Opel Aks Kafası Arızasının Virajlarda Oluşturduğu Sesler

Bir AVM otoparkının rampasından çıkarken direksiyonu sonuna kadar çevirip gaza bastığınızda önden "tık tık tık" diye hızlanan bir ses geliyorsa, büyük ihtimalle aks kafanız size bir şey söylemeye çalışıyordur. Bu sesi müşterilerime telefonda tarif ettirdiğimde neredeyse hepsi aynı kelimeleri kullanır: "Bir şey dönüyor ve sanki tırnaklanıyor." Bir Corsa D sahibi bu sesi aylarca duymuş, radyonun sesini açarak çözmüş. Geldiğinde dış aks kafasının körüğü yırtılmış, içindeki gres neredeyse tamamen dışarı savrulmuştu. Bu yazıda aks kafası arızasının virajlarda ve düz yolda nasıl sesler yaptığını, bu seslerin nasıl ayırt edileceğini ve değişimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatacağım.

Aks Kafası Ne İşe Yarar?

Önden çekişli bir araçta motor ve şanzımandan gelen güç, iki yarım aks üzerinden ön tekerleklere iletilir. Ön tekerlekler hem dönüyor, hem direksiyonla sağa sola yön değiştiriyor, hem de süspansiyonla yukarı aşağı hareket ediyor. Gücün bu hareketler sırasında kesintisiz aktarılabilmesi için aksların iki ucunda sabit hızlı mafsallar bulunur. Halk arasında bunlara aks kafası denir.

Dış aks kafası tekerlek tarafındadır ve geniş direksiyon açılarında çalışmak üzere tasarlanmıştır. İçinde bilyeler, bir kafes ve yuvalar bulunur. İç aks kafası ise şanzıman tarafındadır; süspansiyon hareketi sırasında aksın boyunun değişmesine izin verir. Opel'in Corsa, Astra, Meriva, Zafira, Insignia ve Stellantis altyapılı yeni modellerinin büyük kısmı önden çekişli olduğundan, bu yapı hemen hepsinde vardır.

Virajda Duyulan Sesler

Ritmik Tıklama: Dış Aks Kafası

Dış aks kafası aşındığında en tipik belirti, direksiyon bir tarafa çevrili halde gaz verildiğinde duyulan ritmik tıklamadır. Ses tekerlek hızıyla birlikte hızlanır; araç hızlandıkça tıklama sıklaşır. Direksiyon ne kadar çok kırılırsa ve gaz ne kadar fazla verilirse ses o kadar belirginleşir. Park yerlerinden çıkarken, dar sokaklarda dönerken ve kavşaklarda kalkarken bu ses çok tipiktir.

Sesin hangi taraftan geldiğini anlamak için genellikle şu kural işe yarar: Sağa dönerken ses artıyorsa dış taraftaki tekerleğe, yani sol tarafa daha fazla yük biner; ancak bu her zaman kesin değildir. En güvenilir yöntem, boş bir alanda iki yöne de dar dönüş yapıp sesi dinlemek ve ardından lift üzerinde körükleri ve mafsalları kontrol etmektir.

Viraj Çıkışında Vuruntu

Bazen ses ritmik bir tıklama değil, gaz verildiği anda tek bir vuruntu şeklindedir. Bu durum aks kafasının ileri seviyede aşındığını gösterebileceği gibi motor takozu, şanzıman takozu ya da salıncak burcu arızasından da kaynaklanabilir. Bu yüzden diğer parçaların da kontrol edilmesi gerekir.

Düz Yolda ve Hızlanmada Görülen Belirtiler

• Hızlanırken titreşim: İç aks kafası aşındığında, özellikle yükte gaz verirken araç gövdesinde ve direksiyonda titreşim hissedilir. Gaz bırakıldığında titreşim azalır.
• Gaz verme ve bırakmada vuruntu: Aks kafasındaki boşluk, gaz verme ve bırakma geçişlerinde tok bir vuruntu yaratabilir.
• Uğultu: Uğultu genellikle tekerlek rulmanından gelir ama ileri seviyede bozulmuş bir aks kafası da benzer bir ses çıkarabilir.
• Jant içinde gres izi: Yırtık körükten savrulan gres, jantın iç yüzeyinde ve çevre parçalarda siyah, yağlı lekeler bırakır. Bu çoğu zaman sesten önce görülebilen ilk işarettir.

Ustanın Kontrol Adımları

Aks kafası teşhisi, ses tarifi ile başlar ama gözle kontrol ile netleşir. Atölyede genellikle şu sırayı izleriz:

• Boş bir alanda, direksiyon tam kırık halde ve iki yöne de yavaş hızlanarak dönüşler yapılır. Ses ve hangi yönde arttığı not edilir.
• Araç lifte alınır, dış ve iç aks körükleri yırtık, çatlak ve kelepçe gevşekliği açısından incelenir.
• Aks elle tutularak dönme yönünde ileri geri çevrilir; aşırı boşluk, tıkırtı veya kuru sürtünme hissi aranır.
• Aksın şanzıman tarafından yağ sızıntısı olup olmadığı kontrol edilir; keçe kaçağı aksın yerinden çıkarılmasını gerektirebilir.
• Motor ve şanzıman takozları, salıncak burçları ve tekerlek rulmanı kontrol edilerek benzer sesler veren diğer parçalar elenir.

Körük Neden Bu Kadar Önemli?

Aks kafasının ömrünü belirleyen en önemli unsur, kendisini koruyan kauçuk körüktür. Körük, içindeki özel gresi yerinde tutar ve dışarıdan su, toz ve kumun girmesini engeller. Körük yırtıldığında aks dönerken gres merkezkaç kuvvetiyle dışarı savrulur, içeriye ise kum ve su girer. Bu karışım kısa sürede bilyeleri ve yuvaları aşındırır.

İşin güzel tarafı, körük yırtığı erken fark edilirse aks kafası henüz zarar görmeden yalnızca körük ve gres değişimiyle sorun çözülebilir. Bu yüzden her bakımda, her lastik değişiminde körüklere bir göz atmak çok ucuz ve çok etkili bir alışkanlıktır.

Değişim: Aks Kafası mı, Komple Aks mı?

Dış aks kafası, çoğu modelde ayrı parça olarak değiştirilebilir. Bu durumda aks sökülür, eski kafa sökülerek yerine yeni kafa, yeni körük, yeni gres ve kelepçelerle birlikte takılır. Bazı durumlarda ise komple aks değişimi daha mantıklı olabilir:

• Hem iç hem dış aks kafası aşınmışsa.
• Aks mili eğilmiş veya dişleri hasar görmüşse.
• İşçilik süresi açısından komple aks daha ekonomik geliyorsa.

Aks kafaları; diş sayısı, ABS halkası olup olmaması, mil çapı ve şanzıman tipine göre farklılık gösterir. Aynı modelde manuel ve otomatik şanzımanlı versiyonlarda, benzinli ve dizel motorlarda farklı akslar kullanılabilir. Bu nedenle şasi numarasıyla doğrulama yapmak şarttır. Aracınıza uygun aks kafası, aks körüğü ve komple aks seçeneklerini Opel yedek parça kategorimizde bulabilirsiniz.

Değişim Sırasında ve Sonrasında Dikkat Edilecekler

Aks göbek somunu genellikle yüksek bir sıkma değeriyle bağlanır ve birçok araçta tek kullanımlıktır. Eski somunun tekrar kullanılması veya yanlış sıkılması, rulman ve aks hasarına yol açabilir. Somun her zaman üretici tavsiyesine göre sıkılmalı ve gerekiyorsa emniyete alınmalıdır.

Aks şanzımandan çıkarıldıysa şanzıman keçesi kontrol edilmeli, gerekirse yenilenmelidir. Keçe değişmişse veya yağ eksilmişse şanzıman yağ seviyesi tamamlanmalıdır. Körük kelepçeleri doğru aparatla ve tam sıkılmalıdır; gevşek kelepçe körüğün dönmesine ve kısa sürede yırtılmasına neden olur. ABS halkasının hasarsız olduğu ve sensörün doğru konumda durduğu da kontrol edilmelidir; aksi halde değişimden sonra ABS uyarısı yanabilir.

Montaj tamamlandıktan sonra araç, ses şikâyetinin oluştuğu koşullarda tekrar test edilir: dar dönüşler, iki yöne de hızlanma, kalkış ve gaz bırakma geçişleri. Ses tamamen kaybolmuş olmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Yırtık körüğü görüp "sonra bakarız" demek; birkaç bin kilometre sonra aks kafası da gider.
• Körük değişiminde yanlış ya da yetersiz gres kullanmak.
• Göbek somununu eski somunla ve tahmini kuvvetle sıkmak.
• Şanzıman keçesini kontrol etmeden aksı geri takmak.
• Virajdaki sesi rulman sanıp yanlış parça değiştirmek.

Sık Sorulan Sorular

Aks kafası sesiyle ne kadar daha gidebilirim?

Kesin bir mesafe söylemek mümkün değildir. Ses başladığında aks kafası aşınmıştır ve aşınma hızlanarak devam eder. İleri seviyede aks kafası dağılabilir ve araç yolda kalabilir. En kısa sürede kontrol ettirmek gerekir.

Sadece körük değiştirmek yeterli mi?

Körük yırtığı yeni fark edildiyse ve aks kafası henüz ses yapmıyorsa, temizlik ve yeni gresle birlikte körük değişimi genellikle yeterlidir. Ses başlamışsa aks kafası da değiştirilmelidir.

İki taraf birlikte mi değişmeli?

Zorunlu değildir. Ancak araç yaşlıysa diğer taraftaki körük ve aks kafasının durumu da mutlaka kontrol edilmelidir.

Kapanış

Virajda gaz verirken gelen ritmik tıklama, dış aks kafasının en net işaretidir. Erken fark edilen körük yırtığı ucuz bir onarımla çözülürken, ihmal edilen bir arıza komple aks değişimine kadar gidebilir. Aks ve körük ürünlerini model bazında görmek için Opel parça kategorisi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.