Peugeot Çift Kütleli Volan Neden Ses Yapar?

"Usta, araç her şeyiyle iyi ama rölantide arka taraftan bir şıngırtı var. Biri volan dedi, biri motor dedi, kafam karıştı." Bu cümleyi geçen ay bir 3008 sahibinden duydum, ama aslında yılın her ayı benzerini duyuyorum. Çift kütleli volan sesleri, sahiplerini en çok tedirgin eden seslerden biridir; çünkü motorun içinden geliyormuş gibi algılanır. Oysa sesin nedenini anlamak için önce bu parçanın içinde neler olduğunu bilmek gerekir. Bu yazıda çift kütleli volanın neden ses yaptığını, sesin hangi parçadan kaynaklandığını ve ne zaman endişelenmek gerektiğini anlatacağım.

Çift kütleli volanın içinde neler var?

Çift kütleli volan, dışarıdan tek bir parça gibi görünse de aslında iki ayrı kütleden oluşan bir mekanizmadır. Birincil kütle krank miline, ikincil kütle ise debriyaj baskısına bağlıdır. Bu iki kütle birbirine doğrudan sabitlenmez; aralarında şu elemanlar bulunur:

• Yay demetleri (ark yaylar): Volanın çevresine yerleştirilmiş uzun, kavisli yaylardır. Motor darbelerini emerek şanzımana daha yumuşak bir güç akışı iletirler.
• Gres: Yayların hareket ettiği kanal, özel bir gresle doldurulmuştur. Bu gres hem yağlama hem sönümleme görevi görür.
• Yatak (rulman veya kaymalı burç): İki kütlenin birbirine göre dönmesini sağlar.
• Sürtünme elemanları ve sınırlayıcılar: Kütlelerin aşırı dönmesini ve salınmasını kontrol eder.

Bu yapı sayesinde dizel motorların doğal olarak sert olan çalışma karakteri yumuşatılır, şanzımandan gelen takırtı sesleri bastırılır ve düşük devirde daha konforlu bir sürüş elde edilir. Ancak bu elemanların her biri zamanla aşınır ve aşındıkça farklı seslerle kendini belli eder.

Sesin mekanik nedenleri

Yay yorgunluğu ve kırılması

Ark yaylar her motor darbesinde sıkışıp açılır. Yıllar içinde yaylar yorulur, esnekliklerini kaybeder ya da uçlarından kırılabilir. Yorgun yaylar darbeleri yeterince sönümleyemez ve iki kütle birbirine daha sert hareket eder. Bu durum özellikle rölantide ve düşük devirde takırtı ya da şıngırtı olarak duyulur.

Gres kaybı

Yay kanalındaki gres zamanla sızabilir, kuruyabilir ya da yüksek ısıyla bozulabilir. Gresi azalan volanda yaylar kanal içinde metal metale sürtünür. Bu da hem ses hem de hızlı aşınma demektir. Volanın arka yüzünde ya da şanzıman çanının içinde gres izi görülmesi bu durumun işaretidir. Debriyajın kaçırarak aşırı ısınması gresin bozulmasını hızlandırır.

Yatak aşınması

İki kütle arasındaki yatak aşındığında kütleler arasında eksenel ve radyal boşluk oluşur. Bu boşluk vuruntu sesine, debriyaj pedalında titreşime ve kalkışta sarsıntıya yol açabilir.

Sınırlayıcıların aşınması

Kütlelerin birbirine göre dönme açısını sınırlayan elemanlar aşındığında, motor çalıştırılırken ya da durdurulurken kütleler sınırlarına kadar savrulup çarpar. Kontak kapatıldığında ya da marşa basıldığında duyulan tek bir "gınk" sesi genellikle buradan kaynaklanır.

Ses tiplerine göre ne anlama gelir?

• Rölantide sürekli takırtı, pedala basınca azalıyor: Yay yorgunluğu veya artmış dönme boşluğu
• Kontak kapatırken tek vuruntu: Sınırlayıcı aşınması veya aşırı dönme boşluğu
• Düşük devirde, yüksek viteste uğultu ve titreşim: Sönümleme kabiliyetinin azalması
• Kalkışta sarsıntı ve vuruntu: Yatak boşluğu veya debriyaj diskiyle birlikte yüzey sorunu
• Metalik sürtünme sesi: Gres kaybı ve yayların kanal içinde sürtünmesi

Her ses volandan mı gelir?

Hayır. Çift kütleli volan seslerine çok benzeyen sesler başka kaynaklardan da gelebilir. Atölyede sık karşılaştığımız benzer kaynaklar şunlardır: motor takozlarının yorulması, debriyaj diskindeki sönümleme yaylarının aşınması, şanzıman giriş mili rulmanı, krank kasnağı damperinin ayrılması ve egzoz bağlantı elemanlarının titreşmesi. Bu yüzden ses duyulduğunda doğrudan volan değiştirmek yerine sistematik bir teşhis yapılmalıdır.

Motor kaynaklı sebepler

Çift kütleli volan, motorun düzgün çalışmasına göre tasarlanmıştır. Bir silindirin diğerlerinden zayıf çalışması, enjektörlerden birinin fazla ya da eksik yakıt vermesi, kompresyon farkı ya da ateşleme sorunları motorun düzensiz darbeler üretmesine yol açar. Bu düzensiz darbeler volanın yaylarını normalden çok daha fazla zorlar. Sonuçta sağlam bir volan bile ses yapmaya başlayabilir ya da yeni takılan bir volan kısa sürede yorulabilir. Bu nedenle volan sesi şikâyetinde motorun rölantide düzgün çalışıp çalışmadığı, enjektör düzeltme değerleri ve hata kodları mutlaka kontrol edilmelidir.

Sürüş alışkanlıklarının etkisi

Çift kütleli volanı en çok yoran alışkanlık, yüksek viteste çok düşük devirde gaza basmaktır. Bu durumda motor zorlanır, darbeler büyür ve yaylar sınırlarına kadar sıkışır. Sert kalkışlar, debriyajı aniden bırakmak, aracı itip çalıştırmak ve sürekli römork çekmek de volan ömrünü kısaltır. Start-stop sistemli araçlarda motor sık durup çalıştığı için volan bu döngüyü normalden fazla yaşar; bu da sistemin doğru çalışmasını ve akünün sağlıklı olmasını önemli kılar.

Sesi ustaya nasıl anlatmalı?

Volan sesleri her zaman atölyede kendini göstermeyebilir; soğuk motorda çıkıp sıcakta kaybolabilir ya da yalnızca belirli bir viteste duyulabilir. Bu yüzden sesi fark ettiğiniz anları not edin: motor soğuk mu sıcak mı, araç duruyor mu hareket ediyor mu, hangi viteste, hangi devirde? Mümkünse aracın camlarını açıp sesi telefonla kaydedin. Debriyaj pedalına basınca sesin değişip değişmediğini de deneyin. Bu bilgiler, ustanın şanzımanı indirmeden önce olası kaynakları daraltmasına yardımcı olur ve gereksiz söküm işçiliğinin önüne geçer.

Ustanın teşhis yöntemi

Usta önce sesi farklı koşullarda dinler: rölanti, debriyaja basılı ve bırakılmış durum, düşük devirde yük, kontak açma ve kapama. Ardından arıza tespit cihazıyla motorun düzgün çalışıp çalışmadığı değerlendirilir. Motor takozları ve egzoz bağlantıları kontrol edilir. Şüphe güçlüyse şanzıman indirilerek volanın dönme boşluğu, eksenel boşluğu ve yüzey durumu ölçülür. Ölçülen değerler üreticinin belirttiği sınırlarla karşılaştırılır. Gres sızıntısı ve yay kırığı belirtileri aranır.

Doğru çözüm ve parça seçimi

Volanın sınır değerleri aşılmışsa değişim gerekir ve bu durumda debriyaj seti de birlikte yenilenmelidir. Sorun motor kaynaklıysa, önce motor düzeltilmeden volan değiştirilmemelidir. Volan seçiminde şasi numarasıyla OEM numarası teyit edilmeli, güvenilir bir üreticinin ürünü tercih edilmelidir. Volan cıvatalarının yenilenmesi de önerilir.

Peugeot'nuza uygun çift kütleli volan ve debriyaj setlerini Peugeot yedek parça mağazamızda bulabilirsiniz. 3008 sahipleri Peugeot 3008 yedek parça sayfasına, diğer modeller için Peugeot parça kategorisi sayfasına göz atabilir.

Sık yapılan hatalar

En sık hata, her takırtıyı volan sanıp teşhis yapmadan volan değiştirmektir. İkincisi, motor düzensiz çalışırken yeni volan takmaktır. Üçüncüsü, volan değişiminde debriyaj setini eski bırakmaktır. Dördüncüsü de sesi uzun süre görmezden gelmek; kırık yay parçaları şanzıman çanı içinde dolaşarak başka parçalara zarar verebilir.

Sık sorulan sorular

Yeni bir çift kütleli volan hiç ses yapmaz mı?

Kontak açma ve kapama anlarında çok hafif bir ses bazı araçlarda normal kabul edilebilir. Belirgin takırtı ve vuruntu ise normal değildir.

Ses varken uzun yola çıkılabilir mi?

Ses belirginse ve özellikle metalik sürtünme varsa önce kontrol ettirmenizi öneririm. Volanın parçalanması yolda kalmanıza ve daha büyük hasara yol açabilir.

Çift kütleli volan neden pahalı?

İç yapısında hassas yaylar, yataklar ve sönümleme elemanları bulunduğu için üretimi karmaşıktır. Bu yüzden ömrünü uzatacak sürüş alışkanlıkları önemlidir.

Kapanış

Çift kütleli volanın sesi; yay yorgunluğu, gres kaybı, yatak aşınması, sınırlayıcı elemanların yıpranması ya da motor kaynaklı düzensizliklerden doğar. Sesin karakterini doğru tanımlamak, benzer kaynakları elemek ve motoru da kontrol ettirmek, gereksiz masrafın önüne geçer. Doğru teşhis ve doğru sürüş alışkanlıklarıyla bu hassas parçanın ömrünü önemli ölçüde uzatabilirsiniz.