Opel Volan Dişlisi Arızasının Marş Sistemine Etkisi

Sabahın erken saatinde bir müşterimiz aradı: "Usta, marşa basınca kulak tırmalayan bir ses çıkıyor, bazen motor dönüyor bazen hiç dönmüyor. Akü yeni." Aracı dükkâna getirdiğinde ilk marşta o tanıdık metalik çığlığı duyduk: marş dişlisi volan dişlerini kavrayamıyor, üzerlerinden kayıyordu. Volanın dişli çemberinde belirli bir bölgede dişler yenmişti. Marş sistemi arızalarının önemli bir kısmı akü ya da marş motoru sanılır, oysa sorun bazen tam da bu dişli çemberdedir. Bu yazıda Opel'lerde volan dişlisi arızasının marş sistemine etkisini anlatacağım.

Volan dişlisi ve marş motoru nasıl birlikte çalışır?

Motoru çalıştırmak için marş motoru, ucundaki küçük bir pinyon dişliyi ileri iterek volanın çevresindeki büyük dişli çembere geçirir. Bu çembere usta dilinde volan dişlisi ya da volan çemberi denir. Pinyon döndükçe volanı, volan da krank milini döndürür ve motor çalışır. Motor çalıştıktan sonra pinyon geri çekilir.

Manuel şanzımanlı Opel'lerde dişli çember volanın üzerindedir. Otomatik şanzımanlı versiyonlarda ise volan yerine genellikle ince bir tahrik plakası (flexplate) bulunur ve dişli çember bu plakanın üzerindedir. Çift kütleli volan kullanılan dizel ve bazı benzinli motorlarda dişli çember volanın birincil kütlesindedir.

Volan dişleri neden aşınır?

Motor her stop ettiğinde krank mili rastgele bir yerde durmaz. Silindirlerdeki sıkıştırma basıncı nedeniyle, dört silindirli motorlarda krank genellikle birkaç belirli pozisyondan birinde durur. Bu da marş pinyonunun her çalıştırmada volan çemberinin hep aynı bölgelerine girmesi demektir. Yıllar içinde bu bölgelerdeki dişler aşınır, uçları yuvarlaklaşır ya da kırılır.

Aşınmayı hızlandıran başka nedenler de vardır:

• Motor çalışırken yanlışlıkla marşa basmak; dönen volan ile pinyon çarpışır.
• Marş motoru pinyonunun aşınmış veya hasarlı olması; bozuk pinyon volan dişlerini de bozar.
• Marş motoru bağlantı cıvatalarının gevşemesi; pinyon ile çember arasındaki mesafe değişir ve dişler doğru kavramaz.
• Zayıf akü nedeniyle marş motorunun yavaş ve kesik kesik çalışması.
• Start-stop sistemli araçlarda çok sık çalıştırma döngüsü; bu araçlarda marş motorları ve çemberler daha dayanıklı tasarlanır, ama yanlış ya da uyumsuz parça kullanımı aşınmayı hızlandırır.

Marş sistemine etkileri ve belirtiler

Metalik çığlık ya da cızırtı

Marşa basıldığında yüksek tonlu bir sürtünme sesi geliyorsa pinyon volan dişlerine tam oturmuyor, üzerlerinden kayıyor demektir. Bu sesin bir nedeni de marş motorunun pinyonu yeterince ileri itememesidir.

Marş motorunun boşa dönmesi

Marş motoru dönüyor ama motor dönmüyorsa, pinyon dişlerin yenmiş olduğu bölgeye denk gelmiş olabilir. Aracı vitese takıp biraz ittirdikten sonra marş çalışıyorsa, volan dişlisi arızası ihtimali çok yüksektir. Çünkü volan döndürüldüğünde pinyon sağlam dişlere denk gelir.

Aralıklı çalışmama

Araç bazı sabahlar ilk marşta çalışıyor, bazen ise hiçbir şey olmuyor ya da sadece tık sesi geliyorsa, krankın durduğu pozisyona göre pinyon sağlam ya da hasarlı dişlere denk geliyor olabilir. Bu belirti çoğu zaman akü ya da marş otomatiği arızasıyla karıştırılır.

Marşta vuruntu ve takılma

Kırık dişler pinyonun aniden takılmasına ve marş motorunun zorlanmasına yol açar. Marş motoru ısınır, sargıları ve kömürleri zarar görür.

Akü, marş motoru ya da volan: Nasıl ayırt edilir?

Marş şikâyetinde teşhis sırası şu şekildedir. Önce akü voltajı ve marş anındaki voltaj düşümü ölçülür. Akü sağlamsa marş motoru kablo bağlantıları ve şase hattı kontrol edilir. Ardından marş motorunun otomatiği dinlenir; tek bir tık sesi geliyorsa otomatik çekiyor ama motor dönmüyordur.

Ses ve davranış volanı işaret ediyorsa, marş motoru sökülür. Marş motorunun yuvasından volan dişleri görülebilir. Motor elle, krank kasnağı üzerinden yavaşça çevrilerek tüm dişler incelenir. Belirli bölgelerde dişlerin uçlarının yenmiş, çapaklanmış ya da kırılmış olduğu görülürse teşhis netleşir. Aynı zamanda marş pinyonunun dişleri de kontrol edilir; pinyonda hasar varsa volan da büyük olasılıkla etkilenmiştir.

Bazı modellerde şanzıman çanında, volan dişlerini görmek için bir muayene deliği ya da sensör yuvası bulunabilir. Bu durumda marş motorunu sökmeden de kısmi bir kontrol yapılabilir.

Onarım seçenekleri

Volan dişlisi hasarlıysa çözüm modele göre değişir. Bazı eski tip tek kütleli volanlarda dişli çember sıcak geçme ile takılmıştır ve ayrı olarak değiştirilebilir. Ancak birçok güncel Opel'de, özellikle çift kütleli volanlarda, dişli çember ayrı parça olarak sunulmaz ve volanın komple değişmesi gerekir. Otomatik şanzımanlarda tahrik plakası da genellikle komple değişir.

Volan değişimi için şanzımanın indirilmesi gerektiğinden, bu iş çoğu zaman debriyaj setiyle birlikte planlanır. Debriyaj seti yarı ömrünü geçmişse, aynı işçilikle değiştirmek ileride şanzımanı tekrar indirmekten çok daha ekonomiktir.

Marş pinyonu da hasarlıysa marş motorunun pinyonu ya da komple marş motoru değişmelidir. Hasarlı bir pinyonla yeni volan kullanmak, yeni volanın dişlerini kısa sürede bozar.

Parça seçiminde dikkat edilecekler

Volan, marş motoru ve debriyaj setinin birbirine uyumlu olması şarttır. Volanın diş sayısı, marş motorunun pinyon tipi ve debriyaj setinin çapı aynı motor-şanzıman kombinasyonu için tasarlanmıştır. Start-stop sistemli araçlarda marş motoru da buna uygun güçlendirilmiş tipte olmalıdır; standart bir marş motoru bu araçlarda hem kısa ömürlü olur hem de volana zarar verebilir.

Stellantis altyapısını kullanan güncel Opel'lerde, örneğin Corsa F, Mokka ve Crossland'ın 1.2 turbo benzinli versiyonlarında, start-stop yaygın olduğu için bu konuya ekstra dikkat gerekir. Parçaları şasi numarasıyla doğrulamak için Opel yedek parça kategorimizi kullanabilirsiniz. Mokka sahipleri modele özel volan ve marş parçalarını Opel Mokka yedek parça sayfasında bulabilir.

Sık yapılan hatalar

• Marş motoru değiştirip volan dişlerini kontrol etmemek. Yeni marş motoru hasarlı dişlere denk geldiğinde aynı sorun devam eder ve yeni pinyon da bozulur.
• Aracı ittirerek ya da vitese takıp sallayarak çalıştırmaya alışmak. Bu geçici bir çözümdür ve arıza her gün biraz daha ilerler.
• Marş motorunu bağlantı cıvatalarını tam sıkmadan monte etmek. Pinyon ile çember arasındaki mesafe bozulur.
• Volan cıvatalarını tekrar kullanmak. Pek çok uygulamada volan cıvataları tek kullanımlıktır ve üretici tavsiyesine göre sıkılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Volan dişlisi arızası motoru etkiler mi?

Motor çalıştıktan sonra volan dişlisinin bir görevi yoktur, dolayısıyla çalışan motoru etkilemez. Ancak çalıştırma sorunu araç kullanımını ciddi şekilde kısıtlar.

Çift kütleli volanın dişlisi ayrı değişir mi?

Genellikle hayır. Çift kütleli volanlarda dişli çember volanın parçasıdır ve volan komple değiştirilir.

Start-stop sistemi volanı daha çabuk mu bozar?

Bu sistemler için tasarlanmış parçalar daha dayanıklıdır, bu yüzden normal şartlarda sorun yaratmaz. Sorun genellikle uyumsuz marş motoru ya da zayıf akü kullanıldığında ortaya çıkar.

Marşa basınca gelen ses her zaman volandan mı gelir?

Hayır. Marş motorunun içindeki bendiks mekanizması, kömür ve rulmanlar da ses yapabilir. Doğru teşhis için marş motoru sökülüp hem pinyon hem volan kontrol edilmelidir. Diğer parçalar için Opel yedek parçaları bölümümüze bakabilirsiniz.

Son not

Marşa basınca gelen metalik çığlık, boşa dönen marş motoru ya da bazı sabahlar hiç çalışmayan bir motor, volan dişlisinin yorulduğunu gösterebilir. Akü ve marş motoru kontrol edildikten sonra volan dişleri mutlaka incelenmeli, gerekirse volan, marş pinyonu ve debriyaj seti birlikte ele alınmalıdır. Uyumlu parçalar ve doğru montajla marş sisteminiz uzun yıllar sorunsuz çalışır.