Opel Astra H Ön Fren Disklerinde Titreşim Problemi

Otoyoldan inişte, gişelere yaklaşırken frene bastığınızda direksiyonun elinizde titrediğini hissettiniz mi? Bir Astra H sahibi bunu bize "araba sanki tirtil gibi titriyor" diye tarif etmişti. Üstelik diskleri altı ay önce değiştirmişti. Aracı incelediğimizde bijonların havalı tabancayla gelişigüzel sıkıldığını, göbek yüzeyinin pas tabakasıyla kaplı olduğunu gördük. Yeni diskler bu yüzden ilk günden eğri oturmuştu. Fren titreşimi, sadece "disk eğrilmiş" diye geçiştirilecek bir konu değildir; arkasında çoğu zaman bir montaj hatası ya da kullanım alışkanlığı yatar.

Titreşimin kaynağı gerçekten ne?

Sahada "disk eğrildi" diye tarif edilen durumun büyük kısmında disk aslında sıcaklıkla bükülmüş değildir. Asıl neden disk kalınlık farkıdır. Disk yüzeyinin bazı bölgeleri diğerlerinden çok az da olsa ince ya da kalın hale gelir. Fren yaptığınızda balatalar bu farklı kalınlıktaki bölgelerden geçerken kaliper pistonu ileri geri itilir. Bu hareket önce pedala, ardından direksiyona titreşim olarak yansır.

Kalınlık farkı birkaç şekilde oluşur. Disk göbeğe tam dik oturmamışsa (salgı varsa), disk her turunda bir noktada balataya hafifçe sürtünür. Zamanla bu sürtünme o bölgeyi farklı aşındırır. Ayrıca aşırı ısınmış diskin üzerinde balata malzemesinin düzensiz şekilde birikmesi de yüzeyde lekeli bölgeler oluşturur. Bu lekeler farklı sürtünme katsayısı ve farklı kalınlık yaratır.

Uzun süre kullanılmadan bekleyen araçlarda bir neden daha devreye girer: korozyon. Nemli ortamda haftalarca park edilen bir Astra H'de, balatanın temas ettiği bölge ile açıkta kalan bölge farklı paslanır. Araç yeniden kullanılmaya başladığında bu iz tamamen silinmezse disk üzerinde kalıcı bir bant oluşur ve titreşim başlar. Bu yüzden uzun süre bekleyecek araçların kuru ve kapalı bir yerde tutulması fren sağlığı açısından da faydalıdır.

Belirtiler ve ayırt edici ipuçları

• Fren yaparken direksiyonda ritmik titreme, özellikle yüksek hızdan yavaşlarken
• Fren pedalında nabız gibi atan bir his
• Titreşimin hızla birlikte frekansının değişmesi
• Fren yapılmadığında titreşimin tamamen kaybolması
• Disk yüzeyinde mavi-mor renk değişimi ya da koyu lekeler
• Bazen frenleme sırasında hafif uğultu ya da sürtünme sesi

Son iki maddeye dikkat çekmek istiyoruz. Eğer titreşim fren yapmadan da varsa ve belli bir hızda belirginleşiyorsa, sorun büyük ihtimalle fren diskinde değil, lastik balansında, jant eğriliğinde ya da ön düzende aranmalıdır. Sadece frenlemede gelen titreşim ise fren sistemini işaret eder. Titreşim daha çok koltukta ve gövdede hissediliyorsa arka frenler de şüpheli olabilir; direksiyonda belirginse ön diskler ön plandadır.

Ustanın kontrol yöntemi

Bizim serviste fren titreşimi şikâyetinde önce kısa bir yol testi yapılır. Farklı hızlardan yumuşak ve orta şiddette frenlemeler yapılarak titreşimin karakteri hissedilir. Ardından araç lifte alınır.

Disk kalınlığı ölçümü

Mikrometre ile disk yüzeyinin çevresinde birkaç farklı noktadan kalınlık ölçülür. Noktalar arasındaki fark, üreticinin izin verdiği sınırı aşıyorsa disk kalınlık farkı teşhisi kesinleşir. Aynı ölçümde diskin minimum kalınlık sınırının altına inip inmediği de kontrol edilir; bu değer genellikle diskin kenarında yazılıdır.

Salgı ölçümü

Komparatör saat, disk yüzeyine temas edecek şekilde sabitlenir ve disk elle döndürülür. Saatteki sapma salgıyı gösterir. Salgı yüksekse sorunun kaynağı disk mi, yoksa göbek mi, bunu ayırmak gerekir. Disk sökülüp göbek yüzeyinde ölçüm yapılır. Göbekte salgı varsa veya göbek yüzeyi paslıysa yeni disk takılsa bile titreşim tekrar eder.

Kaliper ve kızak kontrolü

Kaliper kızak pimleri sıkışmışsa balata diske eşit basınç uygulayamaz, bir taraf diğerine göre daha fazla aşınır ve disk ısınarak lekelenir. Pimler sökülüp temizlenir, uygun gresle yağlanır. Kaliper pistonunun geri dönüşü de kontrol edilir; tutukluk yapan piston diski sürekli ısıtır.

Disk torna mı, değişim mi?

Bazı servisler titreşimli diski tornada düzeltmeyi önerir. Disk yeterince kalınsa ve kalınlık farkı hafifse bu yöntem işe yarayabilir. Ancak Astra H'nin disklerinde torna sonrası kalan malzeme çoğu zaman minimum kalınlığa çok yakın olur. İnce disk ısıyı daha zor atar ve kısa sürede yeniden titreşim yapar. Bu yüzden biz pratikte, diskler zaten belirli bir kullanım geçirmişse, değişimi tercih ediyoruz. Disk değişirken balatanın da yenilenmesi şarttır; eski balata yeni diskin yüzeyine uyum sağlamaz ve düzensiz aşınma yaratır.

Doğru parça seçimi

Astra H'de ön fren disk çapı, motor gücüne ve donanıma göre farklılık gösterir. Düşük güçlü benzinli versiyonlarla güçlü dizel ya da sportif versiyonlarda farklı disk çapları ve farklı kaliperler kullanılabilir. Bu yüzden diski eski diskin ölçüsüne ya da şasi numarasına göre seçmek gerekir. Yanlış çapta disk takmak mümkün olsa bile kaliperle uyumsuzluk yaratır.

Disk kalitesi de titreşim açısından belirleyicidir. Kaliteli disklerde döküm malzemesi homojendir, balans ayarı yapılmıştır ve yüzey işçiliği hassastır. Ucuz disklerde ise malzeme yapısı düzensizdir; ısınma ve soğuma sırasında farklı bölgeler farklı davranır. Balata seçiminde de diskle uyumlu, kalite belgeli ürünler tercih edilmelidir. Astra H'ye uygun disk, balata ve kaliper parçalarını Opel yedek parça kategorimizde bulabilirsiniz.

Montajda titreşimi önleyen detaylar

Yeni disklerin kısa sürede titreşim yapmasının en büyük nedeni montaj hatalarıdır. Bizim atölyede kural haline getirdiğimiz adımlar şunlardır:

• Göbek yüzeyi tel fırça ya da uygun temizleme aparatıyla pastan tamamen arındırılır.
• Yeni diskin üzerindeki koruyucu yağ tabakası fren temizleyiciyle silinir.
• Disk takıldıktan sonra salgı komparatörle kontrol edilir.
• Bijonlar havalı tabancayla değil, tork anahtarıyla, çapraz sırayla ve servis kitapçığındaki değerde sıkılır.
• Kaliper kızak pimleri temizlenip yağlanır, toz körükleri kontrol edilir.
• Balata arkalarına uygun gres ya da susturucu uygulanır, ancak sürtünme yüzeyine kesinlikle bulaştırılmaz.

Bijonların eşit sıkılmaması göz ardı edilen ama çok etkili bir faktördür. Bir bijon diğerlerinden çok daha fazla sıkılırsa jant diske eşit basınç uygulamaz ve disk hafifçe bükülerek çalışır.

Rodaj: Yeni disklerin ilk kilometreleri

Yeni disk ve balata takıldıktan sonra yapılacak rodaj, titreşimin önlenmesinde montaj kadar önemlidir. Rodaj, balata malzemesinin disk yüzeyine ince ve eşit bir tabaka halinde yayılmasını sağlar. İlk birkaç yüz kilometrede ani ve sert frenlemelerden kaçınılmalı, orta hızlardan yumuşak ve kademeli frenlemeler yapılmalıdır. Rodaj sırasında en sık yapılan hata, frenleri çok ısıtıp ardından aracı el freni çekili ya da pedala basılı halde durdurmaktır. Sıcak diske uzun süre temas eden balata, o noktada malzeme bırakır ve leke oluşturur. Bu da titreşimin yeniden başlamasına yol açar.

Sık sorulan sorular

Titreşimli disklerle araç kullanmak tehlikeli mi?

Hafif titreşimde fren yine çalışır, ama frenleme mesafesi uzayabilir ve ABS sistemi düzensiz tepki verebilir. Ayrıca titreşim ön düzen parçalarının aşınmasını hızlandırır. Erken müdahale en doğrusudur.

Sadece balata değiştirmek titreşimi geçirir mi?

Genellikle hayır. Titreşimin kaynağı disk yüzeyidir; yeni balata eski diskin düzensiz yüzeyine oturamaz.

Arka diskler de titreşim yapar mı?

Evet, ama genellikle direksiyonda değil, gövdede ve koltukta hissedilir. Astra H'de arka disklerde el freni mekanizmasının durumu da kontrol edilmelidir.

Delikli ya da kanallı disk titreşimi önler mi?

Isı atımına katkı sağlayabilir, ama montaj hatası ve kalınlık farkı varsa onlar da titreşim yapar. Günlük kullanımda kaliteli standart disk çoğu zaman yeterlidir.

Toparlarsak

Astra H'deki fren titreşimi, çoğu zaman disk kalınlık farkının sonucudur ve bu fark büyük ölçüde montaj hataları, sıkışık kaliperler ve yanlış kullanım alışkanlıklarından doğar. Doğru ölçüm, kaliteli parça, temiz göbek ve tork anahtarıyla yapılan montaj, sorunun tekrar etmesini büyük ölçüde engeller. Fren sistemi parçalarınız için Opel yedek parçaları sayfamızı inceleyebilirsiniz.