Peugeot Z Rot Değişimi Gerektiren Sesler Nelerdir?

Ustaların en sevdiği arızalardan biri Z rot arızasıdır desem abartmış olmam. Çünkü müşteri genellikle büyük bir masraf korkusuyla gelir, "ön takım komple gitmiş galiba" der; biz de çoğu zaman küçük, görece ucuz bir parçayı değiştirerek sesi tamamen yok ederiz. Geçen hafta bir Peugeot 2008 sahibi, Arnavut kaldırımlı sokağına girerken ön sağdan gelen "tak tak tak" sesinden bıkmış halde geldi. Aracı kaldırıp Z rotu elimle tuttuğumda alt mafsalda belirgin bir boşluk vardı. Yarım saat sonra araç sessizdi. Ama her ses Z rot değildir ve her Z rot da aynı sesi yapmaz. Bu yazıda bu parçanın hangi seslerle kendini belli ettiğini anlatacağım.

Z Rot Nedir, Neden Önemlidir?

Z rot, teknik adıyla viraj demiri bağlantı çubuğu ya da stabilizatör bağlantı rotu, viraj demirini amortisöre veya salıncağa bağlayan kısa bir çubuktur. Bazı eski modellerde şekli Z harfine benzediği için bu isimle anılır; bugün düz çubuk şeklinde olanlara da alışkanlıkla Z rot denir. İki ucunda küçük rotiller ya da kauçuk burçlar bulunur.

Viraj demiri, araç virajda yattığında bir taraftaki yükü diğer tarafa aktararak gövdenin aşırı yatmasını engeller. Bu yük aktarımını sağlayan bağlantı ise Z rottur. Yani Z rot sağlam olmazsa viraj demiri işini yapamaz, araç virajlarda daha fazla yatar ve yol tutuşu zayıflar.

Peugeot'nun binek araçlarının çoğunda ön tarafta, amortisör gövdesine bağlı Z rotlar kullanılır. Bazı modellerde arka aksta da viraj demiri ve buna bağlı rotlar bulunabilir. Yapı modelden modele değişse de arıza belirtileri genellikle benzerdir.

Z Rotu Gösteren Tipik Sesler

Z rot arızasının en belirgin ve neredeyse tek belirtisi sestir. Ancak bu sesin karakterini doğru tanımak, gereksiz parça değişimini önler.

Bozuk yolda, düşük hızda takırtı

En klasik Z rot sesi budur. Parke taşı, Arnavut kaldırımı, bozuk asfalt ya da toprak yolda düşük hızla giderken ön taraftan gelen hızlı, kuru ve metalik bir "tak tak tak" sesi. Ses genellikle bir taraftan gelir ve yol bozukluğu arttıkça şiddetlenir. Düzgün asfaltta ise çoğu zaman tamamen kaybolur.

Tek tekerleğin çukura girdiği anlarda vuruntu

Viraj demiri, iki tekerlek farklı hareket ettiğinde devreye girer. Bu yüzden tek bir tekerlek çukura girdiğinde ya da kaldırıma yarım çıkarken Z rottaki boşluk daha belirgin hissedilir. Kasise iki tekerlekle düz girildiğinde ses az olabilirken, kasise çapraz girildiğinde ses artıyorsa Z rot güçlü bir adaydır.

Virajlarda ve şerit değiştirirken tıkırtı

Araç virajda yana yattığında Z rot yük alır. Mafsalı boşalmış bir rot, yük yön değiştirdiği anda, örneğin bir virajdan çıkıp diğerine girerken ya da ani şerit değiştirmede, tek bir tık sesi verebilir.

Hafif tıkırtıdan sürekli takırtıya geçiş

Z rot arızası genellikle yavaş ilerler. Başta sadece belirli bir kasiste duyulan hafif bir tık, zamanla neredeyse her bozuk zeminde duyulan sürekli bir takırtıya dönüşür. Mafsal tamamen boşaldığında sürüş sırasında bile ön taraftan gevşeklik hissi gelebilir.

Z Rot Sesiyle Karıştırılan Diğer Sesler

Ön takımda ses yapabilen parça çok fazla. Yanlış teşhis hem para hem zaman kaybettirir. En sık karıştırılan durumları şöyle özetleyebilirim:

• Amortisör takozu: Araç dururken ya da çok yavaş giderken direksiyon çevrildiğinde gelen tık sesi genellikle takozdan gelir. Z rot direksiyon çevrilince değil, yol bozukluğunda ses yapar.
• Viraj demiri lastikleri: Viraj demirinin gövdeye bağlandığı burçlar aşındığında daha tok, daha boğuk bir vuruntu ve bazen gıcırtı oluşur. Z rot sesi ise daha kuru ve metaliktir.
• Rotil: Rotil boşluğu genellikle frenlemede ya da büyük çukurlarda daha ağır bir vuruntu yapar, ayrıca direksiyon hissinde bozulma eşlik edebilir.
• Salıncak burçları: Kalkışta ve frende tok bir hareket hissi ile kendini belli eder, tıkırtıdan çok "küt" sesine benzer.
• Egzoz ya da ısı kalkanı: Gevşemiş bir egzoz askısı ya da ısı kalkanı da bozuk yolda takırtı yapabilir. Ses aracın ortasından geliyorsa önce buna bakmak gerekir.

Atölyede Z Rot Teşhisi

Z rot teşhisi görece kolaydır. Araç kaldırıldığında rotun her iki ucundaki mafsal, el ya da bir levye ile yukarı aşağı ve yanlara zorlanır. Sağlam bir mafsal neredeyse hiç boşluk vermez. Boşluk hissediliyor, tık sesi geliyorsa ya da mafsal körüğü yırtılmış ve içindeki gres akmışsa rot değişmelidir.

Bazen boşluk elle hissedilemeyecek kadar azdır ama yükte ortaya çıkar. Bu durumda araç tekerlekleri yerdeyken bir yardımcı aracı yanlardan sallarken rotun mafsalları gözlemlenir ya da dinleme aleti kullanılır. Mafsal körüğündeki yırtık, arızanın habercisi olarak da değerlendirilmelidir; içine su ve toz giren mafsal kısa sürede boşluk yapar.

Değişim Sırasında Dikkat Edilecekler

Z rot değişimi, ön takım işleri arasında en basitlerinden biridir ama yine de bazı püf noktaları vardır:

• Rot somunları sökülürken mafsal mili kendi etrafında dönebilir. Bu durumda milin ucundaki alyan ya da torx yuvası kullanılarak mil sabitlenmelidir; aksi halde somun açılmaz ya da mafsal zarar görür.
• Somunlar paslıysa sökmeden önce pas sökücü uygulanmalı, gerekirse sabırla çalışılmalı.
• Montajda viraj demirinin gerilim altında kalmaması için araç mümkünse her iki tekerleği aynı seviyede iken sıkma işlemi yapılmalıdır. Aksi halde yeni rot ilk günden ön yüklü çalışır ve ömrü kısalır.
• Somunlar üreticinin belirttiği tork değerinde sıkılmalı; çoğu Z rot somunu kilitlemeli tiptir ve tekrar kullanılmaması önerilir.
• Sağ ve sol rot aynı anda değiştirilmeli; biri boşalmışsa diğeri de genellikle yoldadır.

Z rot değişimi tek başına ön düzen ayarı gerektirmez, çünkü tekerlek açılarını doğrudan etkilemez. Ancak aynı işlemde rot başı, salıncak ya da amortisör gibi parçalar da değiştirilmişse ön düzen mutlaka yapılmalıdır.

Parça Seçimi ve Kalite

Z rotlar modelden modele uzunluk, bağlantı tipi ve mafsal ölçüsü bakımından farklılık gösterir. Aynı model içinde bile ön ve arka, sağ ve sol rotlar farklı olabilir. Ucuz ve kalitesiz rotlarda mafsal birkaç ay içinde boşalabilir, bu yüzden bilinen üreticilerin ürünlerini tercih etmenizi öneririm. Mafsal körüğünün kalitesi de ömrü doğrudan etkiler. Bazı muadil rotlarda mafsal gövdesi daha ince malzemeden üretildiği için, özellikle bozuk yolların çok olduğu bölgelerde kısa sürede ses yeniden başlayabiliyor.

Aracınıza uygun Z rotu şasi numaranızla birlikte Peugeot yedek parça mağazamızdan seçebilirsiniz. Ön takım işlerinde doğru parça, işin yarısıdır. Değişim sonrasında aynı yolda kısa bir deneme sürüşü yapıp sesin tamamen kaybolduğundan emin olun; ses devam ediyorsa sorun büyük ihtimalle başka bir ön takım parçasındadır ve onun da ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Son Not

Bozuk yolda ön taraftan gelen kuru ve hızlı takırtı, çoğu zaman Z rotun değişim zamanının geldiğini gösterir. İyi haber şu ki bu, ön takım arızaları içinde en ekonomik ve en hızlı çözülen sorunlardan biridir. Kötü haber ise ihmal edildiğinde viraj demiri burçlarını ve yol tutuşunu da etkileyebilmesidir. Modelinize uygun parçalar için Peugeot 2008 yedek parça ve Peugeot 301 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.