Opel 1.4 Turbo Motorlarda Turbo Arızasının Erken Belirtileri

Turbo arızasıyla gelen müşterilerin çoğu aynı cümleyi kurar: "Usta, birden gitti." Oysa sohbet biraz derinleşince hikâye değişir. Birkaç aydır hızlanırken hafif bir ıslık sesi varmış, yağ seviyesi iki bakım arasında biraz düşüyormuş, soğuk sabahlarda egzozdan bir anlık mavimsi duman geliyormuş. Yani turbo aslında "birden" gitmemiş, uzun süredir haber veriyormuş. Opel'in 1.4 Turbo benzinli motoru Astra J, Astra K, Corsa D ve Corsa E'nin bazı versiyonları, Mokka, Meriva B ve Zafira Tourer gibi pek çok modelde kullanıldı. Bu yazıda bu motorda turbonun verdiği erken sinyalleri, bunları nasıl doğru okuyacağınızı ve turbo ömrünü nasıl uzatabileceğinizi anlatacağım.

Turbo bu motorda nasıl çalışır, neden hassastır?

Turbo, egzoz gazının döndürdüğü bir türbin ile aynı mil üzerindeki kompresör çarkından oluşur. Mil dakikada çok yüksek devirlerde döner ve motor yağıyla hem yağlanır hem de soğutulur. Türbin tarafı egzozun yüksek sıcaklığına, kompresör tarafı ise emilen havanın temizliğine bağlıdır. Bu yüzden turbonun sağlığı üç şeye doğrudan bağlıdır: yağın kalitesi ve basıncı, hava filtresinin temizliği ve sürüş alışkanlığı.

1.4 Turbo küçük hacimli bir motor olduğu için turbo şehir içinde bile sık sık devreye girer. Bu, turbonun büyük motorlara göre daha yoğun çalıştığı anlamına gelir. Kısa mesafe kullanım, sık dur-kalk ve motor ısınmadan yüklenmek turbo ömrünü kısaltan başlıca faktörlerdir.

Erken belirtiler: dikkat etmeniz gereken işaretler

Islık ya da siren sesinin değişmesi

Turbolu motorlarda hafif bir turbo sesi normaldir. Ancak sesin karakteri değişirse, yani daha tiz, daha yüksek ya da "siren gibi" bir hal alırsa milde boşluk oluşmaya başlamış olabilir. Ses genellikle hızlanma sırasında ve belli bir devir aralığında belirginleşir. Bazen bu sesin kaynağı turbo değil, gevşemiş bir hortum kelepçesi ya da çatlamış bir intercooler hortumudur; bu yüzden ayırt etmek gerekir.

Artan yağ tüketimi

Turbo milinin keçeleri yorulduğunda yağ ya egzoz tarafına ya da emme tarafına geçer. Araç yağ eksiltir ama ortada damlayan bir kaçak yoktur. İki bakım arasında yağ eklemek zorunda kalıyorsanız ve dışarıda kaçak görünmüyorsa turbo şüpheliler listesinde olmalıdır. Elbette segman ve supap keçeleri de yağ yakabilir; ayrım için başka kontroller gerekir.

Mavi ya da gri duman

Özellikle rölantide bir süre bekledikten sonra gaza basıldığında egzozdan çıkan mavimsi duman yağ yandığını gösterir. Turbo kaynaklı dumanda genellikle hızlanmada artış görülür.

Güç kaybı ve gecikme

Turbo basınç üretemediğinde araç özellikle orta devirlerde "boğuk" çeker. Sollama sırasında eskisi gibi tepki vermez. Motor beyni aşırı ya da yetersiz basınç algılarsa arıza lambasını yakıp aracı güvenli moda alabilir.

Emme hortumlarında yağlanma

Turbo çıkışından intercooler'a giden hortumlarda ince bir yağ filmi her turbolu araçta görülebilir. Ama hortumların içinde yağ birikintisi varsa ve bu miktar artıyorsa kompresör tarafındaki keçeden yağ geçiyor olabilir.

Turbo mu, başka bir şey mi? Ayırt etme yöntemleri

Turbo değişimi pahalı bir iştir. Bu yüzden tezgâhta "turbo gitti" demeden önce diğer olasılıkları eleriz:

• Kaçak hortum veya kelepçe: Basınç hattında bir kaçak olduğunda güç düşer ve ıslık sesi gelir. Duman testiyle ya da basınç verilerek kaçak aranır.
• Wastegate ve kontrol valfi: Turbo sağlam olabilir ama basıncı ayarlayan wastegate mekanizması ya da elektrikli kontrol valfi sorunlu olabilir. Bu durumda turbo değişmeden çözüm bulunur.
• Karter havalandırma (PCV) sistemi: 1.4 Turbo'da karter havalandırma valfinin arızası emmeye yağ taşınmasına, ıslık sesine ve rölanti düzensizliğine neden olabilir. Bu belirtiler turbo arızasıyla kolayca karıştırılır.
• Tıkalı hava filtresi: Turbonun nefesini kısar ve performansı düşürür.
• Ateşleme sistemi: Bobin veya buji kaynaklı tekleme bazen güç kaybı olarak algılanır.

Ustanın kontrol adımları

Turbo şüphesiyle gelen bir araçta bizim izlediğimiz yol şu:

• Arıza kayıtları okunur; basınç sapmalarıyla ilgili kayıtlar özellikle not edilir.
• Canlı veride istenen turbo basıncı ile gerçekleşen basınç yol testinde karşılaştırılır.
• Emme hattı, intercooler ve hortumlar kaçak açısından kontrol edilir.
• Turbo girişindeki hortum sökülerek kompresör çarkına bakılır. Çark kanatlarında çentik, sürtünme izi ya da gövdeye değme var mı incelenir.
• Mil elle hareket ettirilerek eksenel ve radyal boşluk değerlendirilir. Bir miktar radyal hareket normaldir; çarkın gövdeye değmesi ya da belirgin eksenel boşluk ise değildir.
• Yağ besleme ve geri dönüş hatları kontrol edilir. Tıkalı bir dönüş hattı, sağlam turbonun bile yağ kaçırmasına neden olur.

Turbo değişecekse nelere dikkat edilmeli?

Turbo değişimi sadece turboyu söküp takmak değildir. Eski turboyu bozan neden ortadan kaldırılmazsa yeni turbo da aynı akıbete uğrar. Değişimle birlikte şunlar yapılmalıdır:

• Motor yağı ve yağ filtresi yenilenir.
• Yağ besleme borusu ve geri dönüş hattı temizlenir ya da yenilenir; besleme borusundaki sızdırmazlık pulları mutlaka değiştirilir.
• Hava filtresi değiştirilir, emme hattında yabancı madde kalmadığından emin olunur.
• Kompresör çarkı kırılmışsa intercooler ve hortumlar parça kalıntısına karşı temizlenir.
• İlk çalıştırmadan önce turbo yağla doldurulur ve motor ateşleme kesilerek birkaç kez marşla çevrilip yağ basıncı oluşturulur.

Parça tarafında şasi numarasıyla sorgulama şarttır; 1.4 Turbo farklı güç seviyelerinde üretildi ve turbolar arasında bağlantı farkları olabiliyor. Opel yedek parça siparişlerinde motor kodunu belirtmeniz işi hızlandırır. Astra K ve Corsa E sahipleri sırasıyla Opel Astra K yedek parça ve Opel Corsa E yedek parça kategorilerine, Astra J, Corsa D, Meriva ve Zafira sahipleri ise Opel yedek parçaları kategorisine bakabilir.

Turbo ömrünü uzatan alışkanlıklar

Turbonun düşmanı ısı ve yağsızlıktır. Bu iki düşmana karşı alabileceğiniz önlemler basittir:

• Motor ısınmadan yüksek devire çıkmayın; yağ ancak ısındığında turbo yataklarını tam koruyabilir.
• Uzun ve yüksek tempolu bir yolculuktan sonra motoru hemen kapatmayın, kısa bir süre rölantide çalıştırarak turbonun soğumasına izin verin.
• Üretici onaylı, doğru viskozitede yağ kullanın ve değişimi geciktirmeyin. Uygun yağı motor yağları kategorisinde onay koduna göre seçebilirsiniz.
• Hava filtresini kitapçıkta önerilen zamanda, tozlu bölgelerde daha sık değiştirin.
• Yağ seviyesini düzenli kontrol edin; turbolu motorlar az da olsa yağ tüketebilir.

Sık sorulan sorular

Turbo arızalıyken araba kullanılır mı?

Kısa mesafede kullanılabilir gibi görünse de risklidir. Turbo yağ kaçırıyorsa motor kendi yağıyla aşırı devirlenebilir ya da kompresör çarkı parçalanıp emmeye parça gönderebilir. En doğrusu aracı kontrol ettirene kadar zorlamamaktır.

Turbo revizyonu mu, yeni turbo mu?

Kaliteli bir revizyon, gövdeler sağlamsa makul bir seçenek olabilir. Ancak revizyonun kalitesi işi yapan atölyeye çok bağlıdır. Gövdede çatlak ya da ciddi aşınma varsa yeni ya da kaliteli bir muadil turbo daha doğrudur.

Turbo sesi her zaman arıza mı demek?

Hayır. Hafif ve sabit bir turbo sesi normaldir. Önemli olan sesin zamanla değişmesi, şiddetlenmesi ya da yanında başka belirtilerin ortaya çıkmasıdır.

Kapanış

1.4 Turbo, doğru bakıldığında hem keyifli hem ekonomik bir motor. Turbo arızası ise neredeyse hiçbir zaman habersiz gelmez. Sesi, yağ seviyesini ve egzozu biraz dikkatle izlerseniz, sorunu bir hortum ya da valf aşamasında yakalayabilir, turbo değişimi masrafından kurtulabilirsiniz.