Opel Motorlarında Krank Kasnağı Arızası Hangi Sesleri Çıkarır?

"Rölantide motorun önünden bir şıkırtı geliyor, gaza basınca kayboluyor" cümlesini atölyede belki yüz kere duymuşuzdur. Müşterilerin çoğu bunun supap ya da triger sesi olduğunu düşünür ve endişeyle gelir. Oysa bu şikâyetlerin ciddi bir bölümü motorun en önünde, kayışların döndüğü krank kasnağından kaynaklanır. Geçen ay bir Insignia dizelde aynı sesi dinledik; kasnağın lastik katmanı ayrılmış, dış halka iç göbeğin üzerinde hafifçe kaçık dönüyordu. Ses sadece bir belirtiydi; asıl tehlike, kasnak tamamen dağılınca kayışın ve yardımcı aksamların zarar görmesiydi.

Krank Kasnağı Ne İşe Yarar?

Krank kasnağı, krank milinin ön ucuna bağlı olan ve V kayışı (kanallı kayış) üzerinden alternatör, klima kompresörü, bazı motorlarda devirdaim ve direksiyon pompası gibi yardımcı aksamları döndüren parçadır. Modern Opel motorlarında bu kasnak çoğunlukla düz bir metal kasnak değil, titreşim sönümleyici (damper) kasnaktır. İç göbek ile dış halka arasında bir kauçuk katman bulunur. Bu katman, krank milinin her yanma darbesinde oluşan burulma titreşimlerini emer. Bazı dizel uygulamalarda ise kasnak ayrıca kayış tarafındaki dalgalanmayı da azaltan daha karmaşık yapıda olabilir.

Yani kasnak sadece bir kayış tekerleği değil, motorun kendi titreşimine karşı bir amortisör gibi çalışır. Bu katman yaşlandığında ya da ayrıldığında hem ses hem de titreşim artar. Titreşimin sönümlenmemesi uzun vadede krank milinin ön ucunu, keçeyi ve yardımcı aksam rulmanlarını da yorar.

Arızalı Kasnağın Çıkardığı Sesler

Rölantide ritmik tıkırtı veya şıkırtı

Kauçuk katman yorulduğunda iç ve dış halka birbirine göre milimetrik oynamaya başlar. Rölantide motorun düzensiz dönüşü bu boşluğu açar ve kapatır, böylece metalik bir şıkırtı oluşur. Devir yükseldiğinde dönüş düzgünleştiği için ses çoğu zaman azalır. Bu ses supap tıkırtısıyla en sık karıştırılan sestir.

Uğultu ve vınlama

Kasnak dış halkası kaçık döndüğünde, özellikle belirli devir aralıklarında gövdeden ve direksiyondan hissedilen bir uğultu oluşur. Bu durum yolda giderken bazen rulman sesiyle karıştırılır.

Kayış ötmesi ve cırlama

Dış halka yerinden kaydığında kayış kanalı diğer kasnaklarla aynı hizada olmaz. Kayış yan yan çalışmaya başlar, kenarlarından aşınır ve özellikle soğuk çalıştırmada ya da direksiyon kırılırken öter. Kayış kenarlarında lif ayrılması görüyorsanız kasnak hizasını mutlaka kontrol ettirin.

Vuruntulu tok ses

İleri aşamada kauçuk tamamen ayrılırsa dış halka yerinden çıkabilir ve kasnak kapağına ya da şasiye vurur. Bu noktaya gelinmişse araç kullanılmamalıdır; kayışın kopması şarjın kesilmesine ve bazı motorlarda soğutmanın durmasına yol açabilir.

Kontak kapatırken gelen sarsıntı

Bazı sürücüler motoru kapatırken eskisine göre daha sert bir silkelenme hissettiklerini söyler. Bunun tek nedeni kasnak olmasa da, sönümleme görevini yapamayan bir kasnak bu son dönüşlerdeki titreşimi artırabilir. Motor takozlarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.

Sesi Diğer Arızalardan Nasıl Ayırırız?

Motorun ön tarafından gelen sesler birbirine çok benzediği için ayırt etmek tecrübe ister. Bizim kullandığımız pratik yöntemler şunlar:

• Kayışı sökerek motoru kısa süreli çalıştırmak: Ses kayışla birlikte kayboluyorsa kaynak kayış sistemidir, devam ediyorsa kasnak ya da motor içi düşünülür. Kayışsız çalıştırma devirdaimi kayışla dönen motorlarda yapılmamalıdır.
• Steteskop ile alternatör, gergi ve avara rulmanlarını tek tek dinlemek
• Kasnak üzerine tebeşirle iç ve dış halkaya hizalı bir çizgi çekip motoru bir süre çalıştırmak; çizgiler kaymışsa kauçuk ayrılmıştır
• Rölantide kasnağın yüzüne bakarak yalpalama ve eksen kaçıklığı aramak
• Klima açıp kapatarak ve direksiyonu çevirerek yük değişiminde sesin nasıl değiştiğini izlemek

Alternatörün serbest dönüşlü kasnağı da benzer şıkırtılar yapabildiği için kasnağı suçlamadan önce onu da elle çevirip kontrol ediyoruz. Serbest dönüşlü kasnak bir yöne kilitlenip diğer yöne serbest dönmelidir.

Kasnak Neden Bozulur?

Kauçuk katman zamanla ısı, ozon ve yağ etkisiyle sertleşir ve çatlar. Krank keçesinden ya da ön kapaktan sızan yağ kauçuğu yumuşatıp ayrılmayı hızlandırır. Gergi rulmanının zayıflamasıyla kayış gerginliğinin dalgalanması, kasnağa ek yük bindirir. Ağır yük altında düşük devirde zorlayarak sürüş, dizel motorlarda özellikle damper kasnağı yorar. Ayrıca çift kütleli volanı arızalı araçlarda titreşim yükü kasnağa da yansıyabilir. Yaşlanma tek başına da yeterli bir nedendir; belirli bir süre ve kilometreden sonra kauçuğun özelliğini kaybetmesi doğaldır.

Değişim Yaparken Nelere Dikkat Edilir?

Krank kasnağı bazı Opel motorlarında triger dişlisiyle birlikte aynı cıvatayla sıkılır. Bu cıvata sökülürken krank milinin ve dişlinin konumu değişebilir; bu nedenle kasnak işi yapılırken triger zamanlamasına özen gösterilmesi, gerekirse sabitleme aparatlarının kullanılması gerekir. Kasnak cıvatası çoğu uygulamada esneme tipi cıvatadır ve tek kullanımlıktır; üretici talimatına göre yenisiyle ve belirtilen sıkma yöntemiyle takılmalıdır. Bu adımları bilmeyen biri tarafından yapılan bir kasnak değişimi, motorun zamanlamasının kaymasıyla sonuçlanabilir.

• Kasnak değişirken kanallı kayış ve gergi rulmanı mutlaka gözden geçirilmeli, yorgunsa birlikte değiştirilmeli.
• Krank ön keçesinde terleme varsa aynı anda yenilenmeli; yoksa yeni kasnak da kısa sürede yağlanır.
• Yeni kasnağın kanal sayısı ve çapı eskisiyle birebir karşılaştırılmalı.
• Montajdan sonra kayış hizası rölantide ve gaz verilerek kontrol edilmeli.

Doğru Parça Seçimi

Aynı Opel modelinde klimalı ve klimasız versiyonlarda, ya da farklı motor seçeneklerinde kasnak ölçüleri değişebilir. Parça alırken şasi numarasıyla eşleştirme yapmak, ya da eski kasnağın üzerindeki numarayı kontrol etmek en güvenli yoldur. Opel yedek parça ürünlerimizde araç uyumluluğunu kontrol ederek kasnak, kayış ve gergi setini bir arada seçebilirsiniz. Damperli kasnaklarda kalitesi düşük ürünler ilk aylarda sorunsuz görünse de kauçuk katmanın erken ayrılması sık rastladığımız bir durum; bu parçada kaliteli marka tercih etmek fark yaratıyor.

Sık Yapılan Hatalar

• Rölanti şıkırtısını supap sesi sanıp motor içine müdahale etmek
• Sadece öten kayışı değiştirip kasnak hizasına bakmamak
• Eski kasnak cıvatasını tekrar kullanmak
• Triger konumunu kontrol etmeden kasnak cıvatasını sökmek
• Yağ kaçağının kaynağını gidermeden yeni kasnak takmak

Sıkça Sorulan Sorular

Kasnaktan ses geliyor ama araç normal gidiyor, bekleyebilir miyim?

Kısa süre bekleyebilirsiniz ama sorun ilerleyen bir arızadır. Dış halka ayrılırsa kayış kopar ve yolda kalabilirsiniz. Ses başladığında kontrol ettirmek en doğrusudur.

Kasnak arızası motor arıza lambası yakar mı?

Genellikle doğrudan yakmaz. Ancak krank sensörü kasnak tarafındaki bir okuma halkasından sinyal alıyorsa, kaçık dönen kasnak düzensiz sinyale ve dolaylı olarak arıza kaydına neden olabilir.

Kayışla birlikte mi değiştirmeliyim?

Kasnak bozulduysa kayışın kenarları büyük ihtimalle zarar görmüştür. İşçilik zaten yapılırken kayış ve gergiyi birlikte yenilemek ekonomik açıdan mantıklıdır.

Kasnağı kendim değiştirebilir miyim?

Triger zamanlamasını etkilemeyen, cıvatası ayrı olan uygulamalarda deneyimli bir kullanıcı yapabilir. Ancak kasnak cıvatasının triger dişlisini de tuttuğu motorlarda ve sabitleme aparatı gereken durumlarda işi bir ustaya bırakmak çok daha güvenlidir.

Son Not

Motorun önünden gelen her ses triger ya da motor içi demek değildir. Krank kasnağı, ucuz atlatılabilecek bir arızanın pahalı bir zincirleme hasara dönüşebildiği parçalardan biridir. Sesi duyduğunuzda kayış sistemini bir bütün olarak kontrol ettirmenizi öneririm. İhtiyacınız olan kasnak, kayış ve gergi parçalarına Opel yedek parçaları kategorimizden ulaşabilirsiniz.