Opel Yaz Bakımında Soğutma Sistemi Parçalarının Kontrolü
Temmuz ortasında, öğle sıcağında bir Astra H sahibi otoyol kenarından aradı: "Göstergede ibre kırmızıya dayandı, kaputun altından buhar çıkıyor." Aracı çekiciyle getirdiklerinde sorun, aylardır yavaş yavaş sızdıran bir radyatör hortumu ile çalışmayan bir soğutma fanının birleşimiydi. Şehir içinde akşam serinliğinde kullanılan araç hiçbir uyarı vermemişti. Ama otuz beş derecede, klima açık, yokuş yukarı ilerlerken sistem dayanamamıştı. Yazın soğutma sistemi, motorun en çok zorlanan sistemidir ve en küçük zayıflığı bile affetmez.
Soğutma sistemi nasıl çalışır?
Motorun ürettiği ısının önemli bir kısmı, silindir bloğu ve kapağı içindeki kanallarda dolaşan soğutma sıvısıyla uzaklaştırılır. Devirdaim pompası sıvıyı dolaştırır, termostat motor ısındığında açılarak sıvının radyatöre gitmesine izin verir, radyatör ısıyı havaya aktarır ve soğutma fanı, araç yavaşken ya da dururken radyatörden hava çeker. Genleşme kabı ve kapağı ise sistemdeki basıncı ve sıvı hacmindeki değişimi yönetir. Sistemin basınç altında çalışması, sıvının kaynama noktasını yükseltir.
Bu zincirin herhangi bir halkası zayıfladığında, yaz sıcağı, klima yükü ve trafik birleşerek motoru hararet sınırına getirebilir. Bu yüzden yaz bakımında parçaları tek tek ele almak gerekir.
Radyatör ve klima kondenseri
Radyatör, ısının dışarı atıldığı yerdir. Zamanla iç kanallarında tortu ve kireç birikebilir, dış yüzeyi ise böcek, yaprak, toz ve çamurla tıkanabilir. Klimalı araçlarda radyatörün önünde klima kondenseri bulunur; iki petek arasında biriken kir, hava akışını ciddi şekilde azaltır.
Kontrol sırasında radyatör peteklerinin ezik ya da çürük olup olmadığına, plastik depoların petekle birleştiği noktalarda sızıntı izi bulunup bulunmadığına bakıyoruz. Plastik depolu radyatörlerde yaşla birlikte plastik kırılganlaşır ve çatlaklar oluşabilir. Dış yüzey temizliği düşük basınçlı su ya da hava ile, içten dışa doğru yapılmalıdır; yüksek basınçlı yıkama, petek kanatçıklarını ezebilir.
Termostat: küçük ama belirleyici
Termostat, motorun ideal çalışma sıcaklığında kalmasını sağlar. Kapalı konumda takılı kalan bir termostat, sıvının radyatöre gitmesini engeller ve motor kısa sürede hararet yapar. Yazın ani yükselen sıcaklık göstergesi, alt radyatör hortumunun soğuk kalması ve üst hortumun çok sıcak olması, kapalı kalmış bir termostatın tipik işaretleridir.
Bazı Opel motorlarında termostat, elektronik kontrollü (haritalı) bir yapıya sahiptir ve motor yönetim sistemi tarafından yönetilir. Bu tip termostatların arızası genellikle bir hata koduyla birlikte gelir. Termostat değişiminde gövde ve contanın da değerlendirilmesi, plastik gövdeli modellerde gövdenin çatlak olup olmadığına bakılması gerekir.
Devirdaim pompası ve hortumlar
Devirdaim pompası, sistemin kalbidir. Pompa keçesinden sızıntı, pompa gövdesindeki tahliye deliğinden damlayan sıvı ya da kurumuş antifriz izi, keçenin yıprandığını gösterir. Pompa rulmanında aşınma ise uğultu ya da kasnakta boşluk olarak kendini belli eder. Pervanesi aşınmış ya da kırılmış bir pompa dışarıdan sağlam görünse de sıvıyı yeterince dolaştıramaz.
Hortumlar ise yaşla birlikte sertleşir, çatlar ya da şişer. Kontrol sırasında hortumları elle sıkıyoruz: sağlıklı bir hortum esnek ve sağlamdır. Aşırı yumuşak, süngerimsi ya da sert ve çatırdayan hortum değiştirilmelidir. Kelepçe bölgelerinde çatlak ve sızıntı izi aranmalı; özellikle plastik bağlantı parçaları ve hızlı bağlantı soketleri yaşlı araçlarda sık kırılır. Kalorifer hortumları ve turbolu motorlarda turbo soğutma hatları da bu kontrolün parçasıdır.
Soğutma fanı, fan rezistansı ve sensörler
Yazın trafikte beklerken radyatörden hava geçmesini sağlayan tek şey fandır. Fan motoru, fan rezistansı (ya da kontrol modülü) ve fanı yöneten sıcaklık sensörü birlikte çalışır. Kontrol için motoru rölantide ısınmaya bırakıp fanın devreye girdiğini, klima açıldığında da çalıştığını gözlemliyoruz. Bazı modellerde fan farklı hız kademelerinde çalışır; düşük kademe arızalandığında fan sadece yüksek hızda çalışabilir ya da hiç çalışmayabilir.
Fan motorunun fırçaları zamanla aşınır, kanatlar kırılabilir. Fan sigortası ve rölesi de arızanın sebebi olabilir. Sıcaklık sensörünün yanlış değer okuması ise fanın geç devreye girmesine ya da göstergenin hatalı bilgi vermesine yol açar.
Genleşme kabı, kapak ve soğutma sıvısı
Genleşme kabı kapağı, soğutma sisteminin basınç valfidir. Valf yorulduğunda sistem gereken basınca ulaşamaz, sıvının kaynama noktası düşer ve sıvı taşma yapar. Bu ucuz parça, yaz harareti sorunlarında sıklıkla gözden kaçan suçludur. Plastik genleşme kapları da zamanla sararır, çatlar ve özellikle dikiş yerlerinden sızdırabilir.
Soğutma sıvısının kendisi de kontrol edilmelidir. Doğru spesifikasyonda, doğru oranda karıştırılmış antifriz hem kaynamaya hem korozyona karşı koruma sağlar. Yazın "nasılsa donmaz" diyerek sisteme sadece su eklemek, kaynama noktasını düşürür ve korozyon korumasını zayıflatır. Bulanık, paslı ya da yağlı görünen sıvı mutlaka değiştirilmelidir; yağ izi, silindir kapağı contası ya da yağ soğutucusu gibi daha ciddi bir soruna işaret edebilir.
Hararetin erken işaretlerini bilmek de önemlidir. Sıcaklık göstergesinin alışılmışın üzerine çıkması, rölantide fanın uzun süre durmadan çalışması, kaputun altından tatlımsı bir koku gelmesi, motorun altında yeşil, pembe ya da turuncu damlalar görülmesi ve kaloriferin sıcak havada bile ılık üflemesi, sistemin bir yerinde sorun olduğunu gösterir. Bu belirtilerden biri bile yaz yolculuğundan önce kontrol için yeterli bir sebeptir. Turbolu motorlarda intercooler ve hava kanallarının temiz olması da yazın emme havası sıcaklığını düşük tutarak motorun daha rahat çalışmasına yardımcı olur.
Usta kontrolünde izlenen adımlar
Yaz öncesi soğutma kontrolünde atölyemizde şu sırayı izliyoruz:
- Soğuk motorda seviye ve sıvı durumu kontrolü.
- Sistemin basınç test cihazıyla belirli bir süre basınç altında tutulması; düşüş varsa kaçak aranması.
- Genleşme kabı kapağının ayrı olarak basınç testi.
- Hortum, kelepçe, radyatör ve pompa çevresinin göz ve el kontrolü.
- Motor ısındığında termostat açılışının ve hortum sıcaklıklarının kontrolü.
- Fanın tüm kademelerde ve klima açıkken çalıştığının doğrulanması.
- Arıza tespit cihazıyla sıcaklık sensörü değerlerinin izlenmesi.
Basınç testi, gözle görülmeyen küçük kaçakları ortaya çıkarmanın en güvenilir yoludur. Sıcakta ve basınç altında ortaya çıkan bir sızıntı, soğuk ve basınçsız sistemde hiç görünmeyebilir.
Sık yapılan hatalar, sorular ve kapanış
Yaz aylarında en sık rastladığımız hatalar şunlar: hararet başladığında motoru hemen kapatmadan yola devam etmek, sıcak motorda genleşme kabı kapağını açmak, sisteme sadece su eklemek, sızıntıyı katkı maddesiyle kapatmaya çalışmak, termostatı "hararet yapmasın" diye söküp atmak ve fanın çalışıp çalışmadığını hiç kontrol etmemek. Termostatsız çalışan bir motor, düzgün ısınamadığı için hem yakıt tüketimi hem de aşınma açısından zarar görür; üstelik bazı motorlarda termostat sökülmesi hararet sorununu çözmek yerine akış dengesini bozar.
Hararet göstergesi yükselirse ne yapmalıyım? Klimayı kapatıp kaloriferi sonuna kadar açmak, motordan ısıyı uzaklaştırmaya yardım eder. Ardından güvenli bir yerde durup motoru kapatın ve soğumasını bekleyin. Soğutma sıvısı ne sıklıkla değişmeli? Servis kitapçığındaki aralık esas alınır; sıvının görünümü bozulmuşsa aralık beklenmemelidir.
Yaz öncesinde yapılan soğutma sistemi kontrolü, yolda kalmaktan ve silindir kapağı contası gibi pahalı onarımlardan korunmanın en ucuz yoludur. Radyatör, termostat, devirdaim pompası, hortum ve fan parçalarını Opel yedek parça kategorimizde, antifrizleri ise yağ, antifriz ve katkı sayfamızda bulabilirsiniz. Crossland kullanıcıları için Opel Crossland yedek parça sayfası da hazır.