Peugeot Motorlarında V Kayışı ve Gergi Rulmanı Arızaları

Sabah ilk çalıştırmada kulakları tırmalayan o cıyaklama sesini çoğumuz biliriz. Bir Expert kullanan nakliyeci müşterimiz bu sesi aylarca duymuş, "ısınınca geçiyor" diye önemsememiş. Bir gün yükle giderken direksiyon birden ağırlaşmış, akü lambası yanmış ve birkaç dakika içinde hararet göstergesi yükselmeye başlamış. Kanallı kayış kopmuştu. Aslında kayışı koparan, aylardır ses veren gergi rulmanıydı. Bu yazıda o sesin neyi anlatmaya çalıştığından bahsetmek istiyorum.

V Kayışı Hangi Sistemleri Çalıştırır?

Halk arasında V kayışı denilen parça, modern araçlarda aslında kanallı (çok kanallı) yardımcı tahrik kayışıdır. Krank kasnağından aldığı hareketi motorun yardımcı ünitelerine aktarır. Peugeot motorlarında bu kayış, motor ve donanıma göre şu parçaları çalıştırabilir:

• Alternatör (şarj sistemi)
• Klima kompresörü
• Hidrolik direksiyon pompası (hidrolik direksiyonlu eski modellerde)
• Bazı motorlarda su pompası

Bu liste kayış koptuğunda neden birden fazla uyarının aynı anda geldiğini açıklıyor. Şarj durur, direksiyon ağırlaşabilir, su pompası kayışla çalışıyorsa hararet başlar.

Gergi Rulmanının Görevi

Kayışın kasnaklar üzerinde kaymadan çalışabilmesi için belirli bir gerginlikte tutulması gerekir. Eski motorlarda bu gerginlik elle ayarlanırken, günümüz Peugeot motorlarında yay yüklü otomatik gergiler kullanılır. Gergi, kayışın zamanla uzamasını telafi eder ve motorun ani yük değişimlerinde kayışı sabit tutar. Kayışın yolunu yönlendiren bir veya birkaç avara (yönlendirme) rulmanı da sistemde bulunabilir.

Arıza Belirtileri

Cıyaklama

Özellikle soğuk çalıştırmada, klima açıldığında veya direksiyon tam kırıldığında duyulan tiz ses. Kayış kasnak üzerinde kayıyor demektir. Nedeni sertleşmiş kayış, zayıflamış gergi yayı veya kasnak hizasızlığı olabilir.

Hırıltı ve uğultu

Sürekli bir hırıltı, genellikle gergi veya avara rulmanının aşındığını gösterir. Ses motor devriyle birlikte artar.

Kayışın titremesi

Motor rölantide çalışırken kayışın görünür şekilde dalgalanması, gerginin sönümleme yapamadığını gösterir. Gergi kolunun aşırı hareket etmesi de aynı sorunun işaretidir.

Kayışta görsel hasar

• Kanallarda çatlaklar ve parça kopmaları
• Kayış kenarlarında lif çıkması ve yıpranma
• Yüzeyde parlama ve sertleşme
• Kayış üzerinde yağ veya antifriz izleri

Arızanın Kök Nedenleri

Kayış sadece yaşlandığı için değil, çevresindeki parçalar nedeniyle de bozulur. Bu yüzden yalnızca kayışı değiştirmek çoğu zaman sorunu çözmez. Atölyede karşılaştığımız temel nedenler:

• Aşınmış gergi: Yay gücünü kaybettiğinde kayış kayar.
• Rulman boşluğu: Gergi veya avara rulmanı boşluk aldığında kayış hizası bozulur ve kayış kenarından aşınır.
• Kasnak hizasızlığı: Krank kasnağının kauçuğunun ayrılması veya alternatör kasnağının arızası.
• Yağ ve sıvı kaçakları: Krank ön keçesi, direksiyon pompası veya su pompasından gelen sıvılar kayış malzemesini bozar.
• Alternatörün serbest çalışan kasnağı: Arızalandığında kayışa titreşim ve şok yükler bindirir.

Kontrol Nasıl Yapılır?

Motor kapalıyken kayış çıkarılır ve gergi ile avara rulmanları elle çevrilerek kontrol edilir. Sağlam bir rulman pürüzsüz ve sessiz dönmelidir. Hışırtı, takılma veya boşluk varsa değişmelidir. Gergi kolunun yay kuvveti ve hareket serbestliği kontrol edilir. Kayış çıkarılmışken alternatör kasnağı ve krank kasnağı da incelenir.

Motor çalışırken cıyaklama sesinin kaynağını bulmak için kayışa çok az su püskürtmek bazı durumlarda yardımcı olur. Ses geçici olarak kesiliyorsa sorun kayışın kaymasıdır. Ancak bu test dikkatli ve kısa süreli yapılmalıdır.

Değişimde Önerdiğimiz Kapsam

• Kanallı V kayışı (doğru uzunluk ve kanal sayısıyla)
• Otomatik gergi veya gergi rulmanı
• Avara rulmanları
• Gerekiyorsa alternatör serbest kasnağı
• Kayışı bozan kaçakların giderilmesi

Değişim aralığı için kesin bir kilometre vermek doğru değildir; servis kitapçığındaki üretici tavsiyesine bakılmalı ve her periyodik bakımda kayışın görsel kontrolü yapılmalıdır. Triger kayışı değişiminde de V kayışı söküldüğü için aynı işçilikte yenilenmesi mantıklı bir tercihtir.

Doğru Parçayı Seçmek

Kayış uzunluğu ve kanal sayısı, aynı modelde bile klima varlığı, direksiyon tipi ve motor seçeneğine göre değişir. Yanlış uzunlukta bir kayış gerginin doğru çalışma aralığından çıkmasına neden olur. Güvenilir bir Peugeot yedek parça kaynağından şasi numarası ile sorgulama yaparak doğru seti bulabilirsiniz. Hikâyedeki ticari araç için Peugeot Expert yedek parça kategorisinde, yaygın binek modeller için de Peugeot 308 yedek parça kategorisinde kayış ve gergi setleri yer alıyor.

Son Söz

V kayışı ve gergi rulmanı ucuz parçalardır ama koptuklarında aracı yolda bırakabilir ve başka sistemlere zarar verebilir. O sabah cıyaklaması ya da sürekli hırıltı bir uyarıdır; ısınınca geçmesi sorunun çözüldüğü anlamına gelmez. Sesi duyduğunuzda kayışı ve gergiyi kontrol ettirin, sadece kayışı değil kayışı bozan nedeni de ortadan kaldırın.