Opel Motorlarında V Kayışı Gergi Rulmanı Sesinin Nedenleri

Motorun önünden gelen sesleri dinlemek bizim işimizin en keyifli ama en yanıltıcı kısımlarından biri. Bir müşterimiz Zafira'sının sabahları soğukken "kuş cıvıltısı gibi" bir ses çıkardığını, motor ısınınca bunun hafif bir uğultuya dönüştüğünü anlatmıştı. Önceki ustası kayışı değiştirmiş, ses birkaç gün kesilip geri gelmişti. Biz kayışı söküp gergi makarasını elle çevirdiğimizde rulmanın pürüzlü döndüğünü, gergi kolunun da salındığını gördük. Kayış değişmişti ama sesin asıl kaynağı olan gergi ünitesi yerinde duruyordu. Bu yazıda V kayışı gergi rulmanından neden ses geldiğini ve bu sesin kaynağını nasıl doğru bulacağınızı anlatıyorum.

Gergi Rulmanı Ne İş Yapar?

Modern Opel motorlarında alternatör, klima kompresörü, bazı motorlarda direksiyon pompası ve devirdaim pompası tek bir kanallı kayış (halk arasında V kayışı) ile döndürülür. Bu kayışın doğru gerginlikte kalması, kaymadan ve titremeden çalışması için otomatik bir gergi ünitesi kullanılır. Gergi ünitesi, yay yüklü bir kol ve bu kolun ucundaki rulmanlı makaradan oluşur. Yay kayışı sürekli sabit bir kuvvetle gerer; bazı tiplerde ise salınımı azaltmak için bir sönümleyici (damper) bulunur. Kayış güzergâhında ayrıca yönlendirme amaçlı avara (aylak) makaraları da olabilir.

Gergi ünitesi kayış uzadıkça bunu telafi eder, motorun devir değişimlerinde ve yardımcı aksamların devreye girip çıkmasıyla oluşan yük dalgalanmalarında kayışın gerginliğini dengede tutar. Rulman, makaranın kayışla birlikte serbestçe dönmesini sağlar.

Ses Türleri ve Anlamları

Hışırtı ve uğultu

Rulmanın içindeki gres kuruduğunda ya da bilyeler ve yuvalar aşındığında sürekli bir hışırtı veya uğultu oluşur. Ses motor devriyle birlikte artar. Soğukta daha belirgin olup ısınınca azalabilir ya da tam tersi davranabilir.

Cırlama ve ötme

Bu ses genellikle kayışın kaymasından kaynaklanır. Gergi yayı zayıfladığında kayış yeterli gerginlikte tutulamaz ve özellikle soğuk çalıştırmada, klima devreye girdiğinde ya da direksiyon sonuna kadar çevrildiğinde kayış kayarak öter. Burada sesin kaynağı kayış gibi görünse de asıl neden gergi ünitesidir.

Tıkırtı ve vuruntu

Gergi kolu sönümleyicisini kaybettiğinde ya da kolun mafsalında boşluk oluştuğunda, kol rölantide titreyerek ritmik bir tıkırtı yapabilir. Bu ses bazen supap ya da krank kasnağı sesiyle karıştırılır.

Cıvıltı (kuş sesi)

Kayış ile makara arasında hizasızlık varsa, kayış kanalları makaraya açılı girer ve kesik kesik bir cıvıltı oluşur. Bu ses genellikle rölantide belirgindir.

Sesin Başlıca Nedenleri

• Rulman aşınması: Isı, kir, nem ve zamanla gresin bozulması rulmanın ömrünü tüketir.
• Gergi yayının yorulması: Yay yıllar içinde kuvvetini kaybeder ve kayış gerginliği düşer.
• Sönümleyici arızası: Damperli tiplerde sönümleyici bozulduğunda gergi kolu aşırı salınır.
• Hizasızlık: Gergi kolunun pivot noktasındaki aşınma ya da yanlış montaj, makaranın eğik çalışmasına neden olur.
• Yağ ve antifriz bulaşması: Krank keçesinden, üst kapaktan ya da devirdaimden sızan sıvılar kayışı ve makarayı kirletir; kayış kayar, rulman kirlenir.
• Diğer kasnaklardaki sorunlar: Alternatör serbest dönüşlü kasnağının kilitlenmesi ya da krank kasnağının kauçuk katmanının ayrılması, gergi ünitesine ek yük bindirerek sese yol açabilir.

Sesin Kaynağını Bulmak

Kayış sistemindeki her makara ve kasnak benzer sesler çıkarabildiği için sesin kaynağını tam olarak bulmak tecrübe ister. Atölyede izlediğimiz yöntemler şunlardır:

• Gözlem: Motor rölantide çalışırken gergi kolunun hareketi izlenir. Kol aşırı titriyor ya da sürekli salınıyorsa yay veya sönümleyici zayıflamıştır.
• Steteskop: Motor çalışırken gergi, avara, alternatör ve diğer yardımcı aksamların gövdesi tek tek dinlenir.
• Kayışsız kontrol: Kayış sökülerek her makara elle çevrilir. Pürüzlü dönüş, ses ya da boşluk varsa o makaranın rulmanı bitmiştir.
• Su testi: Motor çalışırken kayışın iç yüzeyine çok az su püskürtülür. Ses geçici olarak kesiliyorsa sorun kayış kaymasıyla ilgilidir; artıyorsa genellikle hizasızlık ya da gerginlik sorunu vardır. Bu test dikkatli ve kısa süreli yapılmalıdır.
• Hiza kontrolü: Düz bir cetvel ya da lazer hizalama aletiyle kasnakların aynı düzlemde olup olmadığı kontrol edilir.
• Kayış muayenesi: Kayışta çatlak, kanal aşınması, parlama ve kenar lifleri incelenir.

Değişimde Dikkat Edilecekler

Gergi ünitesi değiştirilirken kayışın da aynı anda değiştirilmesini öneririz; yıpranmış bir gergiyle çalışmış kayış genellikle kendisi de yorulmuştur. Benzer şekilde avara makaraları da aynı yaştadır ve işçilik zaten yapılırken kontrol edilip gerekirse değiştirilmelidir. Değişim sırasında dikkat edilmesi gerekenler:

• Kayış güzergâhı sökmeden önce fotoğraflanmalı ya da şeması not edilmelidir.
• Gergi ünitesi üretici talimatına göre doğru konumda ve belirtilen sıkma değerinde monte edilmelidir.
• Bazı gergilerde montaj sırasında kilit pimi kullanılır; pim kayış takıldıktan sonra çıkarılmalıdır.
• Yağ ya da antifriz kaçağı varsa kaçağın kaynağı giderilmeden yeni kayış ve gergi takılmamalıdır.
• Montajdan sonra motor çalıştırılarak gergi kolunun sakin çalıştığı ve kayışın düzgün hizada olduğu kontrol edilmelidir.

Gergi ünitesi, kayış ve makaralar motor tipine ve donanıma göre farklılık gösterir; klimalı ve klimasız araçlarda kayış uzunluğu ve güzergâhı değişebilir. Doğru parça için motor kodu ve şasi numarası esas alınmalıdır. Opel yedek parça ürünlerimizde V kayışı setlerini ve gergi ünitelerini araç uyumuna göre seçebilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sadece kayışı değiştirip gergi ve makaraları kontrol etmemek
• Kayış sesini kesmek için kayış spreyi kullanmak; bu geçici çözüm kayışı kirletir ve kaymayı artırabilir
• Gergi ünitesini yanlış konumda ya da yanlış sıkma değeriyle monte etmek
• Kaçak yapan contayı gidermeden yeni kayış takmak
• Alternatör serbest dönüşlü kasnağını ve krank kasnağını kontrol etmemek

Sıkça Sorulan Sorular

Gergi rulmanı sesiyle araç kullanılabilir mi?

Kısa süre kullanılabilir, ancak rulman tamamen dağılırsa kayış atabilir ya da kopabilir. Bu durumda şarj kesilir, bazı motorlarda devirdaim durur ve hararet riski doğar. Ses başladığında kontrol ettirmek en doğrusudur.

Sadece rulmanı değiştirmek mümkün mü?

Bazı gergilerde makara ayrı değiştirilebilir. Ancak yay ve sönümleyici de yorulmuşsa sadece makara değişimi sorunu çözmez. Genellikle gergi ünitesinin komple değişimi daha güvenilir sonuç verir.

Ses sadece soğukta oluyor, önemli mi?

Evet. Soğukta başlayan sesler çoğu zaman aşınmanın ilk işaretidir. Zamanla ses sıcak motorda da duyulmaya başlar.

Gergi arızası triger kayışını etkiler mi?

V kayışı ile triger kayışı ayrı sistemlerdir. Ancak V kayışı koparsa parçaları bazı motorlarda triger kapağının arasına girip triger kayışına zarar verebilir. Bu nadir ama ciddi bir risk olduğu için V kayışı sisteminin bakımını hafife almamak gerekir.

Kayışın ömrünü ne belirler?

Kayış ömrü yalnızca kilometreyle ölçülmez. Gerginliğin doğru olması, kasnakların hizada çalışması, yağ ve antifriz bulaşmaması ve kayış kalitesi belirleyicidir. Doğru gerginlikte çalışan kaliteli bir kayış uzun süre sorunsuz kalırken, zayıf bir gergiyle çalışan yeni kayış birkaç ay içinde ötmeye başlayabilir. Bu nedenle kayış değişiminde servis kitapçığındaki tavsiyeye uymak ve gergiyi kayışla birlikte değerlendirmek gerekir.

Bakımda Basit Bir Kontrol Listesi

Her periyodik bakımda kaputu açtığınızda motor kapalıyken kayışın yüzeyine bir göz atın; çatlak, parlama ya da kenar lifleri dikkat çekiyorsa ustanıza söyleyin. Motor çalışırken gergi kolunun sakin durup durmadığına bakın. Kayış bölgesinde yağ veya antifriz izi görüyorsanız kaçağın kaynağını araştırtın. Bu birkaç saniyelik kontroller, yolda kalma riskini ciddi şekilde azaltır.

Kapanış

V kayışı sistemi bir zincir gibidir; bir halkası zayıfladığında bütün sistem etkilenir. Gergi rulmanından gelen ses, bu zincirin zayıf noktasını size haber verir. Doğru teşhis ve komple bir yaklaşımla kayış sistemini uzun süre sessiz ve güvenli tutmak mümkündür. Kayış seti, gergi ve makara ihtiyaçlarınız için Opel yedek parçaları kategorimizi inceleyebilirsiniz.