Opel İç Aks Kafası Arızası Nasıl Anlaşılır?
Bir müşterim, Astra J'sinin "kalkışta at gibi şahlandığını" söyleyerek geldi. Trafik ışığında birinci viteste kalkarken araç önden sarsılıyor, ikinci vitese geçince biraz azalıyor ama hızlanırken yine bir kıpırtı hissediliyordu. Müşteri motor kulaklarının değişmesi gerektiğini düşünüyordu, çünkü internette okuduğu her şey kulağı işaret ediyordu. Lifte aldığımızda motor kulakları gayet iyi durumdaydı. Sorun sağ aksın şanzıman tarafındaki kafasıydı. İç aks kafası arızası, belirtileri başka parçalarla çok kolay karışan bir arıza. Bu yazıda nasıl anlaşıldığını, ustanın hangi testleri yaptığını ve onarımda nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatacağım.
İç aks kafası ile dış aks kafası arasındaki fark
Önden çekişli Opel'lerde her aksın iki ucunda bir mafsal vardır. Dış aks kafası tekerlek tarafındadır ve direksiyon çevrildiğinde büyük açılarla çalışır. İçinde bilyeler bulunur ve aşındığında dar dönüşlerde belirgin bir tıkırtı yapar. Bu yüzden dış kafa arızası görece kolay tanınır.
İç aks kafası ise şanzıman tarafındadır. Görevi, süspansiyon yukarı aşağı hareket ettikçe aksın boyundaki değişimi karşılamak ve küçük açılarla çalışmaktır. Opel'lerde iç kafalar genellikle tripod (üç makaralı) tipte olur; bazı uygulamalarda farklı tasarımlar da görülebilir. İç kafa arızası tıkırtıdan çok titreşim ve sarsıntı şeklinde kendini gösterir. İşte bu yüzden kulak, balans ve hatta şanzıman arızasıyla karıştırılır.
Tipik belirtiler
- Kalkışta sarsıntı: Özellikle birinci ve geri viteste, debriyaj bırakılırken önden gelen ritmik bir silkelenme.
- Hızlanırken titreşim: Gaz yüküyle artan, gaz bırakıldığında azalan ve tabandan hissedilen titreşim.
- Yokuş yukarı belirginleşme: Yük arttıkça titreşim de artar; yokuşta ve doluyken daha net hissedilir.
- Gaz verip kesince tok bir vuruntu: İç kafada eksenel boşluk oluşmuşsa yük yön değiştirdiğinde "tak" sesi gelebilir.
- Şanzıman yanında gres izi: İç körük yırtıldığında gres etrafa savrulur; şanzıman gövdesi, alt muhafaza ve süspansiyon parçaları üzerinde siyah gres lekeleri görülür.
İç kafa mı, motor kulağı mı?
Atölyede bu iki arızayı karıştırmamak için birkaç basit test yapıyoruz.
Kaput testi: Motor çalışırken bir kişi el freni çekili ve frene basılıyken aracı önce birinci vitese, sonra geri vitese hafifçe yükler. Kaput açıkken motorun ne kadar hareket ettiği izlenir. Motor belirgin şekilde sıçrıyorsa ya da kulaklar arasında metal metale temas varsa kulak arızası ihtimali yüksektir. Motor normal sınırlar içinde hareket ediyorsa şüphe aksa kayar.
Vites ve hız testi: Kulak kaynaklı titreşim çoğu zaman rölantide de hissedilir ve vites değişimlerinde vuruntu yapar. İç kafa titreşimi ise araç hareket etmeden oluşmaz, hız ve gaz yüküyle doğrudan ilişkilidir.
Yükseklik etkisi: Araç yüklüyken ya da arka koltukta yolcu varken titreşim artıyorsa, bu aks açısının değişmesine bağlıdır ve iç kafayı işaret eder.
Lift üzerinde kontrol
Araç lifte kaldırıldıktan sonra önce iç körükler incelenir. Körükte çatlak, yırtık ya da kelepçe gevşekliği var mı, körük içinde kum ve su birikmiş mi bakılır. Körük sağlam görünse bile bazen çok ince çatlaklardan su girer; körük sıkıştırılıp dikkatle incelenmelidir.
Ardından aks tutulur ve şanzıman tarafında eksenel olarak itilip çekilir. İç kafanın doğal olarak bir miktar eksenel hareketi vardır, çünkü tasarımı bunu gerektirir. Ancak radyal yöndeki, yani aşağı yukarı ve sağa sola boşluk, aşınmanın göstergesidir. Aks döndürülürken tutukluk veya "basamaklı" bir his de makaraların ya da yuvanın aşındığını gösterir.
Son olarak sağ ve sol aks birbiriyle karşılaştırılır. Aynı araçta iki aksın davranışı arasındaki fark, hangi tarafın sorunlu olduğunu net biçimde ortaya koyar.
İç aks kafası neden bozulur?
En büyük düşman körük yırtılmasıdır. Körük yırtıldığında hem gres dışarı atılır hem de içeri kum ve su girer. Bu karışım zımpara gibi çalışarak makaraları ve yuvayı kısa sürede aşındırır. Bu nedenle körük kontrolü, periyodik bakımın vazgeçilmez bir parçası olmalıdır.
Diğer nedenler arasında yorgun motor ve şanzıman kulakları sayılabilir. Kulaklar yorulunca motor fazla hareket eder, aks açısı sürekli değişir ve iç kafa normalden fazla yük altında çalışır. Ayrıca araç yüksekliğinin değiştirilmesi, yani yay kesme veya alçaltma da iç kafanın çalışma açısını değiştirerek ömrünü kısaltabilir.
Onarım seçenekleri
İç kafa arızasında üç seçenek vardır: sadece körük ve gres yenilemek, iç kafayı değiştirmek ya da komple aksı değiştirmek. Hangisinin seçileceği aşınmanın derecesine bağlıdır.
- Körük yeni yırtılmışsa ve kafada boşluk yoksa temizlik, yeni gres ve yeni körük yeterli olabilir.
- Kafada belirgin boşluk varsa iç kafa değişmelidir. Bazı modellerde iç kafa ayrı olarak temin edilebilir, bazılarında ise aksla bütün hâlde gelir.
- Aks mili eğilmişse ya da iki kafa birden aşınmışsa komple aks değişimi daha ekonomik ve güvenlidir.
Parça seçerken motor ve şanzıman tipi, sağ-sol taraf ve aksın uzunluğu kesin olarak doğrulanmalıdır. İç kafanın şanzımana giriş kısmındaki dişli sayısı ve çapı bile farklı olabilir. Doğru parçayı bulmak için Opel yedek parça kategorimizde şasi numaranızla arama yapabilirsiniz. Corsa F kullanıyorsanız modele özel aks ve aks kafası seçeneklerine Opel Corsa F yedek parça sayfasından ulaşabilirsiniz.
Montajda dikkat edilecekler
İç kafa değişiminde kullanılacak gres, setin içinden çıkan ya da üreticinin belirttiği özel homokinetik gresi olmalıdır. Sıradan rulman gresleri bu mafsalların çalışma koşullarına uygun değildir. Gres miktarı da önemlidir; az gres aşınmayı hızlandırır, fazla gres körüğü şişirip patlatabilir.
Körük kelepçeleri doğru aparatla sıkılmalı, körük montajdan sonra kıvrılmış ya da burulmuş olmamalıdır. Aks şanzımana takılırken aks keçesinin dudağı korunmalı, aks yerine oturduğunda tutucu segmanın kilitlendiğinden emin olunmalıdır. Montaj sonrası şanzıman yağ seviyesi kontrol edilmeli, eksilen yağ tamamlanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
Sarsıntı şikâyetinde ilk olarak motor kulağı değiştirmek çok yaygın bir hatadır. Kulak sağlamsa yeni kulak sorunu çözmez ve müşteri gereksiz masraf yapar. Bir diğer hata, yırtık iç körüğü fark edip "sonra bakarız" demektir. Yırtık körükle geçen her gün kafanın aşınmasını hızlandırır ve basit bir körük değişimi komple aks masrafına dönüşür.
Ayrıca aks değişiminde aksın şanzımana tam oturtulmaması da sık görülür. Segman kilitlenmemişse aks yol esnasında yerinden çıkabilir; bu durum hem şanzıman yağının boşalmasına hem de aracın yolda kalmasına neden olur.
Sık sorulan sorular
İç aks kafası arızasıyla yola devam edilir mi?
Hafif titreşim aşamasında kısa süre kullanılabilir ama kafa ilerledikçe dağılabilir. Kafa tamamen dağıldığında araç hareket edemez. Belirtileri fark ettiğinizde ertelemeden kontrol ettirin.
İç kafa arızası lastikleri etkiler mi?
Doğrudan lastik aşınmasına yol açmaz, ama titreşim süspansiyon ve direksiyon parçalarına ek yük bindirebilir.
Sadece körük değiştirmek ne zaman yeterli olur?
Körük yırtığı yeni ise, kafada boşluk yoksa ve gres temiz görünüyorsa körük ve gres yenilemek yeterli olabilir. Gres içinde kum varsa kafa da büyük olasılıkla etkilenmiştir.
Otomatik şanzımanlı Opel'lerde belirtiler farklı mı?
Otomatik şanzımanlarda kalkış daha yumuşak olduğu için sarsıntı biraz daha az hissedilebilir, ama hızlanırken titreşim aynı şekilde ortaya çıkar. Diğer aktarma parçaları için Opel yedek parçaları bölümümüze bakabilirsiniz.
Bitirirken
İç aks kafası arızası, sarsıntı ve titreşim şeklinde kendini gösterdiği için çoğu zaman motor kulağı ya da balans sorunuyla karıştırılır. Doğru teşhis için yük altındaki davranış, lift üzerindeki boşluk kontrolü ve körüklerin durumu birlikte değerlendirilmelidir. Körüklerinizi düzenli kontrol ettirirseniz, iç kafa arızasının önemli bir kısmını henüz başlamadan önleyebilirsiniz.