Peugeot Genleşme Kabı Kapağı Arızası Hararet Yapar mı?

Kısa cevap: Evet, yapabilir. Uzun cevap ise bu yazının konusu. Geçen yaz bir müşterimiz 301'iyle üç kez geldi. İlk seferinde termostat değiştirilmiş, ikincisinde radyatör, üçüncüsünde ise su pompası söz konusuydu ve her seferinde birkaç gün sonra sıcaklık yine yükseliyordu. Sonunda genleşme kabı kapağını test cihazına taktık; kapak, olması gereken basıncın çok altında açılıyordu. Yeni bir kapakla sorun tamamen çözüldü. O gün müşterimiz "Bu kadar küçük bir şey mi?" diye sordu. Evet, bazen o kadar küçük bir şey. Bu yazıda genleşme kabı kapağının ne iş yaptığını, nasıl arızalandığını ve hararetle ilişkisini anlatacağım.

Bir kapak neden bu kadar önemli?

Peugeot'ların soğutma sistemi basınçlı çalışır. Suyun kaynama noktası basınç arttıkça yükselir. Açık bir kapta yaklaşık yüz derecede kaynayan su, basınçlı bir sistemde daha yüksek sıcaklıklara kadar sıvı halde kalabilir. Bu sayede motor, yoğun yük altında bile suyun kaynamadan dolaşmasıyla güvenli şekilde soğutulur.

Bu basıncı ayarlayan parça genleşme kabı kapağıdır. Kapağın içinde iki valf bulunur:

• Basınç valfi: Sistem basıncı belirli bir değerin üzerine çıktığında açılır ve fazla basıncı tahliye eder. Böylece hortumlar, radyatör ve contalar aşırı basınçtan korunur.
• Vakum valfi: Motor soğuduğunda soğutma suyu büzülür ve sistemde vakum oluşur. Bu valf açılarak dışarıdan hava alır ve hortumların içe doğru çökmesini engeller.

Kapağın üzerinde genellikle açılma basıncını gösteren bir değer veya kod yazar. Bu değer motora ve sisteme göre belirlenmiştir.

Kapak nasıl arızalanır?

Kapak arızası iki şekilde ortaya çıkar ve iki durumda da sonuç sorunludur.

Basıncı tutamayan kapak

Kapaktaki conta sertleşir, çatlar veya yay zayıflarsa valf olması gerekenden daha düşük basınçta açılır. Sistem basıncı düşük kalınca suyun kaynama noktası da düşer. Motor yoğun yük altındayken, örneğin yazın yokuş çıkarken veya klimayla trafikte beklerken, su olması gerekenden daha erken kaynamaya başlar. Kaynayan su buhar kabarcıkları oluşturur, bu kabarcıklar ısı transferini bozar ve sıcaklık göstergesi yükselir. Aynı zamanda buhar kapaktan dışarı atıldığı için soğutma suyu eksilir. Bu da hararetin üzerine tuz biber eker.

Fazla basınç biriktiren kapak

Valf sıkışırsa veya tortu nedeniyle yapışırsa, kapak gereken basınçta açılmaz. Sistem basıncı normalin üzerine çıkar. Bu durumda hortumlar şişer, en zayıf noktadan kaçak başlar, radyatörün plastik hazneleri zorlanır. Uzun vadede hortum patlaması veya radyatör çatlaması gibi arızalar ortaya çıkar ve sonuçta yine hararet görülür.

Vakum valfi arızası

Vakum valfi açılmazsa motor soğuduğunda sistemde vakum oluşur ve hortumlar içe doğru çöker. Ertesi sabah üst veya alt hortumun yassılaştığını görürsünüz. Bu durumda sistem hava çekebilir, su dolaşımı bozulabilir.

Kapak arızasının belirtileri

• Sıcaklık göstergesinin yük altında normalden fazla yükselmesi
• Genleşme kabının kapak çevresinde kurumuş antifriz tortusu veya ıslaklık
• Soğutma suyunun görünür bir kaçak olmadan azalması
• Motor kapandıktan sonra genleşme kabında fokurdama sesi
• Hortumların sıcakken aşırı sert ve gergin olması veya soğukken içe çökmesi
• Radyatör veya hortumlarda tekrarlayan kaçaklar
• Kalorifer performansında dalgalanma

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına kapağın arızalı olduğunu kanıtlamaz. Aynı belirtiler termostat, su pompası, fan veya silindir kapak contası arızasında da görülebilir. Fark şu ki kapak, diğerlerine göre test edilmesi en kolay ve değiştirilmesi en ucuz parçadır. Bu yüzden soğutma sistemi arızasında kapağı listenin başına koymak mantıklıdır.

Kapak nasıl test edilir?

Gözle muayene ilk adımdır. Kapaktaki lastik contanın esnekliğine, çatlak olup olmadığına, yayın paslanıp paslanmadığına bakılır. Ancak kapak dışarıdan sağlam görünse bile valfi zayıflamış olabilir. Asıl test, kapak test adaptörü ile yapılır. Usta kapağı cihaza takar, yavaşça basınç uygular ve kapağın hangi değerde açıldığını, basıncı ne kadar süre tuttuğunu izler. Değer, kapağın üzerinde yazan değerle karşılaştırılır. Değer belirgin şekilde düşükse ya da kapak basıncı hiç tutmuyorsa değişim gerekir.

Aynı cihazla sistemin geneline basınç uygulanarak kaçak testi de yapılır. Böylece hem kapak hem de sistemin geri kalanı tek seferde kontrol edilmiş olur. Test cihazı olmayan bir ortamda, sürücünün yapabileceği en iyi şey kapağı ve kabın ağzını gözle incelemek, şüphe varsa da kapağı yenisiyle değiştirip sıcaklığın nasıl davrandığını gözlemlemektir.

Bazı Peugeot'larda dikkat edilmesi gereken detay

Peugeot modellerinin bir kısmında genleşme kabı kapağı ayrı bir parça olarak değil, kap ile uyumlu özel bir tasarım olarak gelir. Bazı modellerde kap ile kapak arasındaki diş yapısı veya bayonet bağlantı özeldir. Ayrıca genleşme kabının kendisi de zamanla sararır, sertleşir ve ağız kısmında deforme olabilir. Deforme olmuş bir ağıza takılan yeni kapak bile sızdırmazlığı sağlayamaz. Bu yüzden kapakla birlikte kabın ağız kısmını da kontrol etmek gerekir. Kap çatlamışsa veya ağzı bozulmuşsa kap ve kapağı birlikte değiştirmek en doğrusudur.

Doğru kapağı seçmek

Genleşme kabı kapağı seçerken en önemli kriter, açılma basıncının aracınızın sistemine uygun olmasıdır. Benzer görünen ama farklı basınç değerine sahip bir kapak, sistemi ya düşük ya da yüksek basınçta çalıştırır ve iki durum da sorun yaratır. Ucuz, kalitesi belirsiz kapaklarda yay ve conta kalitesi zayıf olabilir. Peugeot yedek parça tarafında şase numaranızla eşleşen kapağı tercih etmeniz bu riski ortadan kaldırır. Örnek verdiğim model için Peugeot 301 yedek parça, ticari araç kullanıcıları için de Peugeot Partner yedek parça kategorilerine bakabilirsiniz.

Kapak açarken güvenlik

Bu konuyu her fırsatta tekrar ediyorum, çünkü atölyeye yanık vakalarıyla gelen sürücüler hâlâ var. Motor sıcakken genleşme kabı kapağını kesinlikle açmayın. Sistem basınç altındadır ve kapağı açtığınız anda kaynar su ve buhar fışkırır. Motor tamamen soğuduktan sonra, kapağın üzerine kalın bir bez koyarak yavaşça, önce yarım tur çevirip basıncın çıkmasını bekleyerek açın. Kapağı kapatırken de tam oturduğundan emin olun; yarım kapatılmış bir kapak basınç tutmaz.

Sık yapılan hatalar

• Hararet sorununda kapağı hiç kontrol etmeden büyük parçaları değiştirmek.
• Kapağı sıcak motorda açmak ve sistemin havalanmasına neden olmak.
• Uyumsuz basınç değerindeki kapağı "aynı görünüyor" diye takmak.
• Kapak contasını yağlamak veya üzerine sızdırmazlık ürünü sürmek.
• Çatlak veya deforme olmuş genleşme kabını değiştirmeden sadece kapağı yenilemek.

Sık sorulan sorular

Kapak ne sıklıkla değiştirilmeli?

Belirli bir değişim periyodu servis kitapçığında yer almayabilir. Ancak soğutma suyu değişimlerinde ve soğutma sistemi onarımlarında kapağın test edilmesi ve gerekirse yenilenmesi iyi bir uygulamadır.

Kapak arızası silindir kapak contasını yakar mı?

Dolaylı olarak evet. Kapak arızası nedeniyle tekrarlayan hararetler, contanın zarar görmesine yol açabilir.

Kapağın açılma basıncı nerede yazar?

Genellikle kapağın üst yüzeyinde bir değer veya kod olarak yer alır. Okunamıyorsa şase numarasıyla doğru kapak tespit edilebilir.

Son söz

Genleşme kabı kapağı, soğutma sisteminin basınç bekçisidir. Basıncı tutamadığında su erken kaynar, fazla tuttuğunda hortumlar ve radyatör zorlanır; iki durumda da hararet kapıdadır. Soğutma sistemiyle ilgili bir sorununuz varsa, büyük masraflara girmeden önce bu küçük parçayı test ettirin. Bazen en ucuz parça, en pahalı arızanın anahtarıdır.