Opel Debriyaj Alt Merkezi Arızası Nasıl Tespit Edilir?

Bir müşterimiz Vectra C'sinin debriyaj üst merkezini başka bir yerde iki kez değiştirtmiş. Her seferinde birkaç hafta düzgün gitmiş, sonra pedal yine boşa düşmeye başlamış. Bize geldiğinde ilk iş aracı lifte aldık ve şanzıman çanının altına baktık. Kavrama muhafazasının dibindeki tahliye deliğinden yavaş yavaş hidrolik damlıyordu. Arızalı olan üst merkez değil, şanzıman içindeki hidrolik debriyaj rulmanıydı. Bu yazıda tam olarak bu karışıklığı önlemek için alt merkez arızasının nasıl tespit edildiğini anlatacağım.

Opel'de "alt merkez" dediğimiz parça hangisi?

Usta dilinde alt merkez, debriyaj hidrolik sisteminin şanzıman tarafındaki alıcı silindiridir. Opel'lerde bu parça iki farklı şekilde karşımıza çıkar:

• Harici alt merkez: Şanzıman gövdesinin dışına cıvatalarla bağlanır ve bir itme çubuğuyla debriyaj çatalını iter. Daha eski tasarımlarda ve bazı modellerde görülür. Ulaşması ve değiştirmesi görece kolaydır.
• Hidrolik debriyaj rulmanı (konsantrik alıcı silindir): Şanzıman çanının içinde, giriş milinin etrafına oturur. Hem rulman hem alıcı silindir görevi görür. Corsa, Astra, Meriva, Zafira, Vectra ve Insignia gibi pek çok modelde bu tip kullanılır. Değişimi için şanzımanın ayrılması gerekir.

Hangi tip olduğunu bilmek, tespit yöntemini ve masrafı doğrudan etkiler. Harici alt merkezde arızayı dışarıdan görebilirsiniz; hidrolik rulmanda ise ipuçlarını dolaylı yoldan toplamanız gerekir.

Alt merkez arızasının belirtileri

Belirtiler üst merkezle büyük ölçüde örtüşür ama birkaç farklılık vardır:

• Debriyaj pedalı yavaş yavaş yumuşar, zamanla tabana kadar gider.
• Hidrolik deposundaki seviye düzenli olarak azalır ama kabin içinde, pedal altında hiçbir ıslaklık yoktur.
• Şanzıman çanının altında ya da motor şanzıman birleşim noktasında ıslaklık, damlama veya toz ile karışmış koyu bir tabaka görülür.
• Hidrolik rulmanlı modellerde kaçak sıvı debriyaj balatasına bulaşırsa kalkışta titreme ve debriyaj kaçırma başlar.
• Bazı durumlarda debriyaja basıldığında şanzıman tarafından vınlama ya da hışırtı sesi gelir; bu ses rulman kısmının yorulduğunu gösterir.

Adım adım tespit

1. Hidrolik seviyesini izlemek

Depo seviyesini işaretleyin ve birkaç gün kullanın. Fren balatalarında belirgin bir aşınma yokken seviye düşüyorsa sistemde bir kayıp vardır. Fren tarafında, yani kaliperlerde ve fren hortumlarında kaçak yoksa şüphe debriyaj hattına yönelir.

2. Kabin içini elemek

Pedal grubunun altına lambayla bakılır. Üst merkezde dış kaçak varsa burada iz görülür. Kuru ve temizse ve pedal sabit basınçta yavaşça aşağı süzülmüyorsa üst merkez büyük olasılıkla sağlamdır.

3. Şanzıman tarafına bakmak

Araç lifte alınır, motor ve şanzıman birleşim noktası incelenir. Pek çok Opel'de kavrama muhafazasının alt kısmında küçük bir tahliye deliği bulunur. Hidrolik rulman kaçırdığında sıvı ilk buradan görünür. Harici alt merkezde ise silindirin toz körüğü kaldırılarak iç kısımda sıvı olup olmadığına bakılır. Körüğün içi ıslaksa piston keçesi bitmiştir.

4. Sıvının cinsini doğrulamak

Bu bölgede görülen ıslaklık her zaman hidrolik olmayabilir. Motorun arka krank keçesi ya da şanzımanın giriş mili keçesi de aynı noktaya yağ sızdırır. Hidrolik sıvısı daha ince, kayganlığı farklı ve genellikle açık renklidir; motor yağı koyu, şanzıman yağı ise kendine has kokuludur. Doğru teşhis için bu ayrım çok önemlidir, çünkü üçü de şanzımanın indirilmesini gerektirebilir ama farklı parçalar ister.

5. Hat ve bağlantıları kontrol etmek

Üst merkezden şanzımana giden boru ve esnek hortum da kaçak yapabilir. Özellikle şanzıman üzerindeki hızlı bağlantı noktalarındaki o-ringler sertleştiğinde sızıntı başlar. Bu noktalar temizlenip kuru hâle getirildikten sonra pedala birkaç kez basılarak tekrar kontrol edilir.

Hidrolik rulman neden arızalanır?

Hidrolik rulman, debriyaj setinin hemen yanında, ısıya ve balata tozuna maruz bir ortamda çalışır. Zamanla piston keçeleri sertleşir. Hidrolik sıvı uzun süre değişmediğinde içinde nem birikir ve bu da silindir yüzeyinde korozyona yol açar. Bir başka neden de debriyaj seti değişiminde hidrolik rulmanın eski haliyle bırakılmasıdır. Yeni baskı ve balata ile çalışmaya başlayan eski rulman, farklı bir kursta çalışmaya zorlanır ve kısa süre içinde kaçak başlayabilir.

Ayrıca şanzıman montajı sırasında hidrolik rulmanın plastik gövdesine zarar verilmesi ya da bağlantı borusunun eğilmesi de erken arızaya sebep olur. Bu tip arızaları atölyede maalesef sık görüyoruz.

Parça seçimi

Opel'de alt merkez ve hidrolik rulman seçerken şanzıman tipi belirleyicidir. Aynı model aracın farklı motor seçeneklerinde farklı şanzımanlar ve dolayısıyla farklı hidrolik rulmanlar kullanılabilir. Yanlış parçanın kurs mesafesi uyumsuz olur ve debriyaj ya tam ayrılmaz ya da balatayı sürekli hafifçe kaçırır. Bu nedenle parça siparişinde şasi numarası ve mümkünse şanzıman kodu ile sorgulama yapılmalıdır.

Aracınıza uygun parçayı bulmak için Opel yedek parça kategorimizi kullanabilirsiniz. Debriyaj setiyle birlikte hidrolik rulman alacaksanız ikisinin aynı şanzıman tipine uygun olduğundan emin olun.

Değişimde dikkat edilecekler

• Hidrolik rulman değişirken debriyaj setinin durumu da kontrol edilmelidir. Balata yağlanmışsa set de değişmelidir; yağlı balata temizlenerek tekrar kullanılmaz.
• Giriş mili keçesi ve motor arka krank keçesi aynı işçilikle değiştirilebileceği için durumlarına bakılmalıdır.
• Hidrolik rulmanın montajında bağlantı borusu zorlanmamalı, cıvatalar üretici tavsiyesindeki sıkma değerine göre sıkılmalıdır.
• Sistemin havası mutlaka iyi alınmalıdır. Hidrolik rulmanlı sistemlerde hava, şanzıman üzerindeki hava alma noktasından ya da bağlantı ağzından alınır; bazı modellerde basınçlı hava alma cihazı gerekebilir.
• Eski sıvı tamamen boşaltılıp yenisiyle değiştirilmelidir. Kirli sıvı, yeni parçanın keçelerini de kısa sürede bozar.

Sık yapılan hatalar

Bu yazının başındaki hikâye en yaygın hatayı özetliyor: dışarıdan kaçak görülmediği için sorunu üst merkezde aramak. Hidrolik rulman kaçaklarında sıvı çoğu zaman çanın içinde kalır ve dışarıya çok az damlar. Lifte bakmadan karar vermek yanlış parça değişimine yol açar.

Bir diğer hata, debriyaj seti değişiminde hidrolik rulmanı "sağlam görünüyor" diye bırakmak. Rulmanın içindeki keçeler dışarıdan değerlendirilemez. Yüksek kilometreli araçlarda şanzıman zaten indirilmişken bu parçayı yenilemek uzun vadede çok daha ekonomiktir.

Sık sorulan sorular

Alt merkez arızası şanzımana zarar verir mi?

Doğrudan şanzıman içine zarar vermez ama debriyaj tam ayrılmadığında vites dişlilerine ve senkromeçlere fazladan yük biner. Uzun süre bu şekilde kullanılan araçlarda vites geçişlerinde kalıcı sertlik oluşabilir.

Debriyaj hidroliği kaçağıyla fren de etkilenir mi?

Ortak depo kullanılan modellerde seviye çok düşerse fren devresine de hava girebilir. Bu yüzden seviye düzenli azalıyorsa beklemeden kontrol yaptırın.

Sadece contayı değiştirmek yeterli olur mu?

Harici alt merkezlerde tamir takımı bulunabilir ama silindir yüzeyi aşınmışsa sonuç kalıcı olmaz. Hidrolik rulmanlarda ise komple değişim standart uygulamadır.

Kaç kilometrede bir kontrol edilmeli?

Sabit bir aralık yok. Debriyaj seti değişiminde, fren hidroliği yenilenirken ve pedal davranışında değişiklik hissedildiğinde kontrol edilmesi yeterlidir. Diğer Opel parçaları için de Opel parça kategorisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Toparlarsak

Opel'de debriyaj alt merkezi ya da hidrolik rulman arızası çoğu zaman sessiz ilerler: dışarıda belirgin bir iz olmadan pedal yumuşar, hidrolik seviyesi düşer. Doğru tespitin anahtarı, kabin içini ve şanzıman tarafını sırayla elemek, gördüğünüz sıvının cinsini doğrulamak ve şanzıman tipine uygun parçayı seçmektir. Doğru teşhis, aynı parçayı iki kez değiştirmekten çok daha ucuzdur.