Peugeot Amortisör Takozu Arızası Belirtileri Nelerdir?

Alışveriş merkezi otoparkında park etmeye çalışan bir 208 sahibinin anlattığı şuydu: "Direksiyonu her çevirdiğimde ön taraftan 'krrk' diye bir ses geliyor, sanki yay kırılıyor gibi." Atölyede aracı yerde bırakıp direksiyonu sağa sola çevirdiğimizde ses hemen ortaya çıktı. Elimi kaput altındaki amortisör kulesinin üzerine koyduğumda her seste hafif bir vuruntu hissettim. Sorun, amortisörün üst kısmındaki takozun içindeki rulmandaydı. Bu parça ön takımda en az bilinen ama en çok ses yapan parçalardan biridir. Bu yazıda amortisör takozu ve rulmanının arıza belirtilerini, bunları diğer arızalardan nasıl ayıracağınızı ve değişimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatacağım.

Amortisör Takozu ve Rulmanı Ne İş Yapar?

Peugeot'ların MacPherson tipi ön süspansiyonunda amortisör ve yay birlikte bir kule oluşturur. Bu kulenin üst ucu, kaputun altında görebileceğiniz amortisör kulesine bir takozla bağlanır. Takoz, kauçuk ve metalden oluşan bir parçadır; amortisörden gelen titreşim ve darbeleri sönümleyerek kabine geçmesini engeller.

Takozun hemen altında ya da içinde bir rulman bulunur. Direksiyonu çevirdiğinizde tekerlekle birlikte amortisör ve yay da kendi ekseni etrafında döner. Rulman, bu dönüşün takoza ve gövdeye sürtünmeden, akıcı şekilde gerçekleşmesini sağlar. Takoz ve rulman birlikte çalışan iki parça olduğu için arızaları da genellikle birbirine karışır ve çoğu zaman birlikte değiştirilir.

Arka tarafta da amortisörlerin gövdeye bağlandığı noktalarda takozlar bulunur. Ancak arka takozlarda dönme hareketi olmadığı için rulman yoktur; arızaları daha çok vuruntu ve titreşim şeklinde kendini gösterir.

Arıza Belirtileri

Direksiyon çevirirken tıkırtı veya gıcırtı

En tipik belirti budur. Özellikle araç dururken ya da park manevrası gibi çok düşük hızlarda direksiyonu çevirdiğinizde ön taraftan "tak", "krrk" ya da gıcırtı sesi gelir. Rulman kuruduğunda veya paslandığında, yay döndükçe takılıp birden boşalır ve bu ses oluşur.

Çukurlarda kaput altından vuruntu

Takozun kauçuğu yırtıldığında ya da metal kısımdan ayrıldığında, çukur ve kasislerde aracın yukarı kısmından, kaputun hemen altından tok vuruntular duyulur. Ses, salıncak ve Z rot seslerine göre daha yüksekten geliyormuş gibi hissedilir.

Direksiyonun ağırlaşması ve geri dönmemesi

Rulman sıkıştığında direksiyon çevirirken bir direnç hissedilir; virajdan çıkarken direksiyonun kendiliğinden düz konuma dönmesi gecikir ya da bir noktada takılır.

Direksiyonda titreşim ve "yaylanma" hissi

Bazı durumlarda düz yolda bile direksiyondan hafif bir titreşim ya da yaylanma hissedilebilir.

Rot ayarının bozulması

Takoz çöktüğünde amortisörün üst noktası yer değiştirir ve kamber açısı etkilenir. Araç bir tarafa çekebilir ya da lastikler düzensiz aşınabilir.

Görsel çökme

Kaput açıldığında amortisör kulesine bakıldığında takozun bir tarafının çöktüğü, kauçuğun çatladığı ya da amortisör milinin merkezden kaydığı görülebilir.

Takoz mu, Rulman mı, Başka Bir Parça mı?

Direksiyon çevirirken gelen sesin kaynağı her zaman takoz rulmanı değildir. Rot başı, rot mili, dış aks kafası ve hatta direksiyon kutusu da benzer sesler yapabilir. Ayırt etmek için birkaç ipucu vardır:

• Ses yalnızca araç dururken ya da çok yavaşken direksiyon çevrildiğinde geliyorsa ve elinizi amortisör kulesine koyduğunuzda vuruntuyu hissediyorsanız, büyük ihtimalle takoz rulmanıdır.
• Ses tam kırık direksiyonla gaz verince düzenli "tak tak" şeklinde geliyorsa dış aks kafasıdır.
• Ses direksiyonun ortasından, torpido altından geliyorsa ve direksiyonda boşluk varsa direksiyon kutusu ya da rot mili değerlendirilir.
• Çukurlarda gelen ses alçaktan geliyorsa salıncak, rotil ya da Z rot; yüksekten geliyorsa takoz şüphesi güçlenir.

Atölyede Kontrol

Usta önce aracı yerde bırakır, kaputu açar ve bir kişi direksiyonu sağa sola çevirirken diğeri elini amortisör kulesinin üzerine koyarak sesi ve vuruntuyu hisseder. Ardından takozun görsel durumu incelenir: kauçukta çatlak, yırtık, ayrılma ve çökme aranır. Araç kaldırıldığında amortisör mili ile takoz arasındaki boşluk elle kontrol edilir. Gerekirse yol testinde çukur ve kasis geçişleri dinlenir. Teşhis sırasında amortisörün kendisi de yağ kaçağı açısından kontrol edilir, çünkü değişim kararı genellikle birlikte verilir.

Arıza Neden Oluşur?

Takoz kauçuğu zamanla ısı, ozon ve yorulmayla sertleşir ve çatlar. Rulman ise kaput altındaki nem, su ve tuz nedeniyle paslanır; içindeki gres kurur. Özellikle kaput altına su giren, sık yıkanan ya da tuzlu yollarda kullanılan araçlarda rulman arızaları daha erken görülür. Sert darbeler, çukura hızlı girmek ve aşırı yük de takozu yorar. Bitmiş amortisörle uzun süre kullanım ise takoza binen darbeleri artırır. Bir de ön cam altındaki su tahliye kanallarının yaprak ve tozla tıkanması var; tahliye edilemeyen yağmur suyu bazı modellerde kule bölgesine yönelir ve rulmanın paslanmasını hızlandırır. Bu kanalları ara sıra temizlemek basit ama etkili bir önlemdir.

Değişim Nasıl Yapılır?

Ön amortisör takozu değişimi için amortisör kulesinin sökülmesi ve yayın sıkıştırılması gerekir. Bu iş mutlaka uygun yay sıkıştırma aparatıyla yapılmalıdır; sıkıştırılmış yay büyük enerji depolar ve yanlış işlem ciddi yaralanmalara yol açabilir. Değişimde dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Takoz ve rulman genellikle birlikte değiştirilir.
• Amortisör de yıpranmışsa aynı işlemde değiştirilmesi işçilikten tasarruf sağlar.
• Toz körüğü ve tampon lastiği de kontrol edilip gerekirse yenilenir.
• Yay, alt ve üst yuvalarına doğru konumda oturtulmalıdır.
• Amortisör mil somunu ve kule bağlantı somunları servis kitapçığındaki değerlere göre sıkılmalıdır.
• Değişim sağ ve sol birlikte yapılmalıdır; bir taraftaki takoz bozulduysa diğer taraf da benzer yaştadır.
• İşlem sonrasında rot ayarı yapılması önerilir.

Parça Seçimi

Amortisör takozları modele, model yılına ve süspansiyon tipine göre farklılık gösterir. Bazı modellerde takoz ve rulman ayrı parçalar halinde, bazılarında ise set olarak sunulur. Sağ ve sol takozlar farklı olabilir. Şasi numarasıyla eşleştirme yapılması yanlış parça riskini ortadan kaldırır. Kalite tarafında, rulmanı iyi sızdırmazlığa sahip ve kauçuğu doğru sertlikte takozlar uzun ömürlü ve sessiz olur.

Amortisör takozu, rulman ve amortisör setleri için Peugeot yedek parça sitemizi ziyaret edebilirsiniz. Hikâyemizdeki model için Peugeot 208 yedek parça kategorisi, kompakt aile araçları için ise Peugeot 308 yedek parça kategorisi uygun başlangıç noktalarıdır.

Sık Sorulan Sorular

Takoz arızasıyla araç kullanılabilir mi?

Erken aşamada ses dışında ciddi bir sorun yaratmayabilir, ancak takoz tamamen ayrılırsa amortisörün üst bağlantısı zayıflar ve araç kontrolü etkilenebilir. Kontrol ettirip planlı şekilde değiştirmek gerekir.

Sadece rulman değiştirmek yeterli mi?

Takozun kauçuğu sağlamsa bazı modellerde sadece rulman değiştirilebilir. Ancak işçilik aynı olduğu için takoz da yaşlıysa birlikte değiştirmek daha mantıklıdır.

Yıkamadan sonra ses artıyorsa?

Kaput altına giren su rulmanı geçici olarak etkileyebilir. Bu, rulmanın sızdırmazlığının bozulduğunun işaretidir.

Amortisör değişirken takoz da değişmeli mi?

Genellikle evet. Yeni amortisörü eski ve yorgun bir takozla kullanmak hem ses hem de erken arıza riski yaratır.

Kapanış

Amortisör takozu ve rulmanı, direksiyonu her çevirişinizde ve her çukurda çalışan küçük ama önemli parçalardır. Park manevralarında gelen gıcırtı ve tıkırtılar, kaput altından gelen vuruntular ya da direksiyonun ağırlaşması bu parçaların yardım çağrısıdır. Doğru teşhis, uygun aparatla yapılan güvenli montaj ve ardından yapılan rot ayarıyla ön takımınız yeniden sessiz ve hassas çalışır.