Peugeot Klima Kompresörü Kavrama Arızasının Belirtileri

Temmuz ortasında bir 308 sahibi, klimadan sadece sıcak hava geldiğini söyleyerek dükkâna girdi. "Gaz bitti herhalde, dolum yapalım" dedi. Klasik bir talep. Ama motoru çalıştırıp klimayı açtığımızda kompresörün önündeki kavrama plakasının hiç dönmediğini gördük. Kasnak dönüyordu, plaka duruyordu. Gaz basıncını ölçtüğümüzde sistemde yeterli gaz vardı. Sorun, kompresörün manyetik kavramasındaydı: Bobin zayıflamış, plaka ile kasnak arasındaki boşluk da yıllar içinde açılmıştı. Gaz dolumu yapılsaydı müşteri hem para harcayacak hem de yine sıcak havayla dönecekti. Bu yazıda klima kompresörünün kavrama sistemini, arızasının nasıl anlaşılacağını ve neler yapılabileceğini anlatıyorum.

Kompresör Kavraması Ne İş Yapar?

Klima kompresörü, soğutucu gazı sıkıştırarak sistemde dolaştıran ve soğutmanın kalbi sayılan parçadır. Kompresör, motorun yardımcı kayışından aldığı hareketle çalışır. Ancak klima her zaman açık olmadığı için kompresörün de her zaman çalışması gerekmez. İşte burada manyetik kavrama devreye girer.

Kavrama üç ana parçadan oluşur: kayışın sürekli döndürdüğü kasnak, kompresör miline bağlı baskı plakası ve kasnağın arkasında yer alan elektromanyetik bobin. Klimayı açtığınızda ve sistem koşulları uygun olduğunda bobine elektrik verilir, oluşan manyetik alan plakayı kasnağa çeker. Plaka ve kasnak birlikte dönmeye başlar ve kompresör çalışır. Klima kapandığında ya da sistem gerektiğinde bobinin elektriği kesilir, plaka kasnaktan ayrılır ve kompresör durur, kasnak ise boşta dönmeye devam eder.

Bazı yeni kuşak Peugeot'larda kavramasız, değişken kapasiteli kompresörler de kullanılmaktadır. Bu kompresörlerde kasnak sürekli mili döndürür, soğutma kapasitesi ise kompresör içindeki bir kontrol valfi ile ayarlanır. Bu yazıdaki kavrama arızaları, manyetik kavramalı kompresör kullanan araçlar için geçerlidir. Aracınızda hangisinin olduğunu bilmiyorsanız motor çalışırken klimayı açıp kapatarak kompresörün önündeki plakaya bakabilirsiniz; plaka klimayla birlikte durup kalkıyorsa kavramalı bir sistemdir.

Kavrama Arızasının Belirtileri

Kavrama arızaları bazen bir anda, bazen de yavaş yavaş ortaya çıkar. Dikkat etmeniz gereken başlıca belirtiler şunlardır:

• Klimadan sıcak ya da ılık hava gelmesi: Kavrama devreye girmiyorsa kompresör çalışmaz ve soğutma olmaz.
• Soğutmanın kesik kesik olması: Kavrama bir tutup bir bırakıyorsa hava bir soğuk bir ılık gelir.
• Klima açılınca tık sesi gelmemesi: Normalde klimayı açtığınızda motor bölmesinden net bir "tık" duyulur. Bu ses hiç yoksa kavrama çekmiyor olabilir.
• Sık ve düzensiz tıklama: Kavramanın çok sık devreye girip çıkması, düşük gaz seviyesi ya da basınç sensörü sorunu kadar kavrama boşluğunun açılmasıyla da ilgili olabilir.
• Kompresör bölgesinden gürültü: Kasnak rulmanı yıprandığında klima kapalıyken bile uğultu ya da hırıltı gelir. Klima açıldığında ses değişiyorsa kavrama yüzeyleri aşınmış olabilir.
• Yanık kokusu ve duman: Kavrama kayıyorsa sürtünme yüzeyleri ısınır, yanık balata kokusuna benzer bir koku oluşur.
• Kavrama plakasının sürekli dönmesi: Klima kapalıyken de plakanın dönmesi, kavramanın yapışık kaldığını gösterir.

Kavrama Neden Arızalanır?

Hava boşluğunun açılması

Plaka ile kasnak arasında fabrikada belirlenmiş küçük bir boşluk bulunur. Her devreye girişte yüzeyler bir miktar aşındıkça bu boşluk artar. Boşluk belirli bir değeri aştığında bobinin manyetik alanı plakayı çekmeye yetmez. Özellikle sıcak havalarda, bobin ısındıkça direnci de arttığından kavrama çekmemeye başlar. "Sabah soğutuyor, öğlen soğutmuyor" şikâyetinin altında çoğu zaman bu yatar. Boşluğun tam değeri kompresör modeline göre değişir; servis bilgilerinden veya üretici dokümanlarından kontrol edilmelidir.

Bobin arızası

Bobin sargıları aşırı ısınma, nem ya da titreşim nedeniyle zamanla kısa devre yapabilir veya kopabilir. Bobin direnci ölçülerek durumu tespit edilir.

Kasnak rulmanı

Kasnak, motorun çalıştığı her an döndüğü için rulmanı sürekli yük altındadır. Rulman bozulduğunda ses yapar, ilerlediğinde ise kasnak eksenden kaçar, kayış zarar görür ve bobine sürtebilir.

Elektrik besleme sorunları

Kavramaya giden besleme, klima rölesi, sigorta ve motor beyni ya da BSI üzerinden kontrol edilir. Basınç sensörü sistemde yeterli gaz olmadığını bildirirse, kompresörü korumak için kavramaya elektrik verilmez. Yani kavrama sağlam olduğu hâlde çalışmıyor olabilir. Bu yüzden her zaman önce besleme ve basınç durumu kontrol edilmelidir.

Kompresörün içten sıkışması

Kompresör yağsız kaldıysa ya da içinde mekanik bir hasar varsa kavrama devreye girdiği anda büyük bir yükle karşılaşır, kayabilir ve yanabilir. Bu durumda yalnızca kavramayı değiştirmek çözüm olmaz.

Teşhis Adımları

Atölyede kavrama arızası şüphesiyle gelen araçlarda genellikle şu sırayı izliyoruz:

• Motor çalışırken klimayı açıp kapatarak kavrama plakasının hareketini gözlemlemek
• Kavrama soketinde klima açıkken voltaj olup olmadığını ölçmek
• Bobin direncini ölçerek sargıların sağlam olup olmadığını kontrol etmek
• Sistem basınçlarını manometre ile ölçmek
• Kavrama hava boşluğunu sentil ile ölçmek
• Kasnağı elle çevirerek rulmanda boşluk veya sürtünme olup olmadığını kontrol etmek
• Teşhis cihazı ile klima ve motor beyni arıza kodlarını okumak

Voltaj geliyor, bobin sağlam ama plaka çekmiyorsa sorun büyük ihtimalle hava boşluğudur. Voltaj gelmiyorsa sorun kavramada değil, besleme devresinde ya da basınç sensöründedir.

Çözüm Seçenekleri: Kavrama mı, Kompresör mü?

Sadece kavrama ya da bobinden kaynaklanan arızalarda kompresörü komple değiştirmek gerekmeyebilir. Bazı Peugeot kompresörlerinde kavrama seti (plaka, kasnak, bobin) ayrı olarak değiştirilebilir. Hava boşluğu açılmışsa ve yüzeyler fazla aşınmamışsa, plaka arkasındaki ara pullardan bir kısmı alınarak boşluk yeniden ayarlanabilir. Bu, en ekonomik çözümdür ama her kompresör tipinde mümkün değildir.

Ancak kompresörün içinde de sorun varsa, yağ kaçağı mevcutsa ya da kompresör sıkışmışsa, komple kompresör değişimi daha mantıklıdır. Kompresör değişiminde sistemin temizlenmesi, kurutucu filtrenin yenilenmesi ve doğru tip ve miktarda yağ ile gaz doldurulması gerekir. Aksi hâlde yeni kompresör de kısa sürede arızalanabilir.

Doğru Parçayı Seçmek

Peugeot modellerinde motor tipine göre farklı kompresörler kullanılır. Aynı modelin benzinli ve dizel versiyonlarında, hatta aynı motorun farklı üretim yıllarında bile kompresör ve kavrama tipi değişebilir. Kasnak çapı ve kanal sayısı, bobin soketi, montaj delikleri ve kompresörün kavramalı mı yoksa değişken kapasiteli mi olduğu mutlaka kontrol edilmelidir. Kompresörün üzerindeki etiket ve aracın şasi numarası, doğru parçayı bulmanın en güvenilir yoludur.

Sitemizdeki Peugeot yedek parça ürünleri arasında klima kompresörleri ve ilgili parçalar modellere göre listelenmiştir. Hikâyemizdeki araç için Peugeot 308 yedek parça, bu arızayı sıkça gördüğümüz bir diğer model için ise Peugeot 207 yedek parça kategorilerine göz atabilirsiniz.

Kavramayı Uzun Ömürlü Kılmak İçin

Kavrama ve kompresör ömrünü uzatmak için kışın bile klimayı ayda birkaç kez kısa süreliğine çalıştırmanızı öneririm. Bu, sistemdeki yağın dolaşmasını ve contaların kurumamasını sağlar. Yardımcı kayışın gerginliğini ve durumunu periyodik bakımlarda kontrol ettirin. Klima gazı eksildiğinde sadece dolum yapmak yerine kaçağın sebebini buldurun; düşük gazla sık devreye girip çıkan kavrama daha çabuk aşınır. Kondenser önünün yaprak ve böcekle tıkanmaması da sistem basıncını, dolayısıyla kavramanın yükünü azaltır.

Son Olarak

Klimanız soğutmadığında ilk akla gelen gaz dolumu olur, ama sorun her zaman gazda değildir. Kompresörün önündeki o küçük plakanın dönüp dönmediğine bakmak, arızanın yerini bulmanın en hızlı yoludur. Kavrama arızasını erken teşhis etmek, hem gereksiz gaz dolumundan hem de ilerleyen dönemde kompresörün tamamen hasar görmesinden sizi korur. Doğru teşhis ve doğru parça ile Peugeot'nuzun klimasını en sıcak yaz gününde bile güvenle kullanabilirsiniz.