Peugeot 301 Enjektör Arızası ve Yakıt Sistemi Kontrolü

"Usta, araç sabah çalışıyor ama bir titreme var, egzozdan da beyaz duman geliyor. Enjektör mü bitti?" Bu cümleyi Peugeot 301 sahiplerinden haftada en az bir kez duyuyoruz. Çoğu zaman da araç sahibi, internette okuduklarından yola çıkarak dört enjektörün birden değişeceğini düşünüp kaygıyla geliyor. Oysa enjektör arızası, belirtileri başka parçalarla kolayca karışabilen bir konu. Yanlış teşhisle sağlam enjektörü değiştirmek de, asıl sorunu bulmadan yeni enjektörü bozdurmak da sık yaşanıyor.

Bu yazıda 301'de enjektör arızasını nasıl ayırt ettiğimizi ve yakıt sistemini hangi sırayla kontrol ettiğimizi anlatacağım. Ağırlık dizel 1.6 HDi'de olacak, çünkü enjektör sorunları orada çok daha sık ve masraflı; ama benzinli 1.2 ve 1.6 VTi sahipleri için de birkaç not düşeceğim.

Enjektör ne iş yapar, neden arızalanır?

Common rail dizel sistemde yüksek basınç pompası yakıtı ortak bir rampaya (rail) basar, enjektörler de motor beyninden gelen sinyalle bu yakıtı çok kısa sürelerde, çok yüksek basınçta silindire püskürtür. Enjektörün içindeki hassas iğne ve memeler mikron seviyesinde toleranslarla çalışır. Bu yüzden enjektörün en büyük düşmanı kirli yakıt, su ve ısıdır.

301 1.6 HDi'de enjektör arızalarının başlıca nedenleri şöyle sıralanabilir:

• Yakıt filtresinin zamanında değiştirilmemesi ve sisteme su ya da partikül girmesi
• Kalitesiz yakıt kullanımı
• Enjektör bakır pulunun (conta) sızdırması ve yanma gazlarının enjektör çevresine karbon biriktirmesi
• Yüksek kilometreye bağlı doğal aşınma, meme deliklerinde kurum birikimi
• Elektrik soketinde oksitlenme ya da kablo hasarı

Enjektör arızasının belirtileri

Belirtiler arızanın tipine göre değişir. Enjektör fazla yakıt gönderiyorsa (kaçırıyorsa) bir tablo, az gönderiyorsa ya da tıkalıysa başka bir tablo ortaya çıkar.

• Rölantide titreme ve tekleme: Bir silindir diğerlerinden farklı yakıt alıyorsa motor dengesiz çalışır.
• Zor çalışma: Özellikle sıcak motorda uzun marş, enjektörlerin fazla geri dönüş yapmasıyla ilişkili olabilir; rail basıncı yeterince yükselmez.
• Siyah ya da beyaz duman: Kaçıran enjektör siyah duman, yanmayan yakıt ise soğukta beyaz dumana sebep olabilir.
• Yakıt tüketiminde artış ve çekiş kaybı
• Motor arıza lambası ve rail basıncı ile ilgili hata kodları
• Motor kaputunun altında yanık kokusu ve "tıslama": Bu genellikle enjektör pulunun kaçırdığını gösterir.

Dikkat: Bu belirtilerin birçoğu kızdırma bujisi, hava kaçağı, EGR valfi, turbo ya da yüksek basınç pompası arızasında da görülebilir. Teşhise enjektörden başlamak yerine sistemi baştan sona kontrol etmek gerekir.

Yakıt sistemini hangi sırayla kontrol ediyoruz?

1. Arıza kodlarının okunması

İlk adım her zaman uygun bir arıza tespit cihazıyla motor beynini okumaktır. Rail basıncının istenen ve gerçek değerleri, enjektör düzeltme (korrektion) değerleri bize çok şey anlatır. Bir enjektörün düzeltme değeri diğerlerinden belirgin şekilde sapıyorsa şüpheli listesine girer. Ancak tek başına bu değer kesin hüküm değildir.

2. Düşük basınç tarafı ve yakıt filtresi

Yakıt deposundan pompaya kadar olan hatta hava kaçağı, emiş tarafında çatlak bir hortum ya da tıkalı bir filtre, enjektör arızası gibi davranabilir. Şeffaf bir test hortumuyla hava kabarcığı kontrolü yapmak ve filtrenin su ayırıcısını boşaltmak basit ama çok faydalı adımlardır. Filtre uzun süredir değişmediyse önce onu yenilemek mantıklıdır.

3. Geri dönüş (kaçak) testi

Enjektörlerin geri dönüş hatları çıkarılıp her birine ayrı ölçü kabı bağlanır ve motor belirli bir süre çalıştırılır. Kaplarda biriken yakıt miktarları karşılaştırılır. Bir enjektörün geri dönüşü diğerlerinden belirgin şekilde fazlaysa, o enjektör iç kaçak yapıyor demektir. Bu test, atölyelerde enjektör teşhisinin en pratik ve güvenilir yöntemlerinden biridir.

4. Enjektör pulu ve sızdırmazlık kontrolü

Enjektör çevresinde siyah, katran gibi birikinti varsa pul kaçırıyor demektir. Bu durumda enjektör sökülür, yuvası temizlenir ve yeni pul ile tutucu cıvata kullanılarak tekrar takılır. Erken müdahale edilmezse karbon enjektörü yuvasına kaynatır ve sökmek ciddi bir işçiliğe dönüşür.

5. Elektriksel kontrol

Soketler ve kablo demeti kontrol edilir. Özellikle motor üstünde ısıya maruz kalan soketlerde oksit ya da gevşeklik, aralıklı teklemelere yol açabilir.

6. Test cihazında enjektör testi

Şüpheli enjektörler sökülüp uzman bir dizel servisinde test tezgâhında ölçülür. Püskürtme formu, debisi ve kaçağı burada net olarak görülür. Tamir mi, değişim mi kararı da bu testten sonra verilmelidir.

Tamir mi, değişim mi?

Bazı enjektörler meme ve valf değişimiyle tamir edilebilir, bazıları ise yalnızca komple değişime uygundur. Tamir edilen enjektörün mutlaka test tezgâhında kalibre edilmesi gerekir. Yeni ya da revizyonlu enjektör takıldığında, enjektör üzerindeki kodun (IMA/kalibrasyon kodu) motor beynine işlenmesi önemlidir; bu yapılmazsa motor dengesiz çalışmaya devam edebilir.

Bir enjektör arızalandı diye dördünü birden değiştirmek her zaman gerekli değildir. Testlerde diğerleri sağlam çıkıyorsa yalnızca arızalı olan değişebilir. Ancak yüksek kilometreli araçlarda, diğerlerinin de sınırda olduğu durumlarda set halinde değişim mantıklı olabilir; bunu test sonuçlarına göre konuşmak gerekir.

Benzinli 301'lerde durum

Benzinli 1.2 PureTech ve 1.6 VTi motorlarda enjektörler daha düşük basınçta çalıştığı için arıza sıklığı dizele göre daha azdır. Yine de kirli yakıt ya da uzun süre beklemiş araçlarda tıkanma görülebilir. Belirti genellikle tek silindirde tekleme ve buji ile karışabilen ateşleme hatalarıdır. Buji, bobin ve enjektör arasında yer değiştirme testleriyle arıza kolayca lokalize edilebilir.

Arızayı önlemek için yapılması gerekenler

• Yakıt filtresini üretici tavsiyesine, ağır şartlarda daha kısa aralıklarla değiştirin.
• Güvendiğiniz istasyonlardan yakıt alın, depoyu sürekli rezervde kullanmayın.
• Enjektör çevresinde koku ya da birikinti fark ederseniz pulu beklemeden yeniletin.
• Yakıt sistemi açıldığında temizliğe çok dikkat edin; tek bir toz zerresi enjektöre zarar verebilir.

Filtre, pul, tutucu ve sensör gibi parçaları Peugeot 301 yedek parça kategorimizden motor tipinize göre seçebilirsiniz. Tüm modellere ait Peugeot yedek parça ürünlerine de ana sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Kapanış

Enjektör arızası korkutucu görünse de doğru sırayla yapılan kontrollerle çoğu zaman sorunun kaynağı net olarak bulunabiliyor. Belirtiye bakıp hemen enjektör değiştirmek yerine filtreden, hava kaçağından ve elektrik bağlantılarından başlamak, hem cebinizi hem de aracınızı korur. Şüphelendiğiniz bir durum varsa, aracınızı çok fazla kullanmadan kontrol ettirmeniz arızanın büyümesini önler.