Opel Astra J Şanzıman Takozu Arızası ve Vites Geçişleri

Sık sorulan bir soruyla başlayalım: "Usta, vites kolu yolda kendi kendine titriyor, bazen üçüncü vitesten çıkacak gibi oluyor. Şanzıman mı gidiyor?" Bu soruyu soran Astra J sahiplerinin çoğuna verdiğim ilk cevap, "Önce takoza bakalım" oluyor. Çünkü şanzımanı taşıyan sol taraftaki takoz yorulduğunda, şanzıman gövdesi sürüş sırasında yerinden oynar ve bu hareket doğrudan vites koluna yansır. Geçen sonbaharda 1.4 benzinli bir Astra J'de tam olarak bunu yaşadık. Müşteri şanzıman revizyonu için fiyat almıştı; takoz değişimi ve vites kablosu ayarıyla sorun tamamen çözüldü. Bu yazıda şanzıman takozunun vites geçişleriyle ilişkisini, belirtileri ve doğru çözümü ele alacağım.

Şanzıman Takozunun Yeri ve Görevi

Astra J'de motor ve şanzıman enine yerleştirilmiş tek bir güç ünitesi oluşturur. Bu ünite, sağ tarafta motor takozu, sol tarafta şanzıman takozu ve alt tarafta tork takozu ile karoseriye bağlanır. Şanzıman takozu, genellikle sol tarafta akü ve hava filtresi kutusunun altında, şanzıman gövdesinin üst kısmına yakın bir noktada bulunur. Bu nedenle kaputu açtığınızda doğrudan göremeyebilirsiniz; akü veya hava filtresi kutusunun sökülmesi gerekebilir.

Takoz, kauçuk bir gövde ile metal bağlantı braketlerinden oluşur. Görevi, şanzımanı yerinde tutarken titreşimi sönümlemek ve motorun tork tepkisini karşılamaktır. Takoz sağlıklıyken şanzıman gövdesi sadece kontrollü ve küçük hareketler yapar. Kauçuk yırtıldığında ya da çöktüğünde bu hareketin genliği artar.

Takoz Arızası Vites Geçişlerini Nasıl Bozar?

Manuel şanzımanlı Astra J'de vites kolu, iki adet kablo ile şanzıman üzerindeki vites seçme ve vites geçirme mekanizmasına bağlıdır. Kablolardan biri kolu ileri geri, diğeri sağa sola hareketini iletir. Bu kabloların boyu sabittir. Şanzıman gövdesi fazladan hareket ettiğinde, kablo uçları ile şanzıman arasındaki mesafe anlık olarak değişir. Sonuçlar şöyle sıralanabilir:

• Vites kolunun titremesi: Özellikle belirli devirlerde ve yük altında vites kolu belirgin şekilde titrer.
• Vitesin kendiliğinden çıkması: Gaz verip kestiğinizde şanzıman öne arkaya yalpalar, kablo vites çatalını hafifçe çeker ve vites boşa düşmeye çalışır. Bu durum içteki senkromeç ve dişlileri de zorlar.
• Vitesin zor girmesi: Kalkış ya da yavaşlama anında şanzıman yer değiştirdiği için vites kolunun bulduğu konum ile şanzımandaki mekanizmanın konumu tam örtüşmez.
• Vites kolunun konumunun değişmesi: Boştayken kolun ortada durmaması, bir tarafa yatık kalması.
• Geri vitese takarken vuruntu: Geri vites takılıp debriyaj bırakıldığında şanzıman ters yönde hareket eder ve tok bir ses duyulur.

Otomatik şanzımanlı Astra J'lerde ise takoz arızası, özellikle P konumundan D ya da R konumuna geçerken belirgin bir sarsıntı ve vuruntu ile kendini gösterir. Vites değişimleri sırasında hissedilen sertlik de çoğu zaman şanzıman içi bir sorundan önce takozlarda aranmalıdır.

Şanzıman mı, Takoz mu, Kablo mu?

Vites geçiş sorunlarında üç ana şüpheli vardır: şanzımanın kendisi, vites kabloları ve kol mekanizması, ve takozlar. Debriyajın tam ayırmaması da dördüncü bir ihtimal olarak eklenebilir. Ayrım yaparken şu gözlemler işimize yarar:

• Araç dururken, motor kapalıyken vitesler rahat giriyorsa, şanzıman içi mekanizma ve kablolar büyük ihtimalle sağlamdır.
• Motor çalışırken ve araç dururken vites zor giriyorsa debriyaj ayırma sorunu öne çıkar.
• Sorun sadece araç hareket halindeyken, gaz verip kesme anlarında ortaya çıkıyorsa takoz ihtimali güçlenir.
• Vites kolunda belirgin boşluk ya da gevşeklik varsa kablo uçlarındaki burçlar ve kol mekanizması kontrol edilmelidir.
• Senkromeç arızasında genellikle belirli bir vitese hızlı geçişte cızırtı duyulur; bu takozdan farklı bir belirtidir.

Ustanın Kontrol Adımları

Şanzıman takozunu kontrol etmenin en pratik yolu, motor çalışırken yapılan yük testidir. El freni çekili ve fren pedalına sıkıca basılıyken bir kişi önce birinci vitese, ardından geri vitese takarak debriyajı çok kısa süre hafifçe bırakır. Diğer kişi kaput açıkken şanzıman takozunun bulunduğu bölgeyi ve şanzıman gövdesini gözlemler. Şanzıman gövdesinin belirgin şekilde kalkması ya da yana yatması takozun yorulduğunu gösterir. Bu test sırasında aracın önünde kimse durmamalı ve test çok kısa tutulmalıdır.

Ardından takoza erişim sağlanarak kauçuk kısım gözle incelenir. Yırtık, çatlak, ayrılma, metal braketlerin birbirine değmesi ve çökme kontrol edilir. Levye ile şanzıman gövdesi hafifçe zorlanarak takozdaki boşluk değerlendirilir. Aynı anda tork takozu ve motor takozu da kontrol edilir; çünkü takozlardan birinin yorulması diğerlerini de etkiler.

Son olarak vites kablolarının şanzıman tarafındaki uçları, burçları ve klipsleri kontrol edilir. Takoz arızası nedeniyle uzun süre zorlanan kablo uçlarındaki plastik burçlar aşınmış olabilir.

Değişim Adımları ve Püf Noktaları

Şanzıman takozu değişiminde önce akü ve gerekirse akü tablası, hava filtresi kutusu gibi erişimi engelleyen parçalar sökülür. Şanzıman, alttan uygun bir kriko ve geniş bir ara takoz ile desteklenir. Takozun şanzımana ve karoseriye bağlantı cıvataları sökülür ve takoz çıkarılır.

• Yeni takoz yerine konurken cıvatalar önce elle takılır, ardından kriko yavaşça indirilerek şanzımanın doğal konumuna oturması sağlanır.
• Cıvatalar servis kitapçığında belirtilen değerlere göre son olarak sıkılır. Pek çok uygulamada bu cıvatalar tek kullanımlıktır.
• Takoz değişiminden sonra vites kablosu ayarı kontrol edilmelidir. Şanzımanın konumu değiştiği için kablo ayarı da hafifçe değişebilir.
• Değişim sonrası yol testi yapılarak vites geçişleri, titreşim ve sesler değerlendirilir.

Parça Seçimi

Astra J'de şanzıman takozları, motor tipi, manuel ya da otomatik şanzıman ve model yılına göre farklılık gösterir. Dizel ve benzinli versiyonlar, hatta aynı motorun farklı şanzımanlı versiyonları farklı takoz kullanabilir. Takozun bağlantı delikleri ve braket şekli birebir uyumlu olmalıdır. Şasi numarası ile doğrulama yapmak bu nedenle şarttır.

Kalite tarafında kauçuk karışımı ve metal-kauçuk bağlantısının dayanıklılığı belirleyicidir. Kalitesiz takozlar kısa sürede çöker ya da sertleşerek titreşimi kabine taşır. Astra J'nize uygun şanzıman takozu, motor takozu ve tork takozu seçeneklerini Opel yedek parça sayfamızda inceleyebilirsiniz. Vites kablosu ve burç gibi tamamlayıcı parçalar da Opel yedek parçaları kategorisinde yer alıyor.

Sık Yapılan Hatalar

• Vites geçiş sorununda takozları kontrol etmeden şanzıman revizyonuna karar vermek.
• Sadece şanzıman takozunu değiştirip yırtık tork takozunu bırakmak.
• Cıvataları şanzıman kriko üzerindeyken, yani gerilim altındayken son torka sıkmak.
• Takoz değişiminden sonra vites kablosu ayarını kontrol etmemek.
• Şanzıman yağı sızıntısını ihmal etmek; takoz kauçuğu yağdan çabuk bozulur.

Sık Sorulan Sorular

Şanzıman takozu arızası şanzımana zarar verir mi?

Uzun süre ihmal edilirse vitesin sık sık boşa düşmeye çalışması senkromeç ve vites çatallarında aşınmayı hızlandırabilir. Erken değişim bu riski ortadan kaldırır.

Takoz değişimi uzun süren bir iş mi?

Astra J'de erişim için bazı parçaların sökülmesi gerekse de genellikle büyük bir işçilik gerektirmez. Asıl önemli olan cıvataların doğru sırayla ve doğru konumda sıkılmasıdır.

Takozları ne sıklıkla kontrol ettirmeliyim?

Periyodik bakımlarda, özellikle vites ya da titreşimle ilgili bir şikâyetiniz varsa kontrol ettirmeniz yeterlidir.

Kısa Bir Özet

Astra J'de vites kolunun titremesi, vitesin kendiliğinden çıkması ve geçişlerde takılma hissi her zaman şanzıman içi bir arızanın işareti değildir. Şanzımanı taşıyan takozun yorulması, vites mekanizmasını dışarıdan bozan sessiz bir sebeptir. Basit bir yük testiyle takozu kontrol ettirin, gerekiyorsa diğer takozlarla birlikte değiştirin ve vites kablosu ayarıyla işi tamamlayın.