Peugeot Tekerlek Rulmanı Arızası Nasıl Tespit Edilir?

"Usta, araç sanki uçak gibi uğulduyor. Lastikleri yeni aldım, lastikçi lastikte sorun yok dedi." Bir Peugeot 508 sahibi bu cümleyle dükkâna girdiğinde, uğultunun hız arttıkça yükseldiğini ve otoyolda 90'ın üzerinde iyice belirginleştiğini de ekledi. Kısa bir deneme sürüşünde sol virajlarda sesin azaldığını, sağ virajlarda arttığını fark ettik. Bu, sol ön rulmanı işaret ediyordu. Aracı kaldırıp tekerleği elle çevirdiğimizde hafif bir pürüzlülük, tekerleği salladığımızda da çok az bir boşluk vardı. Rulman arızası, ses olarak lastik sesine çok benzediği için en sık yanlış teşhis edilen arızalardan biridir. Bu yazıda bir rulmanın arızalı olduğunu nasıl anlayacağınızı adım adım anlatmak istiyorum.

Tekerlek Rulmanı Ne İş Yapar?

Tekerlek rulmanı, tekerleğin aks taşıyıcısı ya da arka aks üzerinde sürtünmesiz ve düzgün şekilde dönmesini sağlayan yataktır. Aracın tüm ağırlığını taşır, virajlarda yanal kuvvetleri, frenlemede de ileri geri yükleri karşılar. Peugeot'nun güncel modellerinin çoğunda rulmanlar sızdırmaz, ömür boyu gresli ve bakım gerektirmeyen yapıdadır. Bazı modellerde rulman ayrı olarak preslenen bir parça, bazılarında ise göbekle birlikte tek parça bir ünite halindedir. Arka tarafta özellikle bazı eski modellerde rulman, fren kampanasının içine entegre şekilde de bulunabilir.

Rulmanın içinde, iç ve dış bilezikler arasında yuvarlanan bilyeler ya da makaralar bulunur. Bu yuvarlanan elemanlar ve yüzeyler aşındığında, gres kaybolduğunda ya da içeri su girdiğinde rulman ses yapmaya başlar.

Rulmanı Arızalandıran Nedenler

Rulmanlar uzun ömürlü parçalardır ama aşağıdaki nedenler ömürlerini ciddi şekilde kısaltabilir:

• Derin çukurlara hızla girme ve kaldırıma sert çarpma gibi darbeler
• Sızdırmazlık contasının hasar görmesi ve içeri su, toz girmesi
• Su birikintilerinden yüksek hızla geçme, özellikle sıcak rulmanın aniden soğuması
• Yanlış montaj; çekiçle çakılan ya da yanlış bilezikten preslenen rulmanlar
• Aks somununun yanlış torkla sıkılması
• Aracın sürekli aşırı yüklü kullanılması
• Kalitesiz, toleransları uygun olmayan muadil rulmanlar

Rulman Arızasının Belirtileri

Hızla artan uğultu

En tipik belirtidir. Düşük hızda hissedilmeyen ya da çok hafif olan bir uğultu, araç hızlandıkça yükselir. Ses genellikle "vuuuu" ya da "hımmm" şeklinde, sürekli ve monotondur. Bazı sürücüler bunu kötü bir yolda gidiyormuş hissi olarak tarif eder.

Virajda sesin değişmesi

Araç virajdayken yük virajın dış tarafındaki tekerleklere biner. Arızalı rulman yük aldığında daha fazla ses yapar, yükü azaldığında sesi de azalır. Bu yüzden sağa dönerken ses artıyorsa sol taraftaki rulman, sola dönerken artıyorsa sağ taraftaki rulman şüphelidir.

Hırıltı ve öğütme sesi

İleri aşamada uğultu, metal metale sürtünme hissi veren bir hırıltıya ya da öğütme sesine dönüşebilir. Bu aşamada rulmanın içindeki parçalar ciddi şekilde hasar görmüştür.

Direksiyonda ve tabanda titreşim

Boşluk yapan bir ön rulman direksiyon simidinde hafif bir titreşime, arka rulman ise koltuk ve tabanda hissedilen bir titreşime yol açabilir.

Tekerlekte boşluk

Rulman ileri derecede aşındığında tekerlekte hissedilir bir boşluk oluşur. Bu boşluk frenleme sırasında aracın bir tarafa çekmesine ve pedalda tuhaf bir hisse neden olabilir.

Lastik Sesiyle Nasıl Ayırt Edilir?

Rulman sesini lastik sesinden ayırmak deneyim ister, ama birkaç pratik ipucu işinizi kolaylaştırır:

• Lastik sesi yol yüzeyine göre çok değişir; pürüzlü asfaltta artar, pürüzsüz asfaltta azalır. Rulman sesi yol yüzeyinden daha bağımsızdır.
• Lastik sesi genellikle virajda belirgin şekilde değişmez. Rulman sesi ise yük aktarımıyla birlikte açıkça artar veya azalır.
• Düzensiz aşınmış lastikler, özellikle testere dişi aşınması olanlar, rulmana çok benzeyen bir uğultu yapar. Lastik yüzeyini elinizle kontrol etmek ilk adım olmalıdır.
• Ön ve arka lastiklerin yerleri değiştirildiğinde ses de yer değiştiriyorsa sorun lastiktedir. Ses aynı yerden gelmeye devam ediyorsa rulman şüphesi güçlenir.
• Gazdan ayağınızı çekip boşta ilerlerken sesin değişmemesi, sesin motor ya da şanzımandan değil tekerlek tarafından geldiğini gösterir.

Atölyede Rulman Teşhisi

Teşhisin ilk adımı, sesi tarif edilen koşullarda duymak için yapılan deneme sürüşüdür. Ardından araç kaldırılır ve her tekerlek için şu kontroller yapılır:

• Tekerlek saat 12 ve saat 6 konumlarından tutulup içeri dışarı sallanır. Rulmanda boşluk varsa hissedilir. Saat 3 ve 9 konumunda hissedilen boşluk ise daha çok rot başı ve direksiyon tarafını işaret eder.
• Tekerlek elle çevrilir. Sağlam rulman pürüzsüz ve sessiz döner. Arızalı rulmanda pürüzlülük, tırtıklı bir his ya da hafif bir hırıltı fark edilir.
• Ön tekerleklerde, tekerlek çevrilirken amortisör yayına elinizi koyduğunuzda rulmanın titreşimini hissedebilirsiniz.
• Gerekirse elektronik dinleme cihazları ile her tekerleğe mikrofon bağlanarak deneme sürüşü yapılır ve sesin hangi tekerlekten geldiği kesinleştirilir.

Değişimde Dikkat Edilecekler

Rulman değişimi, doğru aparatlarla yapılmadığında yeni rulmanın da kısa sürede bozulmasına yol açabilir. Bu yüzden şu noktalara özen göstermek gerekir:

• Preslenen tip rulmanlarda, rulman yalnızca dış bileziğinden preslenmeli; iç bilezik ya da bilyeler üzerinden kuvvet uygulanmamalıdır.
• ABS manyetik halkası olan rulmanlarda halkanın doğru tarafa, yani sensöre bakacak şekilde takılması şarttır.
• Aks somunu üreticinin belirttiği tork değerinde sıkılmalı ve tek kullanımlık somunlar yenilenmelidir.
• Göbek yüzeyi ve rulman yuvası temiz ve hasarsız olmalıdır.
• Rulman değişimi sonrası ABS sisteminin düzgün çalıştığı kontrol edilmelidir.

Rulmanların sağ ve sol taraf olarak birlikte değiştirilmesi zorunlu değildir, ancak yüksek kilometreli araçlarda bir taraf arızalandığında diğer tarafın da yakında aynı sonuca ulaşması olasıdır. Bunu ustanızla birlikte değerlendirmenizi öneririm.

Tekerlek rulmanı ve göbek ünitelerini aracınızın şasi numarasına uygun şekilde Peugeot yedek parça mağazamızdan temin edebilirsiniz. Aynı modelde bile ABS'li ve ABS'siz versiyonlarda, farklı jant ve disk ölçülerinde farklı rulmanlar kullanılabildiğini unutmayın.

Rulman ve ABS ilişkisi

Peugeot'nun birçok modelinde tekerlek rulmanının bir tarafında ABS sensörünün okuduğu manyetik bir halka bulunur. Bu yüzden rulman değişimi yapıldıktan sonra ABS ya da ESP lambası yanıyorsa, ilk akla gelmesi gereken şey rulmanın ters takılmış olması ya da manyetik halkanın montaj sırasında zarar görmüş olmasıdır. Ayrıca aşırı boşluk yapan eski bir rulman da sensör ile halka arasındaki mesafeyi değiştirerek aralıklı ABS uyarılarına yol açabilir. Rulman sesine eşlik eden ABS lambası, arızanın yerini doğrulayan önemli bir ipucudur.

Rulman arızasını ertelemenin bir bedeli de lastik ve fren tarafında ortaya çıkar. Boşluk yapan bir rulman diskin hafifçe salınmasına neden olur; bu da balatayı geri iterek frene ilk basışta pedalın daha derine inmesine ve fren diskinde düzensiz aşınmaya yol açabilir. Yani tek bir rulman, zamanla fren sisteminin performansını da etkileyebilir.

Uzun yola çıkmadan önce aracınızda belirgin bir uğultu varsa, yolculuğu ertelemenizi ve aracı kontrol ettirmenizi öneririm. Yüksek hızda saatlerce yük altında çalışan arızalı bir rulman, şehir içinde haftalarca dayanabilecekken birkaç saat içinde tamamen kilitlenebilir.

Son Söz

Aracınızdaki uğultu hızla artıyor ve virajlarda değişiyorsa, lastik değiştirmeden önce rulmanları kontrol ettirin. Doğru teşhis, hem gereksiz lastik masrafından hem de yolda kalma riskinden korur. Modelinize uygun parçalar için Peugeot 508 yedek parça ve Peugeot 308 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.