Opel Zafira Klima Kompresörü Arızasının Belirtileri

Temmuz ortasında bir Zafira B sahibi telefonda "Klimayı açıyorum, ilk beş dakika buz gibi, sonra ılık hava üflemeye başlıyor" dedi. Yanında çalışan bir başka usta ona "kompresör gitmiş, değiştir" demiş. Aracı getirdiğinde ölçüm yaptık; sorun kompresör değil, devreye girip çıkan kavramanın hava boşluğuydu. Bu hikâyeyi anlatmamın sebebi şu: Klima kompresörü pahalı bir parça ve Zafira'da yanlış teşhisle değiştirilen kompresör sayısı, gerçekten arızalı olanlardan az değil. Bu yazıda kompresör arızasının gerçek belirtilerini ve onu taklit eden diğer sorunları anlatacağım.

Kompresör Sistemde Ne İş Yapar?

Klima kompresörü, motordan kayışla tahrik alan ve soğutucu gazı sıkıştırarak sistem içinde dolaştıran pompadır. Zafira'da kompresör, motor tipine göre farklı konumlarda bulunur ve genellikle elektromanyetik bir kavrama ile devreye girer. Bazı versiyonlarda dışarıdan kontrol edilen değişken debili kompresörler de kullanılmıştır; bunlarda kasnak sürekli dönebilir ve kapasite bir kontrol valfiyle ayarlanır. Hangi tipin araçta olduğunu bilmek, teşhis için ilk adımdır.

Kompresörün içinde pistonlar, valf plakaları ve yağlama için sistemde dolaşan özel kompresör yağı bulunur. Gaz eksildiğinde yağ da eksilir ve kompresör yağsız kalarak hızla aşınır. Bu yüzden "gaz biraz azalmış, idare eder" yaklaşımı en sonunda kompresöre mal olabilir. Sistem kapalı bir devredir; gaz kendiliğinden tükenmez, eksiliyorsa bir yerden kaçıyordur.

Gerçek Kompresör Arızasının Belirtileri

• Klima açıkken artan metalik ses: Klimayı kapatınca kesilen, açınca başlayan takırtı veya uğultu kompresör içinde mekanik hasarı gösterir.
• Kavramanın hiç devreye girmemesi: Elektrik geldiği hâlde kavrama çekmiyorsa bobin arızalı olabilir.
• Kayış bölgesinden ötme ve zorlanma: Sıkışmaya başlayan kompresör kayışı zorlar, kayış ötmeye başlar.
• Kompresör gövdesinde yağ izi: Mil keçesinden veya gövde bağlantılarından sızan yağ, gazın da kaçtığını gösterir.
• Soğutmanın kademeli düşmesi: Gaz tam olduğu hâlde basınç değerleri düşükse kompresör verim kaybediyor olabilir.
• Rölantide klima açılınca motorun aşırı sarsılması: Kompresör zorlanarak dönüyorsa motora binen yük artar.

Bu belirtilerden birini tek başına görmek kompresör kararı için yeterli değildir. Örneğin ses, kompresörün kasnak rulmanından da gelebilir; bazı tiplerde kasnak rulmanı ayrı olarak değiştirilebilir ve bu da kompresörün tamamını almaktan çok daha ekonomiktir.

Kompresör Sanılan Ama Kompresör Olmayan Sorunlar

Atölyeye "kompresör değişecek" diye gelen araçların önemli bir kısmında sorun başka yerden çıkar. Teşhisi sıralı yapmak bu yüzden kritik:

• Gaz eksikliği: En yaygın sebep. Sızıntı bulunmadan gaz basmak, sorunu sadece erteler.
• Basınç sensörü (presostat) arızası: Yanlış değer gönderen sensör kompresörü devreye almaz.
• Röle ve sigorta: Kavramayı besleyen rölede temassızlık çok sık rastlanan bir arızadır.
• Kondenser fanı çalışmıyor: Özellikle trafikte soğutma düşer, yolda düzelir. Kompresör sağlamdır.
• Kondenser tıkanıklığı: Önde radyatörle birlikte duran kondenserin petekleri böcek ve tozla dolarsa ısı atamaz.
• Genleşme valfi veya kurutucu filtre tıkanıklığı: Basınç değerleri anormal çıkar, kompresör suçlanır.
• Kabin içindeki klape motorları: Soğuk hava üretilir ama sıcak hava ile karışıp yanlış kanala gider.

Yazının başındaki müşteride de durum buydu: Kavrama ısındıkça boşluğu artıyor, bobin yeterince çekemiyor ve kompresör devreden çıkıyordu. Kavrama boşluğu ayarlanınca sorun çözüldü. Bir başka Zafira'da ise klima yalnızca trafikte ılıyordu; sebebi kondenser fanının düşük hız kademesini besleyen direncin yanmasıydı. İki örnekte de yeni kompresöre gerek kalmadı.

Ustanın Teşhis Adımları

Doğru teşhis için atölyede izlediğimiz yol şöyle ilerler. Önce görsel kontrol yapılır: kayış, kompresör gövdesi, hortum bağlantıları ve kondenser üzerinde yağ izi aranır. Klima sistemlerinde gaz kaçağı genellikle yağ izi bırakır. Ardından motor çalıştırılıp klima açılır ve kavramanın çekip çekmediği gözle ve kulakla kontrol edilir.

Sonraki adım manometre ile basınç ölçümüdür. Düşük ve yüksek basınç taraflarındaki değerler, ortam sıcaklığıyla birlikte değerlendirildiğinde sorunun gaz miktarında mı, kompresörde mi yoksa tıkanıklıkta mı olduğunu büyük ölçüde gösterir. Örneğin iki taraf birbirine çok yakın değerler gösteriyorsa kompresör basınç üretemiyor olabilir. Yüksek taraf aşırı yüksekse kondenser veya fan sorunu düşünülür.

Elektrik tarafında kavrama soketine voltaj gelip gelmediği ölçülür, bobin direnci kontrol edilir. Değişken debili tiplerde kontrol valfinin aldığı sinyal ve arıza kodları için diagnostik cihaz bağlamak gerekir. Son olarak, kaçak şüphesi varsa sisteme UV boya eklenir ya da azotla basınç testi yapılarak kaçak noktası tespit edilir.

Kompresör Değişiminde Atlanmaması Gerekenler

Kompresör gerçekten bozulmuşsa, özellikle iç parçaları dağılmışsa, sistemin içine metal talaşı yayılmış olabilir. Bu durumda sadece kompresörü değiştirmek, yeni parçayı birkaç hafta içinde aynı akıbete mahkûm eder. Bu yüzden:

• Kurutucu filtre (ya da kondenserle entegre filtre kartuşu) mutlaka yenilenmelidir.
• Genleşme valfi kontrol edilmeli, talaş şüphesi varsa değiştirilmelidir.
• Hortumlar ve evaporatör uygun temizleme sıvısıyla yıkanmalıdır.
• Kondenser talaşla dolmuşsa yıkamak yerine değiştirmek çoğu zaman daha güvenlidir.
• Sisteme konacak kompresör yağı türü ve miktarı üretici tavsiyesine uygun olmalıdır.
• Vakumlama işlemi yeterli sürede yapılmalı, ardından gaz miktarı etiket değerine göre tartılarak doldurulmalıdır.

Yeni kompresörlerin çoğu içinde belirli miktarda yağla gelir; ancak toplam sistem yağı miktarını dengelemek ustanın işidir. Fazla yağ soğutma verimini düşürür, az yağ kompresörü yakar. Montajdan sonra ilk çalıştırmada kompresörü birkaç dakika düşük devirde çalıştırıp yağın sisteme dağılmasını beklemek de iyi bir alışkanlıktır.

Parça Seçimi

Zafira'da kompresör seçerken motor tipi, kasnak yapısı, soket tipi ve bağlantı portlarının uyumu kontrol edilmelidir. Aynı model yılı içinde bile farklı tedarikçilerden gelen kompresörler kullanılmış olabilir. Şasi numarasıyla eşleştirme yapmadan sipariş vermek, montaj günü uyumsuzlukla karşılaşmak demektir.

Kompresörle birlikte genellikle kurutucu filtre, O-ring seti, gerekirse kondenser ve kayış da düşünülmelidir. Kaliteli bir Opel yedek parça tercih edildiğinde kompresörün ömrü, sistemin geri kalanı da sağlıklıysa uzun yıllar sürer. Yenilenmiş kompresörler bütçe açısından cazip görünebilir ama kimin, nasıl yenilediği bilinmiyorsa risklidir.

Kompresörü Uzun Ömürlü Kılmak İçin

Klima sistemi düzenli kullanıldıkça sağlıklı kalır. Kış aylarında da klimayı ara ara çalıştırmak, sistemdeki contaların kurumasını önler ve yağın dolaşmasını sağlar. Birçok Zafira'da klima düğmesi camların buğusunu almak için zaten kışın da devreye girer. Bunun dışında:

• Kondenseri yılda bir kez tazyiksiz suyla temizletin.
• Polen filtresini zamanında değiştirin; tıkalı filtre evaporatörü zorlar.
• Soğutmada düşüş fark ettiğinizde gaz bastırmadan önce sızıntı testi isteyin.
• Kayış ve gergi durumunu periyodik bakımda kontrol ettirin.

Sık Sorulan Sorular

Klima kompresörü arızalıyken araç kullanılabilir mi?

Kavrama devreden çıkmışsa genellikle evet. Ama kompresör sıkışıyorsa kayışı koparabilir ve aynı kayışın tahrik ettiği alternatör veya devirdaim de etkilenebilir. Bu durumda gecikmeden servise gidin.

Sadece kavrama değiştirilebilir mi?

Kompresörün iç aksamı sağlamsa ve kavrama ayrı parça olarak bulunabiliyorsa evet. Bu ciddi bir maliyet avantajı sağlar.

Gaz bastırdım, bir ay sonra yine soğutmuyor, neden?

Sistemde kaçak var demektir. Kaçak yeri bulunup giderilmeden yapılan dolum geçici çözümdür.

Kısa Bir Değerlendirme

Klima soğutmuyor diye ilk akla gelen parçanın kompresör olması doğal, ama doğru teşhis çoğu zaman çok daha ucuz bir çözüm ortaya çıkarır. Belirtileri dikkatle izleyin, basınç ölçümü yaptırmadan büyük parçaya para vermeyin; değişim gerekiyorsa da sistemi bir bütün olarak temizletin. Zafira'nız için klima ve soğutma parçalarını Opel yedek parçaları bölümünde inceleyebilirsiniz.