Peugeot Aks Kafası Arızası Dönüşlerde Nasıl Ses Yapar?
Bir Peugeot 206 sahibi müşterim, aracını alışveriş merkezinin otoparkından çıkarırken rampada gelen sesi taklit ederek anlattı: "Direksiyonu sonuna kadar kırıp gaz verdiğimde tak tak tak diye bir ses geliyor, sanki tekerlek bir şeye vuruyor." Bu tarifi duyduğumda neredeyse her seferinde aynı parçayı düşünürüm: dış aks kafası. Aracı kaldırdığımızda sol ön aks körüğünün yırtıldığını, içindeki gresin tamamen dışarı savrulduğunu ve mafsalın içine kum dolduğunu gördük. Aks kafası arızası, sesinin karakteristik olması sayesinde teşhisi en kolay arızalardan biridir. Ama yine de başka sorunlarla karıştırılabiliyor. Bu yazıda aks kafasının dönüşlerde nasıl ses yaptığını ve bu sesi nasıl ayırt edeceğinizi anlatacağım.
Aks Kafası Ne İş Yapar?
Peugeot'nun binek araçlarının neredeyse tamamı önden çekişlidir. Motorun gücü şanzımandan çıkar ve iki aks mili aracılığıyla ön tekerleklere iletilir. Ancak ön tekerlekler hem direksiyonla sağa sola döner hem de süspansiyonla yukarı aşağı hareket eder. Aks milinin bu hareketlere rağmen gücü kesintisiz iletebilmesi için her iki ucunda sabit hızlı mafsallar bulunur.
Tekerlek tarafındaki mafsala dış aks kafası denir. Bu mafsal, direksiyon tam kırıldığında bile gücü iletebilecek şekilde geniş açılarda çalışır. Şanzıman tarafındaki iç mafsal ise daha çok süspansiyon hareketiyle aksın boyunun değişmesini karşılar. Her iki mafsal da içinde bilyeler ya da makaralar bulunan, özel gresle yağlanan ve kauçuk ya da termoplastik bir körükle korunan hassas parçalardır.
Dış Aks Kafasının Klasik Sesi
Dış aks kafası aşındığında içindeki bilyeler ve yuvaları arasında boşluk oluşur. Mafsal düz konumdayken bu boşluk pek hissedilmez. Ama direksiyon kırıldığında mafsal geniş bir açıda çalışır ve bilyeler aşınmış yuvalarda atlamaya başlar. Ortaya çıkan ses şöyle tarif edilebilir:
- Direksiyon tam ya da tama yakın kırılıyken gaz verildiğinde gelen ritmik "tak tak tak" ya da "çıt çıt çıt" sesi
- Ses tekerleğin dönüş hızıyla birlikte hızlanır, araç hızlandıkça sıklaşır
- Gaz kesildiğinde ses genellikle azalır ya da kaybolur
- Genellikle virajın dış tarafındaki tekerlekten değil, gücü ileten ve en fazla açıyla çalışan taraftan gelir; sağa dönüşte ve sola dönüşte sesin hangi taraftan geldiği arıza tarafını gösterir
- Geri viteste manevra yaparken de belirgin şekilde duyulabilir
Otopark rampaları, dar sokaklarda U dönüşü ve park manevraları bu sesi en kolay duyabileceğiniz yerlerdir. Erken aşamada ses sadece tam kırık direksiyonda ve sert gaz verildiğinde çıkar; arıza ilerledikçe daha hafif dönüşlerde de duyulmaya başlar.
İç Aks Kafası Sesleri Farklıdır
İç aks kafası arızası, dış aks kafasından farklı belirtiler verir. İç mafsal aşındığında genellikle şunlar görülür:
- Kalkışta ya da gaz verip kesme anlarında ön taraftan gelen tek bir "küt" sesi
- Belirli hızlarda, özellikle hızlanırken araçta hissedilen titreşim
- Düz yolda giderken direksiyonda ya da tabanda hissedilen hafif sarsıntı
Yani dönüşlerde ritmik tıkırtı duyuyorsanız dış aks kafası, düz yolda hızlanırken titreşim hissediyorsanız iç aks kafası öncelikli şüphelidir.
Diğer Arızalarla Karıştırılmaması İçin
Dönüşlerde ses yapan tek parça aks kafası değildir. Atölyede yanlış teşhisin önüne geçmek için şu ayrımları yaparız:
Amortisör takozu rulmanı
Araç dururken ya da çok yavaşken direksiyon çevrildiğinde gelen tek tık ya da gıcırtı genellikle takozdan gelir. Aks kafası sesi ise aracın hareket etmesini ve gaz verilmesini gerektirir.
Tekerlek rulmanı
Rulman sesi tıkırtı değil uğultudur. Hızla birlikte artar ve virajda yük bir tarafa bindiğinde şiddeti değişir. Ritmik tak tak sesi rulmandan çok aks kafasını işaret eder.
Fren sistemi
Fren tozu kalkanının diske sürtmesi ya da gevşek bir balata da dönüşlerde ses yapabilir. Bu sesler genellikle frenlemeyle değişir ve gaza bağlı değildir.
Lastik ve jant
Lastiğin çamurluk astarına ya da kaportaya sürtmesi, özellikle büyük ebatlı lastik takılmış araçlarda, tam kırık direksiyonda sürtme sesi yapabilir. Bu ses tıkırtıdan çok sürtme şeklindedir.
Körük: Aks Kafasının Can Simidi
Aks kafası arızalarının büyük çoğunluğu yırtık bir körükle başlar. Körük yırtıldığında mafsalın içindeki gres dönüş sırasında merkezkaç kuvvetiyle dışarı savrulur. İçeri ise su, kum ve toz girer. Gresi kaybolmuş ve içine kum dolmuş bir mafsal çok kısa sürede aşınır.
Bu yüzden periyodik bakımlarda aks körüklerinin kontrol edilmesi çok önemlidir. Körük yırtığı erken fark edildiğinde, mafsal henüz zarar görmemişse sadece körük ve gres değiştirilerek sorun çözülebilir. Bu, aks kafası değişimine göre çok daha ekonomik bir işlemdir. Jantın iç yüzeyinde ya da çevredeki parçalarda siyah gres sıçrantıları görmek, körüğün yırtıldığının en kolay fark edilen işaretidir.
Bir de şunu bilmekte fayda var: bazı Peugeot modellerinde sağ aks, şanzıman ile tekerlek arasındaki mesafe daha uzun olduğu için ortasında bir ara yatak bulunur. Bu yatağın rulmanı aşındığında da hızlanırken uğultu ya da titreşim oluşabilir. Dolayısıyla sağ taraftan gelen seslerde ara yatağın da kontrol edilmesi gerekir.
Değişim Seçenekleri
Aks kafasından ses geldiğinde karşınızda birkaç seçenek bulunur:
- Sadece dış aks kafası değişimi: En yaygın çözümdür. Aks mili ve iç mafsal sağlamsa sadece dış aks kafası, körüğü ve kelepçeleriyle birlikte değiştirilir.
- Komple aks değişimi: İç ve dış mafsalların ikisi de yıpranmışsa ya da aks milinde hasar varsa komple aks takmak hem işçilik hem güvenilirlik açısından daha mantıklı olabilir.
- Körük tamiri: Mafsal sağlam ve sadece körük yırtıksa, körük ve gres değişimi yeterlidir.
Değişim sırasında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. Aks kafasının diş sayısı, ABS halkası olup olmadığı ve göbek ölçüsü araca uygun olmalıdır; aynı modelde bile motor ve şanzıman seçeneğine göre farklı aks kafaları kullanılabilir. Yeni mafsala yalnızca paketle birlikte gelen özel gres konulmalı, körük kelepçeleri doğru aparatla sıkılmalıdır. Aks somunu ise üreticinin belirttiği tork değerinde sıkılmalıdır.
Aks kafası, körük seti ve komple aks seçeneklerini aracınızın motor ve şanzıman tipine göre Peugeot yedek parça mağazamızda bulabilirsiniz.
Sık karşılaştığım bir soru da şu: "Ses var ama araç gidiyor, ne zamana kadar böyle kullanabilirim?" Bunun kesin bir cevabı yok. Bazı araçlar bu sesle uzun süre gider, bazılarında ise mafsal beklenmedik bir anda dağılır. Mafsal tamamen dağıldığında tekerleğe güç iletimi kesilir ve araç olduğu yerde kalır. Bunun bir kavşağın ortasında ya da otoyol çıkışında olabileceğini düşünürseniz, sesi fark ettiğiniz andan itibaren değişimi planlamak en doğrusu.
Yüksek kilometreli araçlarda bir aks kafasında ses başladığında, diğer taraftaki aks kafasının ve iç mafsalların da durumunu kontrol ettirmenizi öneririm. Aynı yollarda, aynı yükle çalıştıkları için aşınmaları genellikle birbirine yakın seyreder.
Unutmayın, aks kafası değişiminde aks somununun yeniden kullanılması da sık yapılan bir hatadır; birçok Peugeot modelinde bu somun tek kullanımlıktır ve her sökümde yenilenmesi önerilir.
Kısaca
Direksiyon kırıkken gaz verdiğinizde gelen ritmik tıkırtı, dış aks kafasının yardım istediğini gösterir. Sesi duymaya başladığınızda körüğü ve mafsalı kontrol ettirin; erken yakalanırsa masraf da küçük kalır. Modelinize uygun aks parçaları için Peugeot 206 yedek parça ve Peugeot 301 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.