Opel Mokka X Klima Kompresörü Arızası Nasıl Anlaşılır?

Temmuzun en sıcak haftasında bir Mokka X sahibi telefonda neredeyse yalvarıyordu: "Klima sadece fan gibi çalışıyor, bir de kompresör değişecek dediler, fiyatı duyunca bayılacaktım." Aracı getirdiğinde ilk iş manometreleri taktık. Sistemde gaz neredeyse yoktu, kondenser bir taş darbesiyle delinmişti. Kompresör ise sağlamdı. Kondenser değişti, sistem vakumlanıp dolduruldu, klima buz gibi üflemeye başladı. Bu olay, klima arızalarında aceleyle kompresöre karar vermenin ne kadar pahalıya patlayabileceğini çok iyi özetliyor. Ama elbette gerçekten kompresörün bittiği durumlar da var. Bu yazıda ikisini nasıl ayırt edeceğinizi anlatacağım.

Kompresör Sistemde Ne Yapar?

Klima kompresörü, sistemin kalbidir. Motordan kayışla aldığı hareketle soğutucu gazı sıkıştırır ve sistem içinde dolaştırır. Sıkıştırılan gaz kondenserde soğuyup sıvılaşır, genleşme valfinden geçip evaporatörde buharlaşırken kabin havasındaki ısıyı çeker. Kompresör durursa bu döngü durur ve fan sadece dış havayı üfler.

Mokka X'te kompresör, motor tipine göre farklı yapılarda olabilir. Bazı kompresörler manyetik kavramayla devreye girip çıkar; bazıları ise sürekli dönen ve kapasitesini dahili bir kontrol valfiyle ayarlayan değişken kapasiteli tiptir. Bu fark, arıza teşhisinde önemlidir; çünkü kavramalı tipte "kompresör devreye girmiyor" şikâyeti kavramadan, değişken tipte ise kontrol valfinden kaynaklanabilir.

Kompresörün içinde dönen pistonlar ve yataklar, soğutucu gazla birlikte dolaşan özel bir yağla yağlanır. Yani gaz eksildiğinde sadece soğutma düşmez, kompresörün yağlaması da azalır. Kaçaklı bir sistemi uzun süre "idare ettirmek" bu yüzden kompresör ömrünü doğrudan kısaltır.

Kompresör Arızasının Belirtileri

• Klima soğutmuyor ya da çok az soğutuyor: En yaygın şikâyet, ama tek başına kompresörü göstermez.
• Klima açıldığında motor bölmesinden gelen ses: Hırıltı, öğütme veya metalik tıkırtı, iç yatak ya da piston arızasına işaret edebilir.
• Kavramanın devreye girmemesi: Kavramalı tiplerde ön kasnak dönerken orta göbeğin hiç dönmemesi.
• Klima açıkken kayış ötmesi: Sıkışmaya başlayan bir kompresör kayışı zorlar.
• Kompresör çevresinde yağlı ıslaklık: Mil keçesinden kaçak olduğunu gösterebilir; soğutucu gazla birlikte yağ da sızar.
• Soğutmanın aralıklı gelip gitmesi: Kavrama boşluğu açılmış ya da kontrol valfi düzensiz çalışıyor olabilir.
• Klima açılınca rölantinin aşırı düşmesi veya motorun zorlanması: İçten sıkışma belirtisi olabilir.

Kompresör mü, Başka Bir Şey mi?

Klima soğutmuyorsa bakılması gereken çok sayıda parça vardır ve bunların çoğu kompresörden çok daha ucuzdur.

Gaz eksikliği

Sistemde gaz azaldığında basınç sensörü kompresörü korumak için devreye almaz. Bu durumda kompresör sağlam olduğu hâlde çalışmıyormuş gibi görünür. Gaz eksikliği her zaman bir kaçak demektir; sadece gaz basmak çözüm değildir.

Kondenser ve fan

Kondenser aracın en önünde durduğu için taş darbesine ve korozyona açıktır. Ayrıca radyatör fanı çalışmazsa kondenser ısıyı atamaz, basınç yükselir ve sistem kendini kapatır. Özellikle trafikte duruken soğutmanın kesilip yolda düzelmesi fan arızasının tipik belirtisidir.

Elektrik ve sensörler

Sigorta, röle, basınç sensörü, kabin sıcaklık sensörü ya da klima kontrol paneli de kompresörün devreye girmesini engelleyebilir.

Kabin içi kontrol

Kompresör ve gaz basıncı normal olduğu hâlde içeriye sıcak hava geliyorsa, sorun karışım klapesi motorunda olabilir. Bu durumda soğuk hava üretilir ama kalorifer tarafıyla karışır. Tıkalı bir polen filtresi de üfleme debisini düşürerek klimanın zayıf olduğu hissini verir; kompresöre bakmadan önce filtreyi kontrol etmek beş dakikalık bir iştir.

Ustanın Kontrol Adımları

Klima şikâyetiyle gelen bir Mokka X'te sırasıyla şunlar yapılır:

• Klima açıkken motor bölmesinde kompresörün dinlenmesi, kavramanın devreye girip girmediğinin gözlenmesi.
• Manometre takımı ile alçak ve yüksek basınç tarafı değerlerinin okunması.
• Arıza tespit cihazıyla klima ve motor kontrol ünitesindeki hata kodlarının, basınç sensörü verisinin ve kompresör kontrol sinyalinin incelenmesi.
• Radyatör fanının klima açıkken devreye girip girmediğinin kontrol edilmesi.
• Sistemde UV boyalı kaçak testi veya azot basınç testi ile kaçak noktasının aranması.
• Kavramalı tiplerde kavrama boşluğunun ve bobin direncinin ölçülmesi.
• Kayışın ve gergi mekanizmasının durumuna bakılması.

Manometre değerleri kompresör hakkında çok şey söyler. Alçak ve yüksek basınç tarafının birbirine çok yakın kalması, kompresörün gazı sıkıştıramadığını gösterir. Bu durumda gaz miktarı doğruysa kompresörün iç arızası güçlü bir ihtimaldir.

Kompresör Değişiminde Dikkat Edilecekler

Kompresör iç arızayla bittiyse, çoğu zaman içindeki metal parçacıklar sisteme dağılmıştır. Bu parçacıklar temizlenmeden yeni kompresör takılırsa, yeni parça da kısa sürede aynı akıbete uğrar. Bu yüzden kompresör değişimi tek parçalık bir iş değildir.

• Kurutucu (filtre-kurutucu): Mutlaka değiştirilmelidir. Sistem açıldığında nem alır ve görevini yitirir.
• Genleşme valfi: Metal talaşı tutmuş olabilir; değiştirilmesi önerilir.
• Sistem yıkaması: Hatlar ve evaporatör uygun yöntemle temizlenmelidir. Kondenser, iç yapısına göre yıkanamıyorsa değiştirilir.
• Doğru yağ miktarı ve tipi: Kompresör yağı üreticinin belirttiği tipte olmalı, toplam yağ miktarı sistem kapasitesine göre ayarlanmalıdır.
• Vakum ve dolum: Sistem yeterli süre vakumda tutulmalı, ardından etikette yazan miktarda ve tipte gaz basılmalıdır.

Mokka X'in üretim yılına göre kullanılan soğutucu gaz tipi farklı olabilir; bu bilgi genellikle motor kaputunun altındaki etikette yazar. Yanlış gaz veya yağ kullanımı, yeni kompresörü kısa sürede bozar.

Parça Seçimi

Klima kompresörü siparişinde motor tipi, kasnak yapısı, bağlantı rakorlarının konumu ve elektrik soketi birebir uyumlu olmalıdır. Aynı model yılında farklı motorlara farklı kompresörler takılabilir. Bu nedenle siparişi şasi numarasıyla vermek şarttır. Kompresör, kurutucu ve genleşme valfi gibi parçaları Opel Mokka X yedek parça sayfamızda bulabilirsiniz. Diğer modeller için Opel yedek parça kategorimize bakabilirsiniz.

Revizyonlu kompresörler ekonomik bir seçenek gibi görünebilir; ancak revizyon kalitesi, kullanılan iç parçalar ve garanti koşulları iyi araştırılmalıdır.

Değişim Sonrası

Yeni kompresör takıldıktan sonra ilk çalıştırma, motor rölantideyken ve klima en düşük kademede yapılmalıdır. Bu sırada kompresörün içindeki yağın sisteme dağılması sağlanır. Ardından basınç değerleri tekrar kontrol edilir, çıkış havası sıcaklığı ölçülür ve kaçak testi yapılır. Birkaç hafta sonra kısa bir kontrol, olası bir sızıntının erken fark edilmesini sağlar.

Kışın da klimayı ara sıra birkaç dakika çalıştırmak, kompresör keçelerinin kurumasını önler ve sistemin yağlanmasına yardımcı olur. Çoğu araçta buğu çözme konumunda klima zaten otomatik devreye girer.

Sık Yapılan Hatalar

• Kaçağı bulmadan sisteme sürekli gaz bastırmak.
• Kompresör değiştirip kurutucu ve genleşme valfini eski bırakmak.
• Sistemi yıkamadan yeni kompresör takmak.
• Yağ miktarını hiç kontrol etmeden kutudan çıktığı gibi montaj yapmak.
• Fan arızasını gözden kaçırıp kompresörü suçlamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Klima kompresörü tamir edilebilir mi?

Kavrama, bobin veya mil keçesi gibi dış parçalar bazı tiplerde ayrı değiştirilebilir. İç mekanik arızada ise genellikle komple değişim tercih edilir.

Klima gazı ne sıklıkla doldurulmalı?

Sağlam bir sistemde gaz azalmaz. Sık sık gaz eksiliyorsa bir yerden kaçak vardır ve önce o çözülmelidir.

Arızalı kompresörle araç kullanılır mı?

Klima kapalıyken kavramalı tiplerde genellikle sorun olmaz. Ancak kompresör sıkışıp kasnak dönmez hâle gelirse kayış kopabilir; bu da diğer aksesuarları etkiler. Ses varsa ertelememek gerekir.

Kapanış

Mokka X'te klimanın soğutmaması çoğu zaman kompresörden değil, kaçak, fan ya da sensör gibi daha basit nedenlerden kaynaklanır. Doğru teşhis için manometre ölçümü ve kaçak testi şarttır. Kompresör gerçekten bitmişse de, sistemi temizlemeden ve yardımcı parçaları yenilemeden yapılan bir değişim kalıcı çözüm olmaz. Doğru yöntemle yapılan iş, yazın sıcağında sizi yolda bırakmaz.