Opel Insignia Motor Takozu Bozulduğunda Hangi Belirtiler Görülür?

Motor takozu şikâyetlerini genellikle eşler fark eder. Bunu şaka olsun diye söylemiyorum; atölyede defalarca duydum: "Ben bir şey hissetmiyordum, eşim arabanın eskisinden fazla titrediğini söyledi." Aracı her gün kullanan kişi yavaş yavaş artan titreşime alışır, arada bir binen kişi ise farkı hemen hisseder. Insignia gibi ağır motorlu ve konforu ön planda olan bir araçta takoz yorulduğunda bu fark daha da belirgin olur. Bu yazıda motor takozu arızasının belirtilerini, hangi takozun suçlu olduğunu nasıl anladığımızı ve değişimde nelere dikkat ettiğimizi anlatacağım.

Takozlar ne iş yapar, Insignia'da kaç tane vardır?

Motor ve şanzıman bir bütün olarak gövdeye takozlarla bağlanır. Takozlar iki temel görev üstlenir: motorun ağırlığını taşımak ve çalışırken ürettiği titreşimi gövdeye iletmeden sönümlemek. Bunun yanında motorun hızlanma ve yavaşlama sırasında ileri geri yatmasını sınırlamak da önemli bir işlevdir.

Insignia'da genel olarak motor tarafında bir takoz, şanzıman tarafında bir takoz ve motorun alt kısmında, ileri geri hareketini sınırlayan bir tork kolu (alt takoz ya da moment takozu) bulunur. Versiyona göre motor tarafındaki takoz hidrolik olabilir; içinde sıvı dolu odacıklar bulunan bu takozlar rölanti titreşimini çok etkili şekilde emer. Bazı versiyonlarda ise daha gelişmiş, vakum ya da elektronik kontrollü takozlar kullanılmış olabilir; aracınızdaki tipi şasi numarasıyla teyit etmek gerekir.

Bozuk takozun belirtileri

• Rölantide artan titreşim: Direksiyon, vites kolu, koltuk ve hatta iç dikiz aynasında hissedilen titreşim. Özellikle klima açıkken ya da araç viteste (otomatikte D konumunda) beklerken artar.
• Kalkışta ve gaz bırakmada vuruntu: Gaz pedalına basıldığında ya da aniden bırakıldığında önden gelen tok bir "küt" sesi.
• Vites geçişlerinde sarsıntı: Özellikle manuel şanzımanda vites değiştirirken motorun ileri geri yattığı hissi.
• Geri viteste sarsılma: Geri vitese takarken ya da geri kalkışta belirgin bir silkeleme.
• Kaputun altında motorun gözle görülür hareketi: Gaz verildiğinde motorun normalden fazla yatması.
• Hidrolik takozda sıvı izi: Takozun altında ya da çevresinde yağlı, koyu renkli sızıntı.
• Egzoz ve hortumlarda zorlanma: İleri aşamada motorun fazla hareketi egzoz bağlantılarını, hortumları ve kabloları zorlar.

Diğer titreşim kaynaklarından ayırt etmek

Rölantide titreşimin tek sebebi takoz değildir. Atölyede takozu suçlamadan önce motorun kendisinin düzgün çalıştığından emin olurum. Dizel Insignia'larda enjektör dengesizliği, benzinlilerde ise ateşleme bobini ya da buji arızası motorun tekleyerek çalışmasına ve takoz arızasına çok benzeyen titreşime neden olur. Arıza tespit cihazında tekleme kayıtları ya da silindir dengeleme değerlerindeki sapmalar bu ihtimali gösterir.

Çift kütleli volanın yorulması da düşük devirde titreşim ve kalkışta silkeleme yapar. Ayrıca aks mili mafsalları ve egzoz askı lastikleri de vuruntu seslerine kaynak olabilir. Takoz teşhisi, bu ihtimallerin elenmesiyle güç kazanır.

Hangi takoz bozuk? Atölyede test

Takozları test etmenin en pratik yolu yük testidir. Araç el freni çekili, ayak frene sıkıca basılı halde, motor rölantide çalışırken sırasıyla ileri vites ve geri vites takılıp kısa süre hafif gaz verilir. Bu sırada kaput açık olduğu halde ikinci bir kişi motorun hareketini gözler. Sağlam takozlarda motor küçük bir açıyla yatar ve geri döner; bozuk takozda motor belirgin şekilde sıçrar ya da bir köşesi yukarı kalkar. Hangi köşenin fazla hareket ettiği, hangi takozun yorulduğunu gösterir. Bu test dikkat ve güvenlik gerektirir; aracın önünde kimse durmamalıdır.

Ayrıca araç kaldırıldığında takozlar gözle incelenir: kauçukta çatlak, metal yuvadan ayrılma, kauçuğun çökmesi ya da hidrolik takozda sıvı kaçağı aranır. Alt tork kolunun burcu, levye ile zorlanarak boşluk olup olmadığı kontrol edilir. Bu burç, kalkış ve gaz bırakma vuruntusunun en sık kaynağıdır.

Neden yorulur?

Takozlar kauçuk esaslı parçalardır ve zamanla sertleşir, çatlar, esnekliğini kaybeder. Motorun ısısı, özellikle turbo ve egzoz manifolduna yakın takozlarda yaşlanmayı hızlandırır. Motor bölgesindeki yağ kaçakları kauçuğu yumuşatıp şişirerek bozar. Sürüş tarzı da önemlidir: sert kalkışlar, sık sık ani gaz verip bırakmak ve bozuk yolda hızlı gitmek takozları daha çabuk yorar. Bir takoz bozulduğunda diğerleri daha fazla yük taşımaya başlar; bu yüzden bir takozdaki arıza zamanla diğerlerini de etkiler.

Otomatik şanzımanlı Insignia'larda dikkat

Otomatik şanzımanlı araçlarda takoz yorgunluğu biraz farklı kendini gösterir. Araç D konumunda frende beklerken tork konvertörü motoru hafifçe zorladığı için titreşim manuel araçlara göre daha belirgin hissedilir. N konumuna alındığında titreşimin belirgin şekilde azalması, takozlardan şüphelenmek için güçlü bir ipucudur. Ayrıca D ile R arasında geçiş yaparken hissedilen sert "küt" sesi de çoğu zaman tork kolu ya da şanzıman takozundan gelir; şanzımanın kendisini suçlamadan önce takozlar mutlaka kontrol edilmelidir.

Parça seçimi

Insignia'da takozlar motor tipine, şanzıman tipine (manuel ya da otomatik) ve çekiş sistemine göre farklılık gösterir. Aynı motorun manuel ve otomatik versiyonlarında farklı şanzıman takozu kullanılması çok yaygındır. Hidrolik takoz yerine düz kauçuk takoz takmak, rölanti titreşimini belirgin şekilde artırır; bu yüzden orijinal tasarıma uygun tip seçilmelidir.

Sipariş öncesinde şasi numarası ile sorgulama yapmak en sağlıklı yoldur. Opel yedek parça sayfamızda motor takozu, şanzıman takozu ve tork kolu gibi parçalar için uyumluluk teyidi alabilirsiniz. Takozla birlikte değişmesi gerekebilecek egzoz askı lastikleri ve bağlantı cıvataları için Opel yedek parçaları kategorisine göz atabilirsiniz.

• Yüksek kilometreli araçlarda tüm takozların birlikte değerlendirilmesini öneririm.
• Tork kolu burcu ayrı satılıyorsa ve kol gövdesi sağlamsa sadece burç değiştirilebilir.
• Bağlantı cıvatalarının tek kullanımlık olup olmadığını servis bilgilerinden kontrol edin.

Değişim sırasında ve sonrasında dikkat edilecekler

Takoz değişiminde motor uygun bir destek ya da motor askı aparatı ile güvenli şekilde desteklenmelidir. Takozlar tek tek değiştirilmeli; aynı anda birden fazla takozu sökmek motorun konumunu bozar ve hizalamayı zorlaştırır. Yeni takozlar takılırken motor ve şanzımanın doğal konumunda olmasına dikkat edilmeli, cıvatalar takozları gerilim altında bırakmayacak şekilde ve üretici tavsiyesindeki sıkma değerleriyle sıkılmalıdır. Yanlış hizada sıkılan bir takoz, yeni olmasına rağmen titreşim iletir ve kısa sürede bozulur.

Değişimden sonra yük testi tekrarlanmalı ve kısa bir yol testi yapılmalıdır. Egzoz hattının ve aks millerinin doğru konumda olduğu, hortumların ve kabloların gerilmediği kontrol edilmelidir. İlk birkaç gün rölanti titreşiminde ve kalkış davranışında belirgin bir iyileşme hissedersiniz.

Sık sorulan sorular

Bozuk takozla araç kullanmanın riski nedir?

Kısa vadede doğrudan tehlike yaratmaz ama motorun fazla hareketi egzoz bağlantılarını, aks millerini, hortumları ve kabloları zorlar. Takoz tamamen ayrılırsa motor kontrolsüz hareket edebilir. Ertelemek, zincirleme masraf demektir.

Tek takoz değiştirmek yeterli mi?

Diğer takozlar sağlamsa yeterlidir. Ancak yüksek kilometreli araçlarda bir takozun yorulması, diğerlerinin de yaşlandığının işaretidir. Test sırasında hepsini değerlendirmek gerekir.

Takozlar yeni olmasına rağmen titreşim varsa?

Montaj hizasını, takozun doğru tip olup olmadığını ve motorun kendisinin düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ettirin. Titreşim kaynağı motor ya da volan olabilir.

Kapanış

Insignia'da motor takozu arızası, konforu ilk etkilenen ama zamanla başka parçalara da zarar veren bir sorundur. Doğru test ile bozuk takozu tespit etmek, orijinal tasarıma uygun parça seçmek ve montajı hizaya dikkat ederek yapmak, aracınızın ilk günkü sessiz ve pürüzsüz çalışmasını geri getirir.