Opel Şanzıman Rulmanı Arızasının Çıkardığı Sesler

Şanzıman rulmanı arızası, kulağı eğitilmiş bir ustanın daha araç dükkâna girerken fark ettiği arızalardan biridir. Yıllar içinde şunu öğrendim: müşteriler sesi çok farklı kelimelerle tarif ediyor. Biri "uçak sesi" diyor, biri "ıslık gibi", bir diğeri "içeriden bir şey sürtüyor". Hepsi aslında aynı arızayı anlatıyor olabilir, ya da hiç alakasız bir parçayı. Bu yazıda Opel şanzımanlarında rulman arızasının çıkardığı sesleri, bu sesleri nasıl tanıdığımızı ve diğer arızalardan nasıl ayırdığımızı anlatacağım.

Şanzımanda hangi rulmanlar var?

Önden çekişli bir Opel'in manuel şanzımanında birkaç farklı rulman grubu bulunur. Giriş mili rulmanları, motorun gücünü şanzımana alan milin yataklarıdır. Çıkış mili rulmanları, vites dişlilerinin bulunduğu ikinci milin yataklarıdır. Diferansiyel rulmanları ise şanzıman gövdesi içindeki diferansiyelin döndüğü yataklardır. Bunlara ek olarak vites dişlilerinin mil üzerinde döndüğü iğneli rulmanlar da vardır.

Bu rulmanların her biri farklı durumlarda yük taşır ve farklı koşullarda ses çıkarır. Sesin hangi koşulda başladığını anlamak, hangi rulmanın bozuk olduğunu tahmin etmenin anahtarıdır.

Seslerin dili

Rölantide, boşta uğultu

Araç dururken, vites boştayken ve debriyaj pedalı bırakılmışken gelen hafif bir hışırtı ya da uğultu, genellikle giriş mili rulmanından gelir. Bu durumda giriş mili döner ama araç hareket etmez. Ses debriyaja basıldığında kesiliyorsa güçlü bir ipucudur, çünkü debriyaja basınca giriş mili durur.

Debriyaja basınca artan ses

Eğer ses debriyaja basıldığında başlıyor ya da artıyorsa şüpheli parça şanzıman rulmanı değil, debriyaj rulmanıdır (ya da hidrolik debriyaj rulmanı). Bu ayrım çok önemlidir; birçok müşteri bu sesi şanzıman arızası sanarak paniğe kapılır.

Belirli viteslerde uğultu

Ses sadece belirli bir viteste, örneğin üçüncü ya da dördüncü viteste belirginleşiyorsa, o vitesin dişlisi ya da onu taşıyan iğneli rulman şüphelidir. Vites değiştiğinde ses kayboluyor ya da tonu değişiyorsa teşhis güçlenir.

Gaz verince ya da gaz kesince değişen uğultu

Aracın hızıyla doğru orantılı olarak artan ve gaz yüküyle tonu değişen bir uğultu, genellikle çıkış mili ya da diferansiyel rulmanlarına işaret eder. Gaz verirken ses artıyor, gaz bırakınca azalıyorsa ya da tam tersiyse, rulmanların farklı yönlerden yük altında kaldığı anlaşılır.

Virajlarda değişen ses

Virajlarda değişen ses çoğu zaman tekerlek rulmanından gelir. Ancak diferansiyel rulmanları ve diferansiyel içindeki planet dişliler de virajlarda farklı ses verebilir. Burada ayrım yapmak deneyim ister.

Şanzıman rulmanını tekerlek rulmanından ayırmak

Atölyede en sık karıştırılan iki arıza, şanzıman rulmanı ve ön tekerlek rulmanıdır. İkisi de hızla artan uğultu verir. Ayırt etmek için şu yöntemleri kullanıyoruz:

• Vites ve debriyaj testi: Belirli bir hızda vitesi boşa alıp aracı kendi hızıyla yuvarlanmaya bırakın. Ses aynen devam ediyorsa tekerlek rulmanı ihtimali artar; ses belirgin şekilde değişiyorsa şanzıman tarafı şüphelidir.
• Direksiyon testi: Düz yolda hafifçe sağa sola direksiyon çevirin. Bir yöne yüklenince ses artıyorsa yük binen tarafın tekerlek rulmanı bozuk olabilir.
• Lift testi: Araç lifte alınıp tekerlekler elle döndürüldüğünde tekerlek rulmanında hışırtı ve boşluk hissedilebilir.
• Stetoskop: Motor çalışırken ve tekerlekler lifte dönerken mekanik stetoskopla şanzıman gövdesi ve tekerlek göbeği ayrı ayrı dinlenir.

Rulman neden bozulur?

Şanzıman rulmanlarının bozulmasındaki en büyük etken yağlamadır. Aks keçesi ya da başka bir noktadan yağ kaçağı olan ve seviyesi düşmüş şanzımanlarda rulmanlar hızla yıpranır. Yağın hiç değiştirilmediği ya da yanlış spesifikasyonda yağ konduğu şanzımanlarda da yağın koruyucu filmi zayıflar.

Diğer nedenler arasında ağır yük altında sürekli düşük viteste kullanım, sert kalkışlar, yorulmuş motor ve şanzıman kulakları nedeniyle oluşan titreşim, ve içeriye su girmesi sayılabilir. Ayrıca bir önceki tamirde şanzımanın içine kir ya da conta parçası düşmüş olması da beklenmedik rulman arızalarına neden olur.

Ustanın teşhis süreci

Önce müşteriyle birlikte yol testine çıkıyoruz. Sesin hangi hızda, hangi viteste, gaz verirken mi bırakırken mi geldiğini not ediyoruz. Sonra rölantide, boşta ve debriyaj basılıyken dinliyoruz. Lift üzerinde tekerlek rulmanlarını, aks kafalarını ve şanzıman kulaklarını kontrol ediyoruz.

Ardından şanzıman yağı boşaltılıyor. Yağın rengi ve içindeki metal talaşlar incelenir. Mıknatıslı tapa üzerinde kıl gibi ince talaşların yanında pul şeklinde parçalar varsa rulman yüzeyinden kopma başlamış demektir. Bu noktada şanzımanın açılıp açılmayacağına karar verilir.

Onarım seçenekleri

Şanzıman rulmanı değişimi, şanzımanın araçtan indirilip açılmasını gerektirir. Bu yüzden genellikle tek bir rulman değil, yorgun olabilecek tüm rulmanlar ve keçeler birlikte değiştirilir. Şanzıman revizyon seti bu iş için hazırlanmış bir paket olabilir. Revizyon sırasında senkromeçler ve dişliler de kontrol edilir.

Doğru rulmanı almak için şanzıman kodunun bilinmesi şarttır. Aynı Opel modelinin farklı motor seçeneklerinde farklı şanzımanlar bulunabilir ve rulman ölçüleri birbirinden farklıdır. Parçaları Opel yedek parça kategorimizde şasi numarası ile kontrol ederek seçebilirsiniz. Astra K sahipleri modele özel parçaları Opel Astra K yedek parça sayfasında bulabilir.

Şanzıman indirilmişken dikkat edilmesi gerekenler:

• Debriyaj seti ve debriyaj rulmanının durumu değerlendirilmelidir.
• Giriş mili keçesi ve aks keçeleri yenilenmelidir.
• Şanzıman kulakları yorulmuşsa değiştirilmelidir.
• Montajdan sonra servis kitapçığında belirtilen spesifikasyon ve miktarda yağ konmalıdır.

Sık yapılan hatalar

En büyük hata, sesi "bir şey olmaz" diyerek ertelemek. Şanzıman rulmanı bir anda dağılmaz ama ilerledikçe kopan metal parçacıklar yağla birlikte diğer rulmanlara ve dişlilere taşınır. Başlangıçta bir rulman değişimiyle çözülecek iş, ertelendikçe komple revizyona dönüşür.

İkinci hata, sesi azaltmak için şanzımana kalın yağ ya da katkı koymak. Bu ses geçici olarak bastırılabilir ama rulmanın aşınmasını durdurmaz; üstelik soğuk havada vites geçişlerini zorlaştırır ve senkromeçlere zarar verebilir.

Üçüncü hata ise teşhis yapmadan şanzıman değiştirmek. Bazen ses tekerlek rulmanından ya da debriyaj rulmanından gelir; şanzıman boşuna değişmiş olur.

Sık sorulan sorular

Şanzıman rulmanı sesiyle ne kadar yol yapılabilir?

Kesin bir süre söylemek mümkün değildir. Ses ne kadar yüksek ve sürekliyse rulman o kadar ilerlemiş demektir. Ses aniden artarsa ya da şanzımandan tıkırtı gelmeye başlarsa araç kullanılmamalıdır.

Sadece bir rulman değiştirmek yeterli mi?

Şanzıman açıldığında diğer rulmanların durumu değerlendirilir. Çoğu durumda aynı yaşta olan rulmanları birlikte değiştirmek ileride şanzımanı tekrar indirmekten daha ekonomiktir.

Rulman sesi şanzıman yağı değişimiyle geçer mi?

Yağ seviyesi çok düşükse ve rulman henüz hasar görmemişse ses azalabilir. Ama hasar oluşmuşsa yağ değişimi sesi kalıcı olarak gidermez. Uygun şanzıman yağlarını yağ ve katkı ürünleri sayfamızda bulabilirsiniz.

Otomatik şanzımanlarda rulman sesi farklı mıdır?

Otomatik şanzımanlarda tork konvertörü ve yağ pompası da ses kaynağı olabilir. Teşhis daha karmaşıktır ve genellikle arıza tespit cihazıyla birlikte değerlendirilir.

Kulak verin

Opel şanzımanınızın çıkardığı sesler size çok şey anlatır. Rölantide gelen hışırtı, belirli viteste uğultu ya da hızla artan vınlama, her biri farklı bir rulmana işaret edebilir. Sesin ne zaman ve hangi koşulda geldiğini not edin, ustanıza bu bilgiyle gidin. Erken teşhis, şanzımanınızı büyük bir revizyondan kurtarabilir.