Opel Turbo Motorlarda Yağ Besleme Borusu Tıkanırsa Ne Olur?

Bir müşterimiz telefonda "Turboyu daha üç ay önce değiştirdim, yine ıslık çalıyor" diye yakınıyordu. Aracı getirdiğinde ilk sorduğumuz şey, eski turbo sökülürken yağ besleme borusunun da değişip değişmediğiydi. Cevap tahmin ettiğimiz gibiydi: boru eski haliyle yeniden takılmıştı. İçini kestiğimizde, karbonlaşmış yağ tortusunun borunun kesitini neredeyse yarıya indirdiğini gördük. Yeni turbo, eskisini öldüren aynı borudan beslenmeye devam etmiş, sonuç da aynı olmuştu. Turbo arızalarının önemli bir kısmında asıl suçlu turbonun kendisi değil, ona yağ taşıyan bu ince borudur.

Yağ Besleme Borusu Neden Bu Kadar Kritik?

Turbo şaftı çok yüksek devirlerde döner ve bu dönüşün tamamı ince bir yağ filmi üzerinde gerçekleşir. Yataklar ile şaft arasında metal metale temas olmaması, sürekli ve yeterli basınçta yağ gelmesine bağlıdır. Yağ besleme borusu motor yağ galerisinden aldığı basınçlı yağı turbo merkez gövdesine taşır. Bu yağ hem yağlama hem de soğutma görevi görür. Besleme bir an bile kesilirse yataklar ısınır, şaft boşluk yapar ve kanatlar gövdeye sürtmeye başlar.

Opel'in eski ve yeni turbo benzinli motorlarında da, CDTI dizel motorlarında da mantık aynıdır. Stellantis altyapılı Corsa F, Crossland veya Grandland gibi modellerdeki 1.2 turbo benzinli ve 1.5 dizel motorlarda da turbo yağ beslemesi ince çaplı bir boru ve uçlarındaki banjo bağlantılarla sağlanır.

Boru Neden Tıkanır?

Isıyla karbonlaşan yağ

Borunun bir bölümü egzoz manifolduna ve turbo gövdesine çok yakın geçer. Motor kapatıldığında içinde kalan yağ, sıcak metal yüzey üzerinde adeta pişer. Bu olay yüzlerce kez tekrarlandıkça borunun iç çeperinde sert bir karbon tabakası oluşur. Özellikle uzun yoldan ya da sert kullanımdan hemen sonra motoru kapatan sürücülerde bu birikim çok daha hızlıdır.

Uzayan yağ değişim aralıkları

Yağ değişimi geciktikçe yağın ısıl dayanımı düşer ve tortu yapma eğilimi artar. Servis kitapçığındaki aralıklara uymamak ya da şehir içi ağır kullanımda aralığı kısaltmamak turbo besleme hattının en büyük düşmanıdır. Kısa mesafe kullanımda motor tam ısınmadan kapatıldığı için yağa karışan yakıt ve nem de tortu oluşumunu hızlandırır.

Yanlış yağ

Motorun istediği normu karşılamayan yağ, yüksek sıcaklıkta daha çabuk bozulur. Opel için belirtilen yağ normunu ve viskoziteyi kullanmak, turbo ömrü açısından fiyat farkından çok daha önemlidir. Uygun ürünleri motor yağları kategorisinde norm bilgisine bakarak seçebilirsiniz.

Banjo cıvatasındaki süzgeç

Bazı uygulamalarda besleme hattının banjo cıvatasında küçük bir süzgeç bulunur. Bu süzgeç tortuyu tutar ama zamanla kendisi tıkanır. Turbo değişiminde süzgeçli cıvatanın da yenilenmesi gerekir.

Conta ve sızdırmazlık macunu artıkları

Montaj sırasında fazla sürülen sıvı conta parçalarının yağ kanalına karışması da beslemeyi kısabilir. Turbo hattında sıvı conta kullanımı konusunda üretici talimatına uymak gerekir.

Ezilmiş veya bükülmüş boru

Motor üzerinde yapılan başka bir iş sırasında boruya basılması, yanlış açıyla bükülmesi ya da kelepçesinin takılmaması kesiti daraltabilir. Dışarıdan bakınca fark edilmeyen hafif bir ezilme bile debiyi düşürür. Boruyu sökerken ve takarken zorlamamak, orijinal güzergâhından geçirmek bu yüzden önemlidir.

Tıkanmanın Belirtileri

• Turbodan gelen, devirle artan ıslık veya siren sesi
• Egzozdan mavi-gri duman, özellikle hızlanmada
• Çekiş kaybı ve motor arıza lambası, bazen acil durum moduna geçiş
• Turbo çıkışında ve intercooler hortumlarında yağlanma
• Motor yağının beklenenden hızlı eksilmesi
• Turbo şaftında eksenel ve radyal boşluk

Bu belirtilerin çoğu turbo yatak hasarı başladıktan sonra ortaya çıkar. Yani borunun tıkandığını genellikle turbo zarar görmeye başladığında anlarız. Bu yüzden önleyici bakım burada çok değerlidir.

Usta Hangi Kontrolleri Yapar?

Turbo şüphesiyle gelen araçta önce turbo boşluğunu elle kontrol ederiz. Ardından besleme borusunu söker, ışığa tutup içinden bakarız ya da temiz yağ akıtarak akış hızını gözlemleriz. Boru içinde tortu tabakası, banjo cıvatasında tıkanma veya süzgeçte birikme varsa sorun büyük ölçüde netleşir. Bunun yanında motor yağ basıncı da ölçülür; düşük yağ basıncı borudan bağımsız olarak turboyu aç bırakabilir. Turbo dönüş hattı da kontrol edilir, çünkü dönüş tıkalıysa yağ gövdede birikir ve keçelerden kaçar. Karter havalandırma sisteminin aşırı basınç yapması da benzer kaçak belirtisi verir. Son olarak karterdeki yağın görünümüne bakarız; kalın, çamurumsu bir yağ, besleme hattının da benzer tortuyla dolu olduğunun habercisidir.

Turbo Değişiminde Borunun Değişmesi Neden Şart?

Bunu her turbo işinde müşteriye ayrıca anlatıyoruz. Tıkanmış ya da içi kaplanmış bir boruyu temizleyip tekrar takmak çoğu zaman güvenilir sonuç vermez; sert karbon parçaları temizlik sırasında kopup yeni turbonun yataklarına gidebilir. Turbo üreticilerinin büyük kısmı da garanti şartı olarak besleme hattının, banjo cıvatalarının ve contaların yenilenmesini ister. Değişimde yapılması gerekenleri şöyle özetleyebilirim:

• Yağ besleme borusu ve banjo cıvataları yenilenir.
• Bütün bakır pullar ve contalar yeni takılır.
• Motor yağı ve yağ filtresi değiştirilir.
• Hava filtresi kontrol edilir, gerekirse yenilenir.
• Turbo ilk çalıştırmadan önce yağla doldurulur ve yağ basıncı oluşana kadar motor gaz verilmeden bekletilir.
• Intercooler ve hortumlarda biriken yağ temizlenir.

Parçayı seçerken modelin motor koduna ve turbo tipine göre doğru boruyu almak önemlidir; aynı modelde farklı motor seçenekleri farklı boru geometrileri kullanabilir. Opel yedek parça sayfamızda ürünleri şasi numarasıyla eşleştirerek ilerlemenizi öneririm.

Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

Sert kullanımdan sonra motoru hemen kapatmamak, kısa bir süre rölantide bekletmek turbo gövdesinin ve borunun soğumasına yardım eder. Soğuk motorda yüksek devire çıkmamak da yağın tüm hatta yerleşmesine zaman tanır. Yağ değişimini şehir içi ağır kullanımda daha sık yapmak ve doğru normda yağ kullanmak en ucuz sigortadır. Ayrıca yağ seviyesini düzenli kontrol etmek, yağ eksiltme eğilimini erken fark etmenizi sağlar. Yüksek kilometreli araçlarda periyodik bakım sırasında turbo boşluğunun ve besleme bağlantılarındaki terlemenin göz kontrolünden geçirilmesini de tavsiye ediyorum.

Sık Yapılan Hatalar

• Turbo değişiminde eski besleme borusunu tekrar kullanmak
• Bakır pulları yenilemeden banjo cıvatasını sıkmak
• Yeni turboyu kuru çalıştırmak
• Turbo arızasının asıl nedenini araştırmadan sadece turboyu değiştirmek
• Yağ değişim aralığını uzun yol aralığına göre ayarlayıp şehir içi kullanmak

Sıkça Sorulan Sorular

Boruyu temizletip kullanamaz mıyım?

Hafif kirlenmede teknik olarak mümkün görünse de içerideki karbonun tamamen alındığından emin olmak zordur. Yeni bir turboyu riske atmamak için yenisini takmak daha akılcıdır.

Tıkanmış boru motora da zarar verir mi?

Doğrudan motora değil turboya zarar verir. Ancak turbo dağılırsa metal parçalar emişe ya da egzoza gidebilir ve dizel motorlarda motor yağının turbo üzerinden emilmesi kontrolsüz devirlenmeye yol açabilir. Bu nedenle turbo belirtileri ertelenmemelidir.

Yağ basıncı normalse boru sorun değil mi demektir?

Hayır. Motor genelindeki yağ basıncı normal olsa bile kısılmış bir boru turboya yeterli debiyi taşıyamayabilir. Kontrol mutlaka borunun kendisi üzerinde yapılmalıdır.

Son Söz

Turbo pahalı bir parça, onu besleyen boru ise kıyasla ucuz. Bu dengeyi bilmek, gereksiz ikinci turbo masrafını önler. Turbo ile ilgili bir işiniz varsa besleme ve dönüş hattını da işin parçası olarak görün. Aracınıza uygun turbo, boru ve conta setlerini Opel parça kategorisi üzerinden inceleyebilirsiniz.