelidir. Hortumların, kabloların ve egzoz bağlantısının yeni konumda gerilmediği kontrol edilmelidir. Yeni kauçuk takozlar ilk birkaç yüz kilometrede biraz yerine oturur; bu süreçte hafif bir fark hissedilmesi normaldir.

Sık Yapılan Hatalar

• Titreşim şikâyetinde motorun düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol etmeden takoz değiştirmek
• Hidrolik takoz yerine ucuz düz kauçuk takoz kullanmak
• Sadece en göze batan takozu değiştirip alt tork kolunu atlamak
• Cıvataları motor gerilim altındayken son torka sıkmak
• Yağ sızıntısının kaynağını gidermeden yeni takozu aynı ortama koymak

Son madde özellikle önemli. Takozun üzerine damlayan bir yağ kaçağı varsa, yeni takoz da aynı kaderi paylaşır. Önce sızıntı giderilmeli, sonra takoz değiştirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Takoz arızası tehlikeli midir?

İlk aşamada daha çok konfor sorunu yaratır. Ancak ihmal edildiğinde motorun aşırı hareketi hortumlara, kablolara, aks körüklerine ve egzoz bağlantılarına zarar verebilir.

Üç silindirli motorda biraz titreşim normal mi?

Evet, rölantide hafif bir titreşim yapı gereği hissedilebilir. Ancak titreşim zamanla belirgin şekilde arttıysa ya da vitesteyken rahatsız edici hale geldiyse takozlar kontrol edilmelidir.

Takoz değişiminden sonra rot ayarı gerekir mi?

Genellikle gerekmez, çünkü takozlar ön düzen geometrisini doğrudan etkilemez. Ancak işlem sırasında süspansiyon ya da alt travers sökülmüşse ayar kontrol edilmelidir.

Titreşim sadece klima açıkken oluyorsa sebep takoz mu?

Olabilir, çünkü klima kompresörü devreye girdiğinde motor üzerindeki yük artar ve yorgun takozlar bu farkı kabine yansıtır. Ancak kompresörün kendisi, kayışı ya da gergi rulmanı da benzer titreşim yapabilir; bu parçalar da kontrol edilmelidir.

Kapanış

Crossland'da kabin titreşimi arttığında hemen ateşleme parçalarına yüklenmeden önce takozları da hesaba katın. Doğru teşhis için hem motorun çalışma kalitesine hem de takozların fiziksel durumuna bakmak gerekir. Kaliteli ve araca uygun takozlar, doğru montajla birlikte aracınıza ilk günkü sessizliğini büyük ölçüde geri kazandırır.