Opel Direksiyon Açı Sensörü Arızası ve ESP Sorunları

Rot balans ayarı yaptırdıktan sonra göstergede ESP lambasıyla gelen müşteri sayısı az değildir. Geçen ay bir Astra J sahibi tam olarak bununla geldi: "Rot ayarından çıktım, bin metre gittim, ESP lambası yandı." Ayarı yapan dükkân direksiyonu düzeltmek için direksiyon simidini milde birkaç diş kaydırmış, ama direksiyon açı sensörünün sıfır noktasını yeniden öğretmemişti. Araç düz giderken sensör, direksiyonun birkaç derece dönük olduğunu bildiriyor, ESP ünitesi de bu çelişkiyi bir arıza olarak yorumluyordu. Arıza tespit cihazıyla sensörü kalibre ettik, lamba söndü. Direksiyon açı sensörü arızaları her zaman bu kadar basit çözülmez ama bu örnek, sensörün ESP sistemindeki rolünü çok iyi anlatıyor.

Direksiyon Açı Sensörü Ne Yapar?

Direksiyon açı sensörü, direksiyon simidinin hangi yöne ve ne kadar çevrildiğini, hatta ne hızla çevrildiğini ölçen bir sensördür. Opel'lerin çoğunda direksiyon simidinin hemen arkasında, kol anahtarlarının bulunduğu modülün (direksiyon kolon modülü) içinde ya da direksiyon milinin üzerinde yer alır. Sensör, ölçtüğü bilgiyi veri hattı (CAN) üzerinden ESP ünitesine ve diğer ilgili sistemlere gönderir.

ESP sistemi, sürücünün gitmek istediği yönü bu sensörden öğrenir. Aracın gerçekte nereye gittiğini ise yalpa sensörü (dönme hızı), yanal ivme sensörü ve tekerlek hız sensörlerinden hesaplar. İki bilgi arasında fark oluştuğunda, yani araç sürücünün istediğinden farklı bir yöne savruluyorsa, ESP tek tek tekerleklere fren uygulayarak ve motor gücünü azaltarak aracı toparlar. Sensör yanlış bilgi verirse bu hesaplama tamamen yanlış temele oturur.

ESP ile İlişkili Arıza Belirtileri

• ESP ve çekiş kontrolü lambalarının yanması: En yaygın belirtidir. Sistem kendini güvenli moda alarak devre dışı kalır.
• Göstergede "ESP servis" benzeri mesajlar: Modele göre farklı ifadelerle sistemin kontrol edilmesi gerektiği bildirilir.
• Düz yolda ESP müdahalesi: Nadir ama tehlikelidir. Sensör yanlış açı bildirdiğinde ESP, ihtiyaç yokken frenleme yapabilir ve araç bir tarafa çekiyormuş gibi hissedilir.
• Elektrikli direksiyon tepkilerinde tuhaflık: Elektrikli direksiyonlu bazı modellerde direksiyonun merkeze dönüşü ya da destek miktarı etkilenebilir.
• Virajlı farların yanlış yöne bakması: Adaptif farlı araçlarda farların dönüş açısı bu sensörden alınır.
• Hız sabitleyici ya da şerit asistanı devre dışı: Bu sistemler de direksiyon açısı bilgisine ihtiyaç duyar.

Arızanın Sık Görülen Sebepleri

Kalibrasyon kaybı

Rot ayarı, direksiyon kutusu ya da rot başı değişimi, direksiyon simidi sökme ve hava yastığı işlemleri sonrası sensörün sıfır noktası kayabilir. Bazı araçlarda akünün tamamen boşalması ya da ayrılması da kalibrasyonu etkileyebilir.

Direksiyon kolon modülü arızası

Sensörün kolon modülüne entegre olduğu Opel'lerde, modül içindeki elektronik ya da sensörün optik/manyetik bölümü arızalanabilir. Bu modülde aynı zamanda korna ve hava yastığı bağlantısını sağlayan spiral kablo (saat yayı) da bulunur; bu yüzden ESP lambasıyla birlikte hava yastığı lambası ya da korna sorunu da görülebilir.

Veri hattı ve bağlantı sorunları

Sensör, veri hattı üzerinden haberleştiği için soket oksitlenmesi, kablo kopukluğu ya da veri hattındaki başka bir ünitenin sorunu sensör arızası gibi görünebilir.

Mekanik hasar

Direksiyon kolonunda yapılan bir onarım sırasında sensörün dişlisi ya da tutucusu zarar görebilir.

Bir de ESP lambasının her zaman bu sensörü işaret etmediğini hatırlatmak isterim. Tekerlek hız sensörlerinden birinin kirlenmesi ya da kablosunun kopması, fren lambası müşürü arızası, düşük akü voltajı, hatta lastiklerden birinin farklı ebatta ya da çok farklı basınçta olması bile ESP uyarısına neden olabilir. Farklı ebatta lastik takılan araçlarda tekerlek hızları birbirini tutmaz ve sistem bunu kayma olarak yorumlayabilir. Bu yüzden direksiyon açı sensörüne yönelmeden önce hata kodunun gerçekten bu sensörü gösterdiğinden emin olmak gerekir.

Teşhis ve Kalibrasyon Süreci

Direksiyon açı sensörü teşhisi neredeyse tamamen arıza tespit cihazıyla yapılır. Elle yapılabilecek ölçüm sınırlıdır. Atölyede izlediğimiz adımlar şunlardır:

• ESP ve ilgili ünitelerdeki hata kodları okunur. Kodlar sensörün sinyal vermediğini mi, yoksa sinyalin mantıksız olduğunu mu gösteriyor, ayırt edilir.
• Canlı veride direksiyon açısı izlenir. Direksiyon düzken değer sıfıra yakın olmalı, sağa ve sola çevrildiğinde düzgün ve kesintisiz değişmelidir.
• Direksiyon sağa ve sola tam çevrilerek değerin her iki yönde simetrik olduğu kontrol edilir.
• Yakın zamanda rot ayarı yapıldıysa, ön düzen değerleri de kontrol edilir; direksiyon simidi düz değilse önce mekanik ayar düzeltilir.
• Sensör kalibrasyonu (sıfır noktası öğretimi) arıza tespit cihazıyla yapılır. Bu işlem sırasında araç düz zeminde, tekerlekler tam düz konumda olmalıdır.
• Kalibrasyondan sonra kısa bir test sürüşü yapılır, kodlar tekrar kontrol edilir.

Bazı modellerde kalibrasyon, direksiyonun sağa ve sola tam çevrilmesiyle kendiliğinden tamamlanabilir. Ancak bu modele göre değişir ve çoğu Opel'de cihazla yapılan öğretme işlemi daha güvenilirdir.

Parça Değişimi Gerekirse

Sensör gerçekten arızalıysa, aracın modeline göre ya tek başına sensör ya da direksiyon kolon modülü (kol anahtarları ve spiral kabloyla birlikte) değişir. Opel'lerin bir kısmında sensör ayrı satılmaz ve komple modül değişimi gerekir. Modül değişiminde hava yastığı sistemiyle çalışıldığı için akünün ayrılması ve belirli bir süre beklenmesi gibi güvenlik kurallarına uyulmalıdır.

Corsa D, Astra J, Insignia ve Zafira C gibi modellerde kolon modülleri donanıma göre farklılık gösterir; hız sabitleyici, direksiyon ısıtma, direksiyondan kumanda ve adaptif far gibi özellikler parça numarasını değiştirir. Stellantis altyapılı Corsa F, Astra L ve Mokka gibi modellerde ise sistem bambaşka bir mimariye sahiptir. Astra K sahipleri ilgili parçaları Opel Astra K yedek parça kategorisinde bulabilir; diğer modellerde de şasi numarasına göre seçilen Opel yedek parça ürünleri tercih edilmelidir. Bazı modellerde yeni modülün araca tanıtılması (programlama ya da konfigürasyon) gerekebilir.

Değişim sonrası kontroller

• Sensör kalibrasyonu mutlaka yapılmalı.
• ESP, ABS ve hava yastığı lambalarının söndüğü doğrulanmalı.
• Korna, kol anahtarları ve direksiyon kumandaları test edilmeli.
• Test sürüşünde viraj ve düz yol davranışı kontrol edilmeli.

Sık Yapılan Hatalar

• Rot ayarından sonra direksiyon simidini milde kaydırıp sensörü kalibre etmemek.
• ESP lambası yanıyor diye önce ABS sensörlerini değiştirmek.
• Kalibrasyonu tekerlekler düz değilken ya da eğimli zeminde yapmak.
• Kolon modülünü donanım farkına bakmadan sipariş etmek.
• Hava yastığı güvenlik kurallarına uymadan direksiyon simidini sökmek.

Sık Sorulan Sorular

ESP lambası yanarken araç kullanılabilir mi?

Araç normal şekilde sürülebilir, ancak kaygan zeminde ve ani manevralarda ESP desteği olmayacaktır. Bu nedenle özellikle yağmurlu ve karlı havalarda dikkatli olun ve arızayı ertelemeyin.

Her rot ayarından sonra kalibrasyon gerekir mi?

Direksiyonun düz konumu değiştiyse ya da direksiyon simidi milde kaydırıldıysa evet. Değişiklik yoksa genellikle gerekmez; ama ESP'li araçlarda ayar sonrası canlı veriye bir göz atmak iyi bir alışkanlıktır.

Direksiyon açı sensörü arızası direksiyonu ağırlaştırır mı?

Hidrolik direksiyonlu araçlarda genellikle hayır. Elektrikli direksiyonlu bazı modellerde ise destek karakteristiği etkilenebilir ya da sistem güvenli moda geçebilir.

Kapanış

ESP lambası yandığında akla önce pahalı parçalar gelir; oysa sorun çoğu zaman direksiyon açı sensörünün kalibrasyonunda ya da bağlantısındadır. Doğru cihazla yapılan bir teşhis, gereksiz parça masrafını önler. Direksiyon kolon modülü ve sensörler için Opel parça kategorisi sayfasına göz atabilirsiniz.