Peugeot Viraj Demiri Lastiği Aşınmasının Belirtileri

Kış aylarında dükkâna gelen şikâyetlerin önemli bir kısmı gıcırtıyla ilgilidir. Geçen ocak ayında bir Peugeot 2008 sahibi, "Sabahları ilk birkaç kilometrede kasislerden geçerken araç eski bir yatak gibi gıcırdıyor, ısınınca azalıyor" dedi. Aracı kaldırdığımızda viraj demirinin gövdeye bağlandığı iki kauçuk burcun sertleşip çatladığını, demirin bu burçların içinde serbestçe kaydığını gördük. Viraj demiri lastikleri küçük ve görece ucuz parçalardır ama aşındıklarında aracın sesinden yol tutuşuna kadar birçok şeyi etkilerler. Bu yazıda viraj demiri lastiği aşınmasının belirtilerini ve neden ihmal edilmemesi gerektiğini anlatacağım.

Viraj Demiri ve Lastikleri Ne İşe Yarar?

Viraj demiri, stabilizatör çubuğu ya da halk arasında denge çubuğu olarak da bilinir. Sağ ve sol tekerleklerin süspansiyonlarını birbirine bağlayan, U şeklinde bükülmüş bir çelik çubuktur. Araç virajda dış tarafa doğru yattığında bir taraftaki süspansiyon sıkışır, diğer taraftaki uzar. Viraj demiri bu farkı burulma direnciyle karşılayarak gövdenin yana yatmasını azaltır.

Viraj demiri, araç gövdesine ya da motor beşiğine iki noktadan bağlanır. Bu bağlantı noktalarında demirin üzerine geçirilmiş kauçuk burçlar, yani viraj demiri lastikleri bulunur. Uçlarından ise Z rotlar aracılığıyla amortisöre ya da salıncağa bağlanır. Lastiklerin görevi, demirin kendi ekseninde dönmesine izin verirken onu yerinde sabit tutmak ve metalin gövdeye doğrudan temas etmesini engelleyerek ses ve titreşimi sönümlemektir.

Peugeot'nun neredeyse tüm binek araçlarında ön tarafta viraj demiri bulunur. Bazı modellerde arka aksta da ayrı bir viraj demiri ya da aksa entegre bir burulma elemanı yer alır.

Lastikler Neden Aşınır?

Viraj demiri lastikleri sürekli hareket ve yük altındadır. Her virajda, her tek taraflı çukurda demir bu burçların içinde döner. Zamanla şu nedenlerle aşınırlar:

• Kauçuğun yaşlanması, sertleşmesi ve esnekliğini kaybetmesi
• Soğuk havada kauçuğun daha da sertleşmesi
• Motor ya da direksiyon yağı sızıntısının kauçuğa temas ederek onu yumuşatıp şişirmesi
• Toz, kum ve tuzun burcun içine girerek aşındırıcı etki yapması
• Bozuk yollarda sürekli kullanım
• Montajda burçların yanlış konumda ya da gerilim altında sıkılması

Aşınmanın Belirtileri

Kasislerde boğuk vuruntu

Lastikler aşındığında demir burcun içinde boşluk yapar. Kasise girerken ya da çukurdan çıkarken ön taraftan gelen tok, boğuk bir "küt" sesi duyulur. Bu ses Z rot sesine göre daha kalın ve daha az metaliktir.

Gıcırtı, özellikle soğukta

Sertleşmiş kauçuk, demirin dönmesiyle birlikte gıcırdar. Ses özellikle soğuk sabahlarda, ilk kilometrelerde ve yavaş hızda kasislerden geçerken belirgindir. Araç ısındıkça ve kauçuk biraz yumuşadıkça azalabilir.

Virajlarda artan yatma

Lastikler demiri sıkıca tutamadığında viraj demiri işini tam yapamaz. Araç virajlarda eskisine göre daha fazla yatar, gövde hareketleri artar. Bu değişim yavaş olduğu için sürücüler çoğu zaman fark etmez, ama yeni lastikler takıldıktan sonra aradaki fark net şekilde hissedilir.

Direksiyonda bulanıklık

Şerit değiştirirken ya da hızlı yön değişimlerinde aracın tepkisi gecikebilir, direksiyonun hassasiyeti azalabilir. Araç, özellikle yüksek hızda, daha "yumuşak" ve daha az kararlı hissettirebilir.

Tek taraflı çukurlarda ses

Viraj demiri, iki tekerlek farklı hareket ettiğinde yük alır. Bu yüzden tek tekerlek çukura girdiğinde ya da kaldırıma yarım çıkarken ses daha belirgindir.

Z Rot ve Diğer Seslerden Farkı

Viraj demiri lastikleri, Z rotlar ve salıncak burçları birbirine çok yakın çalıştığı için sesleri sık karıştırılır. Pratik bir ayrım şöyle yapılabilir:

• Z rot: Bozuk yolda kuru, metalik ve hızlı bir takırtı yapar.
• Viraj demiri lastiği: Daha boğuk bir vuruntu ve özellikle soğukta gıcırtı yapar.
• Salıncak burcu: Kalkışta ve frende tok bir hareket hissi ve "küt" sesi verir.
• Amortisör takozu: Direksiyon araç dururken çevrildiğinde tık sesi yapar.

Bu ayrımlar fikir verir ama kesin teşhis için aracın kaldırılıp parçaların tek tek kontrol edilmesi gerekir.

Atölyede Kontrol ve Değişim

Kontrol için araç kaldırılır ve viraj demiri, bağlantı noktalarına yakın yerlerden levye yardımıyla yukarı aşağı ve ileri geri zorlanır. Sağlam lastiklerde demir neredeyse hiç oynamaz. Aşınmış lastiklerde ise demirin burç içinde kaydığı ve kauçukla demir arasında boşluk oluştuğu görülür. Kauçukta çatlaklar, deformasyon ya da yağ teması nedeniyle şişme de gözle fark edilebilir.

Viraj demiri lastiği değişimi çoğu modelde görece kolay bir iştir. Lastikleri tutan kelepçeler sökülür, eski burçlar çıkarılır ve yenileri takılır. Ancak bazı modellerde kelepçelere ulaşmak için motor beşiğinin hafifçe indirilmesi ya da egzozun bir kısmının sökülmesi gerekebilir. Dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Burçlar her zaman sağ ve sol birlikte değiştirilmeli.
• Demirin burçla temas eden yüzeyi temizlenmeli, pas varsa giderilmeli.
• Bazı burçların iç yüzeyi önceden yağlanmış ya da özel kaplamalıdır; üzerine sıradan yağ sürülmemeli. Üretici montaj için özel bir kaydırıcı öneriyorsa yalnızca o kullanılmalı.
• Kelepçe cıvataları, araç tekerlekleri yerdeyken ve normal sürüş yüksekliğindeyken üreticinin belirttiği torkla sıkılmalı.
• Aynı işlemde Z rotlar da kontrol edilmeli, gerekirse birlikte yenilenmeli.

Değişimden sonra kısa bir deneme sürüşü yapılmalı; kasislerden, tek taraflı çukurlardan ve birkaç virajdan geçilerek sesin kaybolduğu ve aracın virajdaki duruşunun düzeldiği kontrol edilmelidir. Viraj demiri lastiği değişimi tek başına ön düzen ayarı gerektirmez, ancak aynı işlemde açıları etkileyen başka parçalar da değiştirildiyse ön düzen mutlaka yapılmalıdır.

Parça Seçimi

Viraj demiri lastikleri, demirin çapına göre farklı ölçülerde üretilir. Aynı model içinde bile motor seçeneğine ve donanım paketine göre demir çapı değişebilir. Yanlış ölçüde lastik ya demiri sıkıca tutamaz ya da montajda zorlanır. Bu yüzden sipariş verirken aracınızın şasi numarasını paylaşmanızı öneririm. Viraj demiri lastiği, Z rot ve diğer ön takım parçalarını Peugeot yedek parça mağazamızda modelinize göre bulabilirsiniz.

Atölyede bazen şöyle bir durumla karşılaşıyoruz: müşteri ses şikâyetiyle geliyor, viraj demiri lastikleri değiştiriliyor, ses azalıyor ama tamamen geçmiyor. Bu genellikle ön takımda birden fazla parçanın aynı anda yorulmuş olmasından kaynaklanır. Viraj demiri lastikleri, Z rotlar, salıncak burçları ve amortisör takozları benzer yaşlanma süreçlerinden geçer. Yüksek kilometreli bir araçta tek bir parçayı değiştirip sonucu beklemek yerine, ön takımı bir bütün olarak değerlendirmek hem zaman hem para açısından daha verimlidir.

Viraj demiri lastiklerinin yerine yağ, gres ya da silikon püskürterek sesi geçici olarak susturmaya çalışanlar da oluyor. Bu yöntem birkaç gün işe yarayabilir ama bazı kimyasallar kauçuğu yumuşatarak burcun daha hızlı bozulmasına neden olur. Ses yapan bir burcu susturmak yerine durumunu kontrol ettirip gerekiyorsa değiştirmek her zaman daha doğrudur.

Ayrıca aracınızda ön tampon altı koruması ya da motor altı karteri varsa, bazı modellerde viraj demiri bağlantılarına ulaşmak için bu parçaların sökülmesi gerekir. Takılırken tüm klips ve vidaların yerine konulduğundan emin olun; gevşek bir alt koruma da benzer takırtılar çıkarabilir.

Kapanış

Kasislerde gelen boğuk vuruntu ve soğuk sabahlarda duyduğunuz gıcırtı, çoğu zaman viraj demiri lastiklerinin yorulduğunu gösterir. Küçük bir parçadır ama aracın virajdaki dengesine doğrudan etki eder. Modelinize uygun parçalar için Peugeot 2008 yedek parça ve Peugeot 208 yedek parça kategorilerimize göz atabilirsiniz.