Peugeot Viraj Demir Lastiği Neden Ses Yapar?
Bir 301 sahibi, başka bir yerde iki Z rotunu değiştirttiğini ama ön taraftan gelen sesin hiç azalmadığını söyleyerek gelmişti. "Usta, bu sefer doğru parçayı bulalım" dedi. Aracı lifte aldığımızda Z rotların gerçekten yeni ve sağlam olduğunu gördük. Ses, viraj demirini gövdeye bağlayan iki küçük kauçuk burçtan, yani halk arasındaki adıyla viraj demir lastiklerinden geliyordu. Lastikler zamanla incelmiş, demir yuvasında serbestçe oynamaya başlamıştı. Viraj demir lastiği ucuz ve küçük bir parçadır, ama sesi çoğu zaman Z rotla karıştırıldığı için gereksiz parça değişimine yol açar. Bu yazıda bu sesin nedenlerini ve doğru teşhisin nasıl yapıldığını anlatacağım.
Viraj Demiri ve Lastiklerinin Görevi
Viraj demiri, aracın sağ ve sol süspansiyonunu birbirine bağlayan, U şeklinde bükülmüş yaylı bir çelik çubuktur. Virajlarda aracın dış tarafı aşağı, iç tarafı yukarı hareket etmek ister. Viraj demiri burulma direnciyle bu farkı azaltır ve aracın daha az yatarak dönmesini sağlar. Uçları Z rotlar aracılığıyla amortisörlere ya da salıncaklara bağlıdır.
Viraj demirinin orta bölümü ise gövdeye ya da ön traverse iki noktadan bağlanır. Bu bağlantılarda kelepçeler ve onların içinde kauçuk burçlar bulunur. İşte bunlar viraj demir lastikleridir. Görevleri, demirin kendi ekseni etrafında dönerek burulmasına izin vermek, titreşimi sönümlemek ve demirin yana kaymasını engellemektir. Arka akste viraj demiri bulunan modellerde benzer lastikler arka tarafta da yer alır.
Ses Neden Oluşur?
Kauçuğun sertleşmesi
Kauçuk zamanla ısı, ozon ve yaşlanma etkisiyle sertleşir. Sertleşen lastik, demir döndükçe esnemek yerine yüzeyde sürtünmeye başlar. Bu sürtünme özellikle soğuk havalarda belirgin bir gıcırtı sesi üretir.
Aşınma ve boşluk
Lastiğin iç yüzeyi demirle sürekli temas halinde olduğu için zamanla aşınır. Aşınan lastik ile demir arasında boşluk oluşur; kasis ve çukurlarda demir lastiğin içinde hareket eder ve tok bir vuruntu sesi çıkar.
Kuruma ve kirlenme
Lastikle demir arasına giren toz, kum ve tuz hem sürtünmeyi artırır hem de aşınmayı hızlandırır. Bazı lastikler özel bir yağlayıcı ile monte edilir; bu yağlayıcı kuruduğunda ses başlar.
Kelepçe gevşekliği
Lastiği tutan kelepçenin cıvataları gevşerse lastik yuvasında oynar ve ses yapar. Bazen sorun lastikte değil, sadece kelepçe bağlantısındadır.
Yanlış lastik ölçüsü
Viraj demirinin çapı modele ve donanıma göre değişir. Daha önce yanlış iç çapta bir lastik takıldıysa demir lastiğin içinde boşlukla çalışır ve ses kısa sürede geri döner.
Yağ ve sıvı bulaşması
Motor ya da direksiyon sisteminden sızan yağın viraj demir lastiklerine ulaşması, kauçuğun şişip yumuşamasına ve kısa sürede şeklini kaybetmesine yol açar. Bu durumda sadece lastiği değiştirmek yetmez; önce sızıntının kaynağı giderilmelidir, aksi halde yeni lastik de aynı akıbete uğrar.
Sesin Karakteri: Neye Benzer?
- Gıcırtı: Özellikle soğuk sabahlarda, kasislerden yavaş geçerken ya da aracı bir tarafa yatırarak rampaya çıkarken duyulur. Kauçuk-metal sürtünmesine benzer, uzun ve inleyen bir sestir.
- Tok vuruntu: Lastik aşınıp boşluk oluştuğunda, tek tekerlek çukura girdiğinde ya da bozuk yolda duyulur.
- Virajda artan ses: Viraj demiri virajlarda en çok çalıştığı için ses, dönüşlerde ve şerit değiştirirken artabilir.
- Ortadan gelen ses: Ses genellikle tekerleğin tam yanından değil, aracın biraz daha iç tarafından, motorun altına yakın bir noktadan geliyormuş gibi hissedilir.
Z Rot Sesiyle Farkı
Z rot ile viraj demir lastiği aynı sistemin parçalarıdır ve sesleri en çok karıştırılan iki kaynaktır. Z rot sesi daha kuru, metalik ve keskin bir tıkırtıdır; çünkü kaynağı küçük rotillerdeki metal boşluktur. Viraj demir lastiği sesi ise daha tok, daha boğuk ya da gıcırtılıdır; kauçuk karakterini taşır. Soğuk havada belirginleşen, sıcakta azalan bir ses genellikle lastikten gelir. Elbette her iki parçanın aynı anda yıpranmış olabileceği de unutulmamalıdır.
Atölyede Nasıl Kontrol Edilir?
- Araç lifte alınır ve viraj demir lastikleri görsel olarak incelenir: çatlak, yırtık, incelme, yuvasından taşma ve kelepçe gevşekliği aranır.
- Levye ile demir lastiğin içinde yukarı aşağı ve ileri geri zorlanır; hareket varsa lastik aşınmıştır.
- Kelepçe cıvatalarının sıkılığı kontrol edilir.
- Z rotlar ve salıncak burçları da aynı anda kontrol edilir, çünkü ses birden fazla kaynaktan geliyor olabilir.
- Gıcırtı şikâyetinde lastik bölgesine kısa süreli su püskürtülerek ses değişimi gözlenebilir; ses geçici olarak kesiliyorsa kaynak büyük ihtimalle lastiktir.
Değişim ve Montaj İpuçları
Viraj demir lastiği değişimi çoğu Peugeot modelinde görece kolay bir işlemdir, ancak bazı modellerde lastiklere ulaşmak için ek parçaların sökülmesi ya da ön traversin hafifçe indirilmesi gerekebilir. Değişimde dikkat edilecek noktalar şunlardır:
- Lastikler her zaman çift olarak, sağ ve sol birlikte değiştirilir.
- Demir yüzeyi lastiğin oturacağı bölgede pas ve kirden temizlenmelidir.
- Montajda kauçuk dostu, silikon esaslı ya da üreticinin önerdiği yağlayıcı kullanılabilir. Petrol bazlı yağlar kauçuğu bozar.
- Kelepçe cıvataları servis kitapçığındaki değerlere göre sıkılmalıdır.
- Kelepçe sıkılırken araç kendi ağırlığıyla tekerlekleri üzerinde olmalıdır; aksi halde lastik gerilim altında kalır.
- Lastik, demir üzerindeki doğru konumuna, varsa dayanak halkalarının arasına yerleştirilmelidir.
Parça Seçimi
Viraj demir lastikleri, demirin çapına göre farklı iç ölçülerde üretilir. Aynı model içinde motor ve donanıma göre farklı çapta viraj demirleri kullanılabilir. Doğru lastik için şasi numarasıyla eşleştirme yapılmalı ya da mevcut demirin çapı ölçülmelidir. Kalite açısından, doğru sertlikte ve iç yüzeyi uygun işlenmiş lastikler uzun süre sessiz kalır.
Viraj demir lastiği, Z rot ve diğer ön takım parçaları için Peugeot yedek parça sitemizi ziyaret edebilirsiniz. Hikâyemizdeki araç için Peugeot 301 yedek parça kategorisine, diğer kompakt modeller için Peugeot 207 yedek parça kategorisine bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar ve Sorular
En sık hata, sesi duyar duymaz Z rotu suçlamak ve lastikleri kontrol etmemektir. İkinci hata, sesi susturmak için lastiklere motor yağı ya da genel amaçlı sprey sıkmak; bu geçici bir sessizlik sağlar ama kauçuğun ömrünü kısaltır. Üçüncüsü, tek taraf lastik değiştirmek.
Viraj demir lastiği sesi tehlikeli mi?
Erken aşamada konfor sorunudur. Ancak lastik tamamen aşınırsa viraj demiri işlevini kısmen kaybeder ve araç virajlarda daha fazla yatabilir. Ertelememek gerekir.
Lastik değişiminden sonra rot ayarı gerekir mi?
Viraj demir lastiği değişimi tek başına tekerlek açılarını etkilemez, bu yüzden genellikle rot ayarı gerekmez. Ancak traversi indirmek gerektiyse ya da başka ön takım parçaları da değiştiyse ayar kontrolü yapılmalıdır.
Ses yalnızca kışın oluyor, yine de değişmeli mi?
Kışın ortaya çıkan gıcırtı, kauçuğun sertleşmeye başladığını gösterir. Boşluk yoksa acil değildir, ama bir sonraki bakımda değerlendirilmesi iyi olur.
Kapanış
Viraj Demir Hakkında Kısa Notlar
- Viraj Demir konusunda düzenli kontrol, aracınızın ikinci el değerini korumasına da katkı sağlar.
- Viraj Demir ile ilgili belirtileri not almak, servise gittiğinizde doğru teşhisi kolaylaştırır.
Viraj demir lastiği, ön takımdaki gıcırtı ve tok vuruntuların sık rastlanan ama sıklıkla gözden kaçan kaynağıdır. Ses duyduğunuzda Z rot ile lastiği birlikte kontrol ettirin, doğru ölçüde parça kullanın ve montajı uygun yağlayıcı ve doğru sıkma prosedürüyle yaptırın. Küçük bir parça, aracınızın önündeki sessizliği geri getirmeye yeter.