Peugeot Ön Amortisör Takozu Arızası Nasıl Anlaşılır?

Bir Peugeot 207 sahibi, yaklaşık bir aydır aracın ön tarafından gelen sese takılmıştı. "Park yaparken direksiyonu çevirdiğimde ön sağdan bir tık geliyor, sanki bir yay boşalıyor gibi. Bir de kasislerde kaportanın içinden tok bir vuruntu var" diye anlattı. Daha önce iki ayrı yerde rotil ve rot başı değiştirilmiş ama ses geçmemiş. Kaputu açıp elimi amortisör kulesine koydum, yardımcıma direksiyonu sağa sola çevirmesini söyledim. Tık sesini avucumda hissettim. Sorun amortisör takozu ve rulmanındaydı. Bu parça ön takım seslerinin en çok gözden kaçan kaynağıdır ve çoğu zaman başka parçalar değiştirildikten sonra ancak bulunur. Gelin, takoz arızasını nasıl tanıyacağımızı birlikte inceleyelim.

Amortisör Takozu Nedir, Ne İşe Yarar?

Peugeot'nun binek modellerinin neredeyse tamamında ön süspansiyon McPherson tipidir. Bu sistemde amortisör ve helezon yay bir bütün halinde dikmeyi oluşturur ve dikmenin üst ucu kaportadaki amortisör kulesine bağlanır. İşte bu bağlantı noktasında bulunan kauçuk ve metal parçaya amortisör takozu, üst kısmında ya da içinde bulunan yatağa da takoz rulmanı denir.

Takozun iki ana görevi vardır. Birincisi, yoldan gelen titreşimleri ve darbeleri sönümleyerek kaportaya ve kabine ulaşmasını engellemek. İkincisi ise direksiyon çevrildiğinde tüm dikmenin, yani yay ve amortisörün, kendi ekseni etrafında rahatça dönmesini sağlamak. Bu dönme hareketini takozdaki rulman üstlenir. Yani takoz hem bir sönümleyici hem de bir yataktır.

Takoz Neden Arızalanır?

Takozun kauçuk kısmı her çukurda, her kasiste ve her virajda yük taşır. Rulmanı ise direksiyon her çevrildiğinde döner. Zamanla şu nedenlerle arıza ortaya çıkar:

• Kauçuğun yaşlanıp sertleşmesi, çatlaması ya da metal kısımdan ayrılması
• Rulmanın içine su ve toz girmesi, paslanıp tutukluk yapması
• Bozuk yollarda sürekli kullanım ve sert çukur darbeleri
• Bitmiş amortisörle uzun süre gidilmesi; sönümleme yapamayan amortisör tüm darbeyi takoza aktarır
• Amortisör değişiminde eski takozun yeniden kullanılması
• Montajda üst somunun yanlış sıkılması ya da rulmanın ters takılması

Takoz Arızasının Belirtileri

Direksiyon çevrilirken tıkırtı ya da gıcırtı

En tipik belirti budur. Araç dururken ya da çok yavaş giderken direksiyonu çevirdiğinizde ön taraftan tık, tıkırtı ya da yay boşalır gibi bir ses gelir. Bunun nedeni, rulman tutukluk yaptığı için yayın dönmek yerine gerilip bir anda boşalmasıdır. Bazen bu ses gıcırtı ya da inleme şeklinde de olabilir, özellikle soğuk ve nemli havalarda belirginleşir.

Çukur ve kasislerde tok vuruntu

Kauçuk kısım yorulduğunda ya da ayrıldığında, dikmenin üst ucu kulede boşluk yapar. Her çukurda bu boşluk kapanırken metal metale tok bir vuruntu duyulur. Bu ses kabinden, sanki kaportanın içinden geliyormuş gibi algılanır.

Direksiyonun ağırlaşması ya da kendine gelmemesi

Rulman sıkıştığında direksiyon dönerken direnç artar. Virajdan çıkarken direksiyonun kendi kendine düz konuma dönme eğilimi zayıflar. Direksiyon hafifçe "yaylanıyor" ya da çevrildikten sonra geri itiyormuş gibi hissedilebilir.

Ön düzen bozukluğu ve lastik aşınması

Takozdaki boşluk, tekerleğin kamber açısını etkileyebilir. Bu da ön lastiklerin iç ya da dış kenarlarının düzensiz aşınmasına yol açar. Ön düzen ayarı yapıldığı halde değerler kısa sürede bozuluyorsa takozlar da kontrol edilmelidir.

Kulede gözle görülen hasar

Bazı modellerde kaputu açtığınızda takozun üst kısmını görebilirsiniz. Kauçukta derin çatlaklar, ayrılma ya da dikmenin üst milinin merkezden kaymış olması açık bir arıza işaretidir.

Diğer Ön Takım Sesleriyle Nasıl Ayırt Edilir?

Ön takımdan gelen sesler birbirine çok benzer ve bu yüzden yanlış parça değişimi sık yaşanır. Atölyede kullandığımız birkaç pratik ayrım şöyle:

• Ses araç dururken, direksiyon çevrildiğinde geliyorsa takoz rulmanı ilk şüphelidir. Rotil ve rot başı genellikle araç dururken direksiyon çevrilince bu kadar belirgin ses yapmaz.
• Ses düz yolda, bozuk zeminde ve yavaş hızda tıkırtı şeklindeyse Z rot (viraj demiri bağlantı rotu) güçlü bir adaydır.
• Ses sadece virajda gaz verirken ritmik şekilde geliyorsa aks kafası akla gelir.
• Ses hızla artan bir uğultuysa rulman şüphelidir.
• Ses kasiste tok bir vuruntuysa takoz, amortisör ya da salıncak burcu arasında ayrım yapmak için araç kaldırılıp tek tek kontrol edilmelidir.

En güvenilir yöntem, aracın tekerlekleri yerdeyken amortisör kulesine elinizi ya da bir dinleme aleti koyup direksiyonu çevirtmektir. Ses ve titreşim doğrudan kuleden geliyorsa takoz kesinleşir.

Değişim Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Takoz değişimi, dikmenin araçtan sökülmesini ve yay sıkıştırma aparatıyla helezon yayın sıkıştırılmasını gerektirir. Bu iş, doğru aparat olmadan yapıldığında tehlikelidir; sıkıştırılmış bir yayın içinde ciddi bir enerji saklıdır. Bu yüzden takoz değişimini mutlaka uygun ekipmana sahip bir atölyede yaptırmanızı öneririm.

Değişimde dikkat ettiğimiz noktalar şunlar:

• Takoz ve rulman her zaman sağ ve sol birlikte değiştirilmeli, aksi halde iki taraf farklı davranır.
• Amortisör toz körüğü ve tampon lastikleri de kontrol edilmeli, yıpranmışsa yenilenmeli.
• Amortisörün kendisi de yorgunsa takozla birlikte değiştirilmesi işçilik açısından mantıklıdır, çünkü dikme zaten sökülmüştür.
• Rulmanın doğru yönde takıldığından ve yayın alt ve üst yuvalarına düzgün oturduğundan emin olunmalı.
• Üst somun, üreticinin belirttiği tork değerinde ve aracın tekerlekleri yere değerken ya da talimatta belirtilen konumda sıkılmalı.
• İşlem sonrası mutlaka ön düzen ayarı yapılmalı.

Parça Seçiminde Nelere Bakmalı?

Amortisör takozları aynı model içinde bile motor seçeneğine, süspansiyon tipine ve üretim yılına göre farklılık gösterebilir. Ağır dizel motorlu bir araçla hafif benzinli versiyonun takozları farklı sertlikte olabilir. Bazı modellerde rulman takozla birlikte tek parça gelir, bazılarında ayrı satılır. Yanlış takoz takıldığında ses tam geçmez ya da kısa sürede geri döner.

Sipariş verirken şasi numarasını paylaşmanız işi kolaylaştırır. Takoz, rulman, amortisör ve körük setlerini aracınıza uygun şekilde Peugeot yedek parça mağazamızda bulabilirsiniz. Kaliteli bir takoz, ucuz bir muadile göre hem daha sessiz çalışır hem de daha uzun süre dayanır.

Takozu İhmal Etmenin Bedeli

"Sadece ses yapıyor, idare eder" diyerek takoz değişimini erteleyen çok müşteri gördüm. Ancak bu parçanın arızası zamanla yalnızca sesle sınırlı kalmıyor. Rulmanı sıkışmış bir takoz, yayın her direksiyon hareketinde zorlanmasına yol açar; yay uçları yuvasında aşınır, bazen yay kırılmasına kadar giden süreçler başlar. Kauçuk kısmı tamamen ayrılmış bir takozda ise dikmenin üst mili kulede serbestçe hareket eder ve kulenin sacına zarar verebilir. Kule hasarı, takoz değişimiyle kıyaslanamayacak kadar maliyetli ve zahmetli bir kaporta onarımı gerektirir.

Ayrıca takozdaki boşluk, frenleme sırasında aracın burnunun öne doğru dalmasını artırır ve virajlarda direksiyonun tepkisini bulanıklaştırır. Özellikle yüksek hızda ani şerit değişimlerinde araç eskisi kadar kararlı hissettirmez. Yani bu parça, konfordan çok daha fazlasını, doğrudan sürüş güvenliğini etkiler.

Kendi gözlemim şu: düzenli olarak bozuk yollarda kullanılan araçlarda takozların durumu her periyodik bakımda, özellikle amortisör kontrolüyle birlikte gözden geçirilmeli. Erken fark edilen bir takoz arızası, zincirleme hasarların önüne geçer.

Toparlarsak

Direksiyonu çevirirken gelen tık sesi ya da çukurlarda kulenin içinden gelen tok vuruntu, çoğu zaman amortisör takozunun yorulduğunu gösterir. Bu sesleri görmezden gelmek, ön düzeni ve lastikleri de olumsuz etkiler. Doğru teşhis koyup takozları çift olarak yenilediğinizde ön takım ilk günkü sessizliğine kavuşur. Modelinize uygun parçalar için Peugeot 207 yedek parça ve Peugeot 208 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.