Peugeot V Kayışı Ne Zaman Değiştirilmelidir?

Sabah işe gitmek için aracına binen bir müşterimiz, kontağı çevirdiği anda kaputun altından gelen ince bir ötüşle karşılaşmış. "Birkaç saniye sonra geçiyor ama her sabah tekrar ediyor" dedi. Aracı lifte aldığımızda V kayışının sırt kısmında ince çatlaklar, kanallarında da parlamış, camlaşmış yüzeyler gördük. Kayış ömrünü tamamlamıştı ve gergi de görevini tam yapamıyordu. Kayışı ve gergiyi yeniledik, ötüş kayboldu. V kayışı çoğu zaman triger kayışının gölgesinde kalır; ama koptuğunda aracı yolda bırakabilecek kadar önemli bir parçadır. Bu yazıda Peugeot'larda V kayışının ne zaman ve nasıl değiştirilmesi gerektiğini anlatacağım.

V kayışı nedir, ne iş yapar?

Halk arasında V kayışı, alternatör kayışı ya da aksesuar kayışı denen bu parça, krank milinin hareketini motorun ön tarafındaki yardımcı ünitelere aktarır. Günümüz Peugeot'larında kullanılan kayışlar aslında çok kanallı (poly-V) kayışlardır; iç yüzeylerinde birden fazla ince V kanalı bulunur. Kayışın tahrik ettiği parçalar motora göre değişmekle birlikte genellikle şunlardır:

• Alternatör (şarj dinamosu)
• Klima kompresörü
• Bazı motorlarda devirdaim pompası
• Hidrolik direksiyonlu eski modellerde direksiyon pompası
• Start-stop sistemli bazı motorlarda marş-alternatör ünitesi

Kayış koparsa alternatör şarj etmez ve akü boşalmaya başlar, klima çalışmaz; devirdaimi kayışla dönen motorlarda ise hararet riski doğar. Hidrolik direksiyonlu araçlarda direksiyon aniden ağırlaşır.

Değişim zamanı neye göre belirlenir?

V kayışı için de esas kaynak servis kitapçığıdır. Peugeot, motor tipine göre V kayışı için bir değişim ya da kontrol aralığı belirtir. Bazı motorlarda bu aralık triger değişimiyle aynı zamana denk gelir ve ikisi birlikte yapılır. Ancak kilometre ya da süre kadar önemli olan, kayışın gerçek durumudur. Sıcak iklim, tozlu ortam, yoğun klima kullanımı, sık start-stop çalışması ve yağ ya da antifriz bulaşması kayış ömrünü kısaltır. Bu nedenle V kayışı her periyodik bakımda gözle kontrol edilmeli, kitapçıktaki aralık dolmasa bile aşınma belirtileri varsa değiştirilmelidir.

Kayışın değişmesi gerektiğini gösteren belirtiler

Ses

• Soğuk çalıştırmada birkaç saniye süren ötme veya gıcırtı
• Klima açıldığında ya da direksiyon sonuna kadar çevrildiğinde artan ses
• Yağmurlu ve nemli havalarda belirginleşen kayma sesi
• Sürekli bir hışırtı veya cıvıltı (genellikle gergi ya da avara rulmanından)

Görünüm

• Kanalların arasında veya sırt kısmında çatlaklar
• Kanal yüzeylerinde parlama ve camlaşma
• Kenarlarda lif çıkması, yıpranma veya kopuk parçalar
• Kayış üzerinde yağ ya da antifriz izi
• Kanallarda parça kopmaları

Elektrik ve konfor belirtileri

Kayış kaydığında alternatör yeterince şarj edemeyebilir. Gösterge panelinde akü lambasının yanıp sönmesi, farların rölantide sönükleşmesi ve klima performansının düşmesi kayış veya gergi sorununa işaret edebilir.

Gergi ve kasnakların rolü

V kayışı tek başına çalışmaz; doğru gerginliği otomatik gergi sağlar, kayışın yolunu avara rulmanları belirler. Gergi yayı zayıfladığında kayış gevşer ve kayar. Avara rulmanı aşındığında ses yapar, ilerleyen durumda kilitlenebilir ve kayışı keser. Krank kasnağı da önemlidir; birçok Peugeot motorunda krank kasnağı titreşim sönümleyici (damperli) yapıdadır. Kasnağın kauçuk katmanı zamanla ayrılabilir ve kayışın hizasını bozabilir. Alternatörlerde bulunan serbest dönüşlü (kavramalı) kasnak arızalandığında da kayışta titreşim ve ses oluşur. Bu yüzden kayış değişiminde gergi, avara ve kasnakların durumu mutlaka birlikte değerlendirilmelidir.

Start-stop sistemli motorlarda ek dikkat

Start-stop sistemli bazı Peugeot motorlarında motoru yeniden çalıştırma görevi, kayışla bağlı güçlendirilmiş bir marş-alternatör ünitesi tarafından üstlenilir. Bu sistemlerde kayış yalnızca alternatörü döndürmekle kalmaz, her trafik ışığında motoru da çevirmek zorunda kalır. Kayışa binen yük çift yönlüdür ve normal bir sisteme göre çok daha fazladır. Bu yüzden bu motorlarda kayış ve gergi için genellikle özel, daha dayanıklı parçalar kullanılır ve gergi yapısı da farklı olabilir. Standart bir kayış ya da yanlış tip gergi takmak, kayışın kısa sürede kaymasına, ses yapmasına ve hatta kopmasına neden olabilir. Bu motorlarda parça seçimi mutlaka motor koduyla teyit edilmelidir.

Ustanın kontrol adımları

Atölyede V kayışı kontrolünde usta önce motoru çalıştırıp kayışın hareketini izler. Gergi kolunun aşırı titreşip titreşmediğine, kayışın kasnaklar üzerinde yalpalayıp yalpalamadığına bakar. Ardından motor durdurulur ve kayış elle çevrilerek tüm yüzeyi incelenir. Kanal derinliğini ölçmeye yarayan basit ölçü aletleriyle aşınma kontrol edilebilir. Kayış söküldüğünde gergi ve avara rulmanları elle çevrilerek boşluk, ses ve sertlik açısından değerlendirilir. Kasnakların kanallarında aşınma ya da yabancı madde olup olmadığına bakılır. Kayışa bulaşmış yağ veya antifriz varsa, kaynağı bulunmadan yeni kayış takılmaz.

Doğru kayış seçimi

V kayışlarının uzunluğu ve kanal sayısı motora ve donanıma göre değişir. Aynı motorda bile klimalı ve klimasız versiyonlar, hidrolik ve elektrikli direksiyonlu versiyonlar farklı uzunlukta kayış kullanabilir. Kayış üzerinde genellikle kanal sayısı ve uzunluğu belirten bir kod bulunur; bu kod ile şasi numarasından çıkan OEM numarası birlikte kontrol edilmelidir. Bazı motorlarda gergiyi ve avara rulmanlarını da içeren V kayışı setleri bulunur; gergi ve rulmanlar eskiyse set halinde değiştirmek daha mantıklıdır.

Motorunuza uygun V kayışı ve gergi setlerini Peugeot yedek parça mağazamızda bulabilirsiniz. Yeni kasa 208 kullanıcıları için Peugeot 208 yedek parça sayfası, diğer modeller için Peugeot parça kategorisi uygun başlangıç noktalarıdır.

Değişim sırasında dikkat edilecekler

Kayış sökülmeden önce kayışın kasnaklar üzerindeki geçiş yolunun fotoğrafı çekilmeli ya da motor bölmesindeki şemaya bakılmalıdır. Gergi, uygun aletle gevşetilip kayış çıkarılır. Yeni kayış takılırken kanalların her kasnağa tam oturduğu kontrol edilir; bir kanal kaymış kayış kısa sürede hasar görür. Bazı motorlarda esnek (elastik) tip kayışlar kullanılır ve bunların montajı için özel alet gerekir. Montajdan sonra motor çalıştırılır, klima ve elektrik tüketicileri açılarak kayışın yük altında ses yapıp yapmadığı dinlenir.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, ötüşü susturmak için kayışa sprey sıkmaktır. Bu geçici olarak sesi keser ama kayışın aşınmasını hızlandırır ve kaymayı daha da artırabilir. İkinci hata, sesin kaynağı gergi ya da rulman olduğu hâlde sadece kayışı değiştirmektir; ses kısa süre sonra geri döner. Üçüncü hata, kayışa bulaşan yağın kaynağını gidermeden yeni kayış takmaktır. Dördüncüsü de klimalı araçta klimasız versiyonun kayışını almak gibi uzunluk hatalarıdır.

Sık sorulan sorular

V kayışı koparsa araç yolda kalır mı?

Alternatör şarj etmeyeceği için akü bir süre sonra biter. Devirdaimi kayışla dönen motorlarda hararet riski de vardır. Bu yüzden güvenli bir yerde durup kontrol ettirmek gerekir.

V kayışı triger kayışıyla aynı şey mi?

Hayır. Triger kayışı motorun iç zamanlamasını sağlar ve kapalı bir kapak altındadır. V kayışı ise dışarıda, yardımcı üniteleri çalıştırır.

Ses sadece sabahları oluyorsa sorun var mı?

Soğuk ve nemli havada kısa süreli ses, kayışın sertleşmeye ya da gerginin zayıflamaya başladığının ilk işareti olabilir. Kontrol ettirmekte fayda var.

Kayışı değiştirdim ama ses geçmedi, neden?

Ses büyük ihtimalle gergi, avara rulmanı, alternatör kasnağı ya da krank kasnağından geliyordur. Bu parçaların ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Son söz

Peugeot'nuzda V kayışının değişim zamanı; servis kitapçığındaki aralık, kayışın görünümü ve aracın verdiği ses ile elektrik belirtileri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Kayışı her bakımda gözle kontrol ettirin, değişimde gergi ve rulmanları da gözden geçirin ve ötüşü spreyle bastırmak yerine kaynağını çözün. Küçük bir parça olsa da V kayışı, aracınızın şarjından klimasına kadar pek çok sistemin sigortasıdır.