Peugeot Buji Ne Zaman Değiştirilmelidir?

Çıraklık yıllarımda ustam bana bir avuç eski buji gösterip "Bunlar motorun karnesidir, oku bakalım" derdi. Birinin tırnağı simsiyah isliydi, birinin ucu beyazlamıştı, birinin elektrotu yuvarlanıp neredeyse kaybolmuştu. O gün bujinin sadece kıvılcım çakan bir parça olmadığını, motorun nasıl çalıştığını anlatan küçük bir rapor olduğunu öğrendim. Bugün de müşterilerden en sık gelen sorulardan biri "Bujileri ne zaman değiştirmem lazım?" sorusu. Kısa cevap: servis kitapçığınız ne diyorsa. Uzun cevabı ise aşağıda.

Neden Tek Bir Kilometre Söylenemez?

Peugeot'nun piyasada çok farklı benzinli motorları var: eski tip atmosferik 1.4 ve 1.6 motorlar, VTi serisi, THP turbolu motorlar, PureTech üç silindirli motorlar. Her birinin buji tipi, ısı değeri ve önerilen değişim periyodu farklıdır. Üstelik aynı motor için bile üretici, model yılına ve pazara göre farklı periyotlar belirleyebilir. Bu yüzden internette okuduğunuz tek bir rakam sizin aracınız için doğru olmayabilir.

Genel bir çerçeve çizmek gerekirse:

• Nikel alaşımlı standart bujiler, iridyum ve platin uçlu bujilere göre daha kısa ömürlüdür.
• Turbolu motorlarda yanma odası basıncı ve sıcaklığı yüksek olduğundan bujiler daha fazla yük altında çalışır; periyot buna göre belirlenir.
• Servis kitapçıkları genellikle hem kilometre hem de yıl sınırı verir; hangisi önce dolarsa değişim o zaman yapılır.
• Ağır kullanım koşullarında (sürekli şehir içi, kısa mesafe, dur-kalk trafik, LPG kullanımı) periyodun kısaltılması tavsiye edilir.

Aracınızın bakım planını görmek için servis kitapçığına, dijital bakım kayıtlarına ya da yetkili servisin bakım tablosuna bakmak en sağlıklı yöntemdir.

Bujinin Bittiğini Gösteren İşaretler

Periyot dolmamış olsa bile bazı belirtiler bujilerin kontrol edilmesi gerektiğini söyler:

• Rölantide titreme, motorun "tık tık" sekmesi
• Soğuk havada ilk çalıştırmanın zorlaşması
• Gaz verildiğinde gecikmeli tepki, özellikle yokuşta veya sollamada güç kaybı
• Yakıt tüketiminde açıklanamayan artış
• Motor arıza lambasının yanması, teşhis cihazında tekleme (misfire) kodları
• Egzozdan yanmamış yakıt kokusu

Bu belirtiler ateşleme bobini, enjektör, vakum kaçağı gibi başka arızalardan da kaynaklanabilir. Yani belirtiyi görünce doğrudan buji almak yerine önce teşhis koymak gerekir.

Söktüğümüz Buji Bize Ne Anlatır?

Açık kahverengi, kuru uç

Sağlıklı bir yanmanın işaretidir. Elektrot aralığı aşınmamışsa buji ömrünü tamamlamamış olabilir.

Siyah, kuru is

Zengin karışım, tıkalı hava filtresi ya da sürekli kısa mesafe kullanımına işaret eder. Buji değişse de sebep giderilmezse yenisi de kısa sürede kirlenir.

Yağlı, ıslak uç

Silindire yağ geçtiğini gösterir. Segman, sübap lastiği ya da turbo kaynaklı yağ kaçağı araştırılmalıdır.

Beyazlamış, erimiş görünümlü uç

Aşırı ısınma, fakir karışım ya da yanlış ısı değerinde buji kullanımıdır. Bu durum ciddiye alınmalı, çünkü piston hasarına kadar gidebilir.

Aşınmış, açılmış elektrot

Buji ömrünü tamamlamıştır. Elektrot aralığı büyüdükçe bobin kıvılcım çakmak için daha fazla zorlanır; bu da bobin ömrünü kısaltır.

Bujiyi Geciktirmenin Gizli Maliyeti

Pek çok sürücü "araç gayet iyi çalışıyor, değiştirmeye gerek yok" diyerek bujiyi uzun süre ertelemeyi tercih ediyor. Oysa aşınmış buji, bobinin daha yüksek voltaj üretmesini gerektirir. Bobin bu yükü uzun süre taşıyamaz ve arızalanır. Bir bobinin maliyeti çoğu zaman bir takım bujiden fazladır. Ayrıca tekleme yapan silindirden yanmadan çıkan yakıt katalizöre gider ve onu aşırı ısıtır. Katalizör hasarı ise buji masrafının çok üzerinde bir faturadır.

Bir başka risk de bujinin yuvasında uzun süre kalmasıdır. Özellikle alüminyum silindir kapaklarda çok uzun süre değiştirilmeyen bujiler sıkışabilir. Sökme sırasında diş zarar görürse kapakta diş tamiri gerekebilir.

Kullanım Tarzı Buji Ömrünü Nasıl Etkiler?

Aynı motora sahip iki araç düşünün. Biri her gün otoyolda uzun mesafe yapıyor, diğeri sadece okul ile market arasında beş on dakikalık turlar atıyor. Kilometre sayacına bakınca ikincisi çok daha az yol yapmış görünür ama bujileri çoğu zaman daha yorgundur. Motor tam çalışma sıcaklığına ulaşmadan kapatıldığında buji ucu kendini temizleyecek sıcaklığa çıkamaz, is ve karbon birikir. Soğuk çalıştırmalarda zengin karışımla çalışan motor da bu birikimi hızlandırır.

LPG'ye dönüştürülmüş araçlarda durum yine farklıdır. Gaz yakıtla yanma sıcaklığı daha yüksektir ve kıvılcım için daha fazla voltaj gerekir. Bu nedenle LPG'li araçlarda bujilerin daha sık kontrol edilmesi, gerekirse elektrot aralığının ve tipinin LPG kullanımına uygun olup olmadığının bir ustaya teyit ettirilmesi gerekir. Turbolu PureTech gibi motorlarda ise düşük devirde yüksek yükle sürmek bujileri zorlayan bir başka etkendir. Kısacası kitapçıktaki periyot bir üst sınırdır; ağır koşullarda erken kontrol akıllıca olur.

Doğru Buji Nasıl Seçilir?

Buji seçerken markadan çok doğru tipe odaklanmak gerekir. Dikkat edilecek başlıca noktalar:

• Diş boyu ve çapı: Motora uymayan diş boyu pistona temas riskine ya da yetersiz yanmaya yol açar.
• Isı değeri: Üreticinin belirlediği değerin dışına çıkmak, ya kirlenmeye ya da aşırı ısınmaya neden olur.
• Elektrot malzemesi: İridyum ya da platin öngörülen motora nikel buji takmak, periyodu ciddi şekilde kısaltır.
• Elektrot aralığı: Çoğu modern buji fabrikadan ayarlı gelir; iridyum uçlu bujilerde aralık ayarı yapmaya çalışmak ucu kırabilir.

Doğru parçayı bulmanın en güvenli yolu şasi numarasıyla eşleştirme yapmak. Peugeot yedek parça sitemizde motor tipinize uygun buji ve bobin seçeneklerine ulaşabilirsiniz. En çok buji sorulan modellerden biri olan 208 için Peugeot 208 yedek parça kategorisine, diğer modeller için de Peugeot parça kategorisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Değişim Sırasında Usta Neye Dikkat Eder?

Buji değişimi basit görünür ama özen ister. Biz atölyede şu adımlara dikkat ederiz:

• Motor soğukken çalışılır; sıcak alüminyum kapakta buji sökmek dişlere zarar verebilir.
• Bobinler çıkarılmadan önce çevresi basınçlı havayla temizlenir; buji yuvasına toz ve kum düşmesi önlenir.
• Bobin soketlerinin ve fişlerinin durumu kontrol edilir, çatlak ya da yanık iz aranır.
• Yeni buji önce elle, düz şekilde yuvasına oturtulur; çapraz diş almamasına dikkat edilir.
• Sıkma işlemi üreticinin belirttiği değere göre torkmetreyle yapılır. Gereğinden fazla sıkmak da gevşek bırakmak da sorun çıkarır.
• Değişim sonrası arıza kodları silinir ve araç kısa bir yol testine çıkarılır.

Sık Karşılaştığımız Hatalar

Birincisi, tek bujiyi değiştirmek. Bir buji arızalandıysa diğerleri de benzer ömürdedir; takım hâlinde değiştirmek motorun dengeli çalışmasını sağlar. İkincisi, "daha iyi yakar" düşüncesiyle farklı ısı değerinde ya da çok elektrotlu bujileri motora uygun olup olmadığına bakmadan takmak. Üçüncüsü, LPG'ye dönüştürülmüş araçlarda benzinli periyodu uygulamak. Dördüncüsü ise bobini çıkarırken kabloyu çekiştirip soketi kırmak; bu da küçük bir işi gereksiz yere büyütür.

Sık Sorulan Sorular

Bujileri kendim değiştirebilir miyim?

Bazı motorlarda bujilere erişim kolaydır, bazılarında ise üst emme manifoldu ya da kapaklar sökülmelidir. Torkmetre ve doğru lokma yoksa işi bir ustaya bırakmak daha güvenlidir.

Buji değişince yakıt tüketimi düşer mi?

Bujiler aşınmışsa ve tekleme varsa evet, fark hissedilebilir. Sağlıklı bujileri değiştirmek ise mucizevi bir tasarruf sağlamaz.

Dizel Peugeot'larda buji var mı?

Dizel motorlarda ateşleme bujisi yoktur; onun yerine soğuk çalıştırmada yardımcı olan kızdırma bujileri bulunur. Onların kontrolü ve değişimi ayrı bir konudur.

Kısacası

Buji değişim zamanını belirleyen şey servis kitapçığınız, motor tipiniz ve aracınızı nasıl kullandığınızdır. Periyodu aksatmamak, belirtileri görünce teşhis yaptırmak ve doğru tip bujiyi doğru torkla takmak, hem bobini hem katalizörü koruyarak sizi çok daha büyük masraflardan uzak tutar. Bir dahaki bakımda ustanızdan söktüğü bujileri görmek istemeyi unutmayın; motorunuz hakkında size sandığınızdan çok şey anlatacaklar.