Peugeot Rot Başı Arızası Direksiyon Kontrolünü Nasıl Etkiler?

Uzun yola çıkmadan önce aracını kontrole getiren bir Peugeot 3008 sahibi, "Bir sorun yok aslında, sadece otoyolda direksiyonu sürekli düzeltmem gerekiyor, araç şeritte biraz dans ediyor" dedi. Aracı lifte aldığımızda sol ön rot başında elle hissedilebilen bir boşluk vardı; körüğü de yırtılmış, içi kuru ve paslıydı. Sahibi bu "biraz dans etmeyi" aylardır normal sanıyormuş. Rot başı, direksiyon simidinden tekerleğe giden hareket zincirinin son halkasıdır ve bu halkadaki en küçük boşluk bile direksiyon hâkimiyetinizi doğrudan etkiler. Bu yazıda rot başı arızasının direksiyon kontrolüne etkilerini detaylı şekilde anlatacağım.

Rot Başı Direksiyon Sisteminde Nerede Durur?

Direksiyon simidini çevirdiğinizde hareket, direksiyon mili aracılığıyla direksiyon kutusuna iletilir. Peugeot'nun binek araçlarında genellikle kremayer tipi direksiyon kutusu kullanılır; yani dönme hareketi kutunun içinde sağa sola giden bir kremayer çubuğunun doğrusal hareketine dönüşür. Kremayerin iki ucundan çıkan rot milleri, en uçta rot başları ile aks taşıyıcısındaki direksiyon koluna bağlanır.

Rot başı, içinde küresel bir mafsal bulunan küçük ama hayati bir parçadır. Hem direksiyonun sağa sola itme çekme hareketini tekerleğe iletir hem de süspansiyon yukarı aşağı çalışırken bu bağlantının esnek kalmasını sağlar. Ayrıca rot başı ile rot mili arasındaki dişli bağlantı, ön düzende toe ayarının yapıldığı noktadır. Yani tekerleklerin ileriye doğru ne kadar paralel baktığını rot başının konumu belirler.

Rot Başı Neden Boşluk Yapar?

Rot başının içindeki küresel mafsal, gresle yağlanır ve bir kauçuk körükle korunur. Körük sağlam olduğu sürece mafsal uzun yıllar sorunsuz çalışabilir. Arıza genellikle şu nedenlerle başlar:

• Körüğün yaşlanıp çatlaması ya da yırtılması, içeri su ve toz girmesi
• Gresin kuruması ve mafsalın kuru çalışarak aşınması
• Kaldırıma sert çarpma, derin çukurlara hızlı girme gibi darbeler
• Sürekli bozuk yolda kullanım
• Kalitesiz ya da sertliği uygun olmayan malzemeden üretilmiş muadil parçalar
• Direksiyonun araç dururken sık ve zorlanarak sonuna kadar çevrilmesi

Direksiyon Kontrolüne Etkileri

Rot başındaki boşluk ilk başta çok küçüktür, ama direksiyon sistemi bu boşluğu büyüterek hissettirir. Tekerlekteki milimetrik bir oynama, yüksek hızda aracın yönünde gözle görülür bir değişime dönüşür.

Direksiyonda ölü bölge

Sağlıklı bir direksiyonda simidi milimetrik çevirdiğinizde araç tepki verir. Rot başında boşluk varsa simidi bir miktar çevirdiğiniz halde araç tepki vermez; bu "ölü bölge" boşluk büyüdükçe genişler. Sürücü farkında olmadan sürekli küçük düzeltmeler yapmak zorunda kalır.

Aracın şeritte kayması

Otoyolda, rüzgârlı havada ya da yol tümseklerinde araç kendi kendine sağa sola kayıyormuş gibi davranır. Boşluk nedeniyle tekerleğin toe açısı sürekli değiştiği için araç sabit bir çizgide gitmekte zorlanır. Uzun yolda bu durum ciddi yorgunluğa yol açar.

Frenleme ve virajda istikrarsızlık

Fren yaparken iki taraftaki rot başlarından biri daha fazla boşluk yapıyorsa tekerlekler farklı açılara döner ve araç bir tarafa çekebilir. Virajda ise direksiyonun tepkisi gecikir, araç beklenenden daha geniş ya da daha dar bir çizgi izleyebilir.

Titreşim ve tıkırtı

Bozuk yolda direksiyon simidinde hissedilen titreşim ve ön taraftan gelen tıkırtı, özellikle düşük hızda direksiyon sağa sola çevrilirken belirginleşebilir. Boşluk ilerlediğinde yüksek hızda da direksiyon titremeye başlayabilir.

En kötü senaryo

Çok ileri aşamada mafsal tamamen dağılabilir ve rot başı yuvasından çıkabilir. Bu durumda o tekerlek direksiyon kontrolünden kopar. Nadir görülen bir durumdur ama sonuçları son derece ciddidir; bu yüzden boşluk fark edildiği anda değişim yapılmalıdır.

Lastiklerde Görülen İzler

Lastikçilerin çoğu, ön lastiklere bakar bakmaz ön takımda bir sorun olduğunu söyleyebilir. Çünkü lastik, ön takımdaki her boşluğun kaydını tutan bir defter gibidir. Bu yüzden lastik değişimi sırasında eski lastiklerin aşınma şeklini mutlaka inceletin.

Rot başı boşluğu doğrudan toe açısını etkilediği için lastiklerde de belirgin izler bırakır. En tipik desen, lastiğin iç ya da dış kenarında, elinizi gezdirdiğinizde bir yönde kaygan diğer yönde pürüzlü hissedilen testere dişi aşınmadır. Ön düzen ayarı yapıldıktan kısa süre sonra değerlerin bozulması da rot başı boşluğunun tipik işaretlerindendir. Boşluklu bir rot başıyla yapılan ön düzen ayarı kalıcı olmaz, çünkü araç hareket ettiği anda açılar yeniden değişir.

Atölyede Rot Başı Kontrolü

Rot başı kontrolü için araç kaldırılır ve tekerlek saat 3 ile saat 9 konumlarından tutularak sağa sola zorlanır. Bu sırada tekerlekte boşluk hissediliyorsa rot başı, iç rot ya da direksiyon kutusundan biri şüphelidir. Bir yardımcı tekerleği zorlarken rot başının üzerine el konulduğunda boşluk doğrudan hissedilebilir.

Ayrıca rot başı körüğü gözle incelenir. Çatlak, yırtık ya da gresin dışarı sızmış olması, mafsalın yakında boşluk yapacağının işaretidir. Körük hasarlı ama henüz boşluk yoksa bile rot başını değiştirmek, ileride doğacak sorunları önler. Tekerlek yerdeyken direksiyonu küçük hareketlerle sağa sola çevirerek rot başının bağlantı noktasında gecikme olup olmadığını gözlemlemek de etkili bir yöntemdir.

Değişim ve Sonrasında Yapılması Gerekenler

Rot başı değişimi, doğru yapıldığında görece hızlı bir iştir ama bazı adımlar kesinlikle atlanmamalıdır:

• Eski rot başı sökülmeden önce rot mili üzerindeki konumu işaretlenmeli ya da diş sayısı not edilmeli; böylece yeni parça yaklaşık aynı konuma takılır.
• Konik bağlantı uygun bir rot başı sökme aparatıyla ayrılmalı, çekiçle direksiyon koluna vurmaktan kaçınılmalıdır.
• Kontra somunu ve rot başı somunu üreticinin belirttiği tork değerinde sıkılmalı, kilitli somunlar tekrar kullanılmamalıdır.
• Rot başı değişiminden sonra ön düzen ayarı mutlaka yapılmalıdır; işaretleme ne kadar dikkatli yapılsa da toe değeri değişir.
• Sağ ve sol rot başlarının durumu birlikte değerlendirilmeli, biri boşalmışsa diğerinin de kontrol edilmesi gerekir.

Ön düzen ayarı yapılmadan bırakılan bir araçta direksiyon simidi yamuk durabilir, araç bir tarafa çekebilir ve yeni lastikler kısa sürede aşınabilir. Rot başı değişimi ile ön düzen ayarını tek bir iş olarak düşünmek gerekir.

Rot başı, iç rot ve rot körüğü gibi direksiyon parçalarını aracınıza uygun şekilde Peugeot yedek parça mağazamızdan seçebilirsiniz. Aynı modelde bile sağ ve sol rot başları farklı olabildiği için sipariş sırasında taraf bilgisine dikkat edin.

Bir konuya daha değinmek istiyorum: rot başı boşluğu çoğu zaman tek başına ortaya çıkmaz. Direksiyon kutusundaki rot milinin iç mafsalı, yani halk arasında "iç rot" denen parça da zamanla boşluk yapabilir. Dış rot başı değiştirildiği halde direksiyonda gevşeklik devam ediyorsa iç rotlar ve körükleri de kontrol edilmelidir. Körüğü yırtılmış bir iç rotta su ve toz direksiyon kutusuna kadar ilerleyebilir; bu da çok daha maliyetli bir onarım anlamına gelir.

Kapanış

Direksiyonunuzda gevşeklik, aracınızda şeritte kayma ya da lastiklerinizde düzensiz aşınma fark ediyorsanız rot başlarını kontrol ettirmeyi ertelemeyin. Rot başı, ucuz bir parça olmasına rağmen direksiyon güvenliğinizin anahtarıdır. Her periyodik bakımda ve lastik değişiminde rot başlarına kısa bir göz attırmak, bu arızayı erken aşamada yakalamanın en kolay yoludur. Modelinize uygun parçalar için Peugeot 3008 yedek parça ve Peugeot 206 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.